Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο της Arundhati Roy “Capitalism: A Ghost Story” (Haymarket Books, 2014). Το απόσπασμα δημοσιεύτηκε στο Alternet.org (2014.08.27). Η Αρουντάτι Ρόι είναι συγγραφέας και ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας (Εικόνα Berk Öztürk http://berkozturk.deviantart.com)

 

 

Το περιεχόμενο αυτού του δοκιμίου μπορεί να φανεί σε κάποιους σαν σκληρή και άδικη κριτική. Από την άλλη, σύμφωνα με την παραδοσιακή απόδοση τιμών κάποιου στους αντιπάλους του, μπορεί να αναγνωστεί ως μια αναγνώριση του οράματος, της προσαρμοστικότητας και της αταλάντευτης αφοσίωσης αυτών που αφιέρωσαν τις ζωές τους ώστε να παραμείνει ο κόσμος ασφαλές μέρος για το καπιταλισμό.

Η συναρπαστική τους ιστορία, η οποία ξεθώριασε από τη σύγχρονη μνήμη, άρχισε στις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές του 20ου αιώνα, υπό τη νομική μορφή κληροδοτημάτων σε ιδρύματα. Η εταιρική φιλανθρωπία αντικατέστησε τις ιεραποστολές τόσο ως το μηχανισμό που άνοιγε δρόμους για το Καπιταλισμό (και τον Ιμπεριαλισμό), όσο και ως το μέσο συντήρησης του συστήματος του.

Ανάμεσα στα πρώτα ιδρύματα που ιδρύθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν το Carnegie Corporation το 1911, από τα κέρδη της Χαλυβουργίας Carnegie και το Rockefeller Foundation το 1914 με χρήματα του J. D. Rockefeller, ιδρυτή της Standard Oil Company. Οι Tata και Ambani της εποχής του.

Μερικοί από τους οργανισμούς που χρηματοδοτήθηκαν, τους δόθηκε το κεφάλαιο εκκίνησης ή στηρίχθηκαν από το Ίδρυμα Ροκφέλερ ήταν τα Ηνωμένα Έθνη, η CIA, το Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων (CRF)(1), του υπέροχου Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και φυσικά το Rockefeller Centre στη Νέα Υόρκη (όπου η τοιχογραφία του Ντιέγκο Ριβιέρα, που περιπαιχτικά παρουσίαζε καταδικασμένους καπιταλιστές και ένα ηρωικό Λένιν, καταστράφηκε(2). Η ελευθερία του λόγου είχε μάλλον ρεπό εκείνη τη μέρα).

Ο Ρόκφέλερ ήταν ο πρώτος δισεκατομμυριούχος στην Αμερική και ο πλουσιότερος άνθρωπος στο κόσμο. Ήταν υπέρμαχος της κατάργησης της δουλείας, υποστηρικτής του Αβραάμ Λίνκολν και πολέμιος του αλκοόλ. Πίστευε πως τα χρήματα του είχαν δοθεί από το θεό, κάτι που πρέπει να ήταν καλό για εκείνον.

Όταν τα ιδρύματα που χρηματοδοτούνταν από επιχειρηματικούς ομίλους πρωτοεμφανίστηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπήρχε έντονη αντιπαράθεση για την προέλευση, τη νομιμότητα και την έλλειψη λογοδοσίας τους. Υπήρξαν άνθρωποι που είπαν πως αν οι εταιρίες είχαν τόσο πολλά χρήματα που τους περίσσευαν, θα έπρεπε να  αύξαναν τους μισθούς των εργαζόμενων τους (άνθρωποι πρότειναν τέτοια εξωφρενικά πράγματα τότε, ακόμα και στην Αμερική). Η ιδέα των ιδρυμάτων, τόσο συνηθισμένη σήμερα, ήταν πραγματικό άλμα της επιχειρηματικής φαντασίας. Αφορολόγητες, νόμιμες οντότητες με τεράστιους πόρους και απεριόριστες στοχεύσεις – εντελώς ανεξέλεγκτες, εντελώς αδιαφανείς – ποιος καλύτερος τρόπος για να επενδύσεις οικονομικό πλούτο σε πολιτικό, κοινωνικό και πολιτιστικό κεφάλαιο, να μετατρέψεις το χρήμα σε εξουσία; Ποιος καλύτερος τρόπος για τους τοκογλύφους να χρησιμοποιήσουν ένα μικροσκοπικό ποσοστό των κερδών τους για να διευθύνουν το κόσμο; Πως αλλιώς ο Μπιλ Γκέιτς, που ομολογουμένως ξέρει ένα-δυό πράγματα από υπολογιστές, θα βρισκόταν να σχεδιάζει εκπαιδευτικές, υγειονομικές και αγροτικές πολιτικές όχι μόνο για την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και για τις κυβερνήσεις όλου του κόσμου;

Με τη πάροδο των χρόνων καθώς οι άνθρωποι έγιναν μάρτυρες της αυθεντικά καλής δουλειάς που κάνουν τα ιδρύματα (δημιουργία δημόσιων βιβλιοθηκών, εξάλειψη ασθενειών κλπ.), η απευθείας σύνδεση μεταξύ των επιχειρήσεων και των ιδρυμάτων που επιχορηγούν άρχισε να θολώνει. Τελικά, ξεθώριασε τελείως. Τώρα ακόμα και αυτοί που θεωρούν τους εαυτούς τους αριστερούς δεν έχουν ενδοιασμούς να δεχτούν την γενναιοδωρία τους.

Μέχρι το 1920 ο καπιταλισμός των Ηνωμένων Πολιτειών άρχισε να κοιτάει εκτός συνόρων για πρώτες ύλες και για διεθνείς αγορές. Τα ιδρύματα άρχισαν να διαμορφώνουν την ιδέα μιας παγκόσμιας επιχειρηματικής διακυβέρνησης. Το 1924 τα ιδρύματα Ροκφέλερ και Κάρνεγκι δημιούργησαν αυτό που σήμερα είναι ο ισχυρότερος οργανισμός διαμόρφωσης εξωτερικής πολιτικής – Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων (CRF) το οποίο αργότερα χρηματοδοτήθηκε και από το Ford Foundation. Το 1947 η πρόσφατα ιδρυθείσα CIA στηριζόταν από και συνεργαζόταν στενά με το CRF. Μέσα στο χρόνο το CRF είχε ανάμεσα στα μέλη του 22 υπουργούς εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών. Το 1943 πέντε μέλη του βρισκόταν στην επιτροπή σχεδιασμού του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών. Η έκταση πάνω στην οποία χτίστηκαν τα κεντρικά γραφεία του οργανισμού στη Νέα Υόρκη αγοράστηκαν με δωρεά 8,5 εκατομμυρίων του J. D. Rockefeller. Από το 1947 και οι 11 πρόεδροι της Παγκόσμιας Τράπεζας – άνθρωποι που αυτοπαρουσιάζονταν σαν προστάτες των φτωχών – υπήρξαν μέλη του CRF. Εξαίρεση ήταν ο  George Woods που ήταν μέλος του συμβουλίου του Ιδρύματος Ροκεφέλερ και αντιπρόεδρος της Τράπεζας Chase Manhattan.

Στο Μπρέτον Γουντς η Παγκόσμια Τράπεζα και το IMF αποφάσισαν πως το δολάριο των Ηνωμένων Πολιτειών θα είναι το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, γιατί για να ενισχυθεί η διάδοση του παγκόσμιου κεφαλαίου θα έπρεπε να παγκοσμιοποιηθούν και να τυποποιηθούν οι επιχειρηματικές πρακτικές σε μια ανοιχτή αγορά. Για το σκοπό αυτό ξόδεψαν τεράστια χρηματικά ποσά για να προωθήσουν την Ορθή Διακυβέρνηση (με τη προϋπόθεση να κινούν αυτοί τα νήματα), το πλαίσιο Δικαίου (φτάνει να έχουν λόγο στην συγγραφή των νόμων) και εκατοντάδων προγραμμάτων ενάντια στη διαφθορά (για να εξορθολογήσουν το σύστημα που πρέπει να ελέγξουν). Δυο από τους πιο αδιαφανείς και ανεξέλεγκτους οργανισμούς, τριγυρίζουν απαιτώντας διαφάνεια και ανάληψη ευθυνών από τις κυβερνήσεις των φτωχότερων χωρών.

Με δεδομένο πως η Παγκόσμια Τράπεζα έχει, λίγο ή πολύ, διαμορφώσει τις οικονομικές πολιτικές του Τρίτου Κόσμου, εκβιάζοντας και ανοίγοντας την αγορά της μιας χώρας μετά την άλλη για το παγκόσμιο κεφάλαιο, θα μπορούσε κανείς να πει πως η εταιρική φιλανθρωπία αποδείχτηκε η πιο εμπνευσμένη επιχειρηματική πολιτική όλων.

Τα εταιρικά ιδρύματα διαχειρίζονται, διακινούν, και κατευθύνουν την ισχύ τους και τοποθετούν τους σκακιστές στις σκακιέρες μέσω ενός δικτύου κλειστών λεσχών και think tank, των οποίων τα μέλη αλληλεπικαλύπτονται και πηγαινοέρχονται μεταξύ τους μέσα από περιστρεφόμενες πόρτες. Αντίθετα με τις θεωρίες συνωμοσίας που κυκλοφορούν, ιδιαίτερα μεταξύ των αριστερών οργανώσεων, δεν υπάρχει κανένα μυστικό και τίποτα σατανικό ή μασονικό σε αυτή τη διευθέτηση. Δεν διαφέρει από το τρόπο με τον οποίο οι επιχειρηματικοί κολοσσοί χρησιμοποιούν εταιρίες φαντάσματα και εξωχώριους λογαριασμούς για να διαχειρίζονται και να μεταφέρουν τα χρήματα τους, με τη διαφορά πως το νόμισμα δεν είναι χρήμα, αλλά εξουσία.

Το υπερεθνικό αντίστοιχο του CRF είναι η Τριμερής Επιτροπή (Trilateral Commission) που ιδρύθηκε το 1973 από τον David Rockefeller Jr., τον πρώην σύμβουλο ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών Zbigniew Brzezinski (ιδρυτικό μέλος των Αφγανών μουτζαχεντίν που μετεξελίχθηκαν στους Ταλιμπάν), την τράπεζα Chase Manhattan και κάποιες ακόμα εξοχότητες του ιδιωτικού τομέα. Ο σκοπός της ήταν η προώθηση της φιλίας και της συνεργασίας των ελιτ της Βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης και της Ιαπωνίας. Τώρα πια έχει γίνει πενταμερής καθώς έχουν προστεθεί μέλη από τη Κίνα και την Ινδία (ο Tarun Das του CII(3), ο N. R. Narayana Murthi πρώην διευθύνων σύμβουλος της Infosys, o Jamsheyd N. Godrej διαυθυντής της Godrej, ο Jamshed J. Irani διευθυντής της Tata & Sons και ο Gautam Thapar διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου Avantha).

Το Aspen Institute είναι μια διεθνής λέσχη για τοπικούς ελίτ, επιχειρηματίες, παράγοντες και πολιτικούς με παραρτήματα σε όλο το κόσμο. Ο Tarun Das είναι πρόεδρος του ινδικού παραρτήματος του Ινστιτούτου. Ο Gautam Thapar είναι ο επικεφαλής του διοικητικού συμβουλίου. Αρκετά από τα μέλη του McKinsey Global Institute (που προωθεί το σχέδιο για τον Βιομηχανικό Διάδρομο Δελχί-Βομβάης(4)) είναι μέλη του CRF, της Τριμερούς Επιτροπής και του Aspen Institute.

To Ford Foundation (το προοδευτικό αντίπαλο δέος του πιο συντηρητικού Ιδρύματος Ροκφέλερ, που συχνά συνεργάζονται) δημιουργήθηκε το 1936. Πάρα το γεγονός ότι συχνά υποτιμάται ο ρόλος του, το Ίδρυμα Φορντ έχει ξεκάθαρη και πολύ καλά διαμορφωμένη ιδεολογία και συνεργάζεται πολύ στενά με το Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών. Το σχέδιο του για την «εμβάθυνση της δημοκρατίας» και της «ορθής διακυβέρνησης» είναι μέρος του ευρύτερου σχεδίου του Μπρέτον Γουντς για την τυποποίηση των επιχειρηματικών πρακτικών και της προώθησης της αποτελεσματικότητας της ελεύθερης αγοράς. Μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι κομμουνιστές αντικατέστησαν τους φασίστες ως τον υπ’ αριθμόν ένα εχθρό της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργήθηκε η ανάγκη για ένα νέο τύπο ιδρυμάτων που θα ανταπεξέρχονταν στις συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου. Το Ίδρυμα Φορντ χρηματοδότησε το RAND(5) (Οργανισμός Έρευνας και Ανάπτυξης), ένα στρατιωτικό think tank για την ανάπτυξη νέων όπλων για το Υπουργείο Άμυνας των Ηνωμένων Πολιτειών. Το 1952 για να αποτρέψουν «την διαρκή κομμουνιστική προσπάθεια διείσδυσης και ανατροπής ελεύθερων κρατών» δημιούργησε το Ταμείο για τη Δημοκρατία (Fund for the Republic), που μετασχηματίσθηκε στο Κέντρο για την Μελέτη των Δημοκρατικών Θεσμών (Center for the Study of Democratic Institutions), με σκοπό την διεξαγωγή του Ψυχρού Πολέμου με έξυπνο τρόπο χωρίς τις υπερβολές του μακαρθισμού. Αυτό είναι το πρίσμα μέσα από το οποίο πρέπει να δούμε τη δουλειά που κάνει το Ινστιτούτο Φορντ με τα εκατομμύρια δολάρια επενδύσεων στην Ινδία – την χρηματοδότηση καλλιτεχνών, σκηνοθετών και ακτιβιστών, τις γενναιόδωρες δωρεές σε προγράμματα σπουδών πανεπιστημίων και υποτροφίες.

Οι διακηρυγμένοι «στόχοι για το μέλλον της ανθρωπότητας» του ιδρύματος Φορντ περιλαμβάνουν παρεμβάσεις σε λαϊκά πολιτικά κινήματα, σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες διέθεσε εκατομμύρια δολάρια στο κίνημα των χρηματοπιστωτικών ενώσεων, πρωτοπόρος του οποίου ήταν ο ιδιοκτήτης πολυκαταστήματος Edward Filene. Ο Filene πίστευε στη δημιουργία μιας κοινωνίας μαζικής κατανάλωσης καταναλωτικών αγαθών με την παροχή στους εργάτες οικονομικής πρόσβασης σε πιστώσεις – μια ριζοσπαστική ιδέα για την εποχή. Για την ακρίβεια μισή ριζοσπαστική ιδέα, καθώς ο Filene πίστευε στη δίκαιη κατανομή του εθνικού πλούτου. Οι καπιταλιστές πήραν το πρώτο μισό της πρότασης του Filene με το να διανείμουν «οικονομικά» δάνεια δεκάδων εκατομμυρίων στους εργάτες – μετατρέποντας την εργατική τάξη των Ηνωμένων Πολιτειών σε ανθρώπους σε μόνιμο χρέος, που τρέχουν συνεχώς για να κρατηθούν στο βιοτικό τους επίπεδο.

Πολλά χρόνια αργότερα η ιδέα αυτή κύλησε προς τα κάτω, στην εξαθλιωμένη επαρχία του Μπαγκλαντές όπου ο  Muhammad Yunus(6) και η τράπεζα Grameen έφεραν τις μικροπιστώσεις στους λιμοκτονούντες χωρικούς με καταστροφικές συνέπειες. Οι φτωχοί της ινδικής υποηπείρου πάντοτε ζούσαν στο χρέος, στο έλεος του τοκογλύφου του χωριού – του baniya(7). Η μικροπίστωση μετέτρεψε ακόμα και αυτό σε επιχείρηση. Οι εταιρίες μικροπιστώσεων είναι υπεύθυνες για εκατοντάδες αυτοκτονίες – διακόσιοι άνθρωποι μόνο στο Αντρά Πραντές το 2010(8). Μια καθημερινή εφημερίδα εθνικής κυκλοφορίας πρόσφατα δημοσίευσε το σημείωμα αυτοκτονίας ενός δεκαοχτάχρονου κοριτσιού που αναγκάστηκε να δώσει στους υπαλλήλους μιας τέτοιας εταιρίας που την εκβίαζαν τις τελευταίες της 150 ρουπίες της, τα δίδακτρα του σχολείου της. Το σημείωμα έλεγε: «Εργαστείτε σκληρά για να κερδίσετε χρήματα και μην παίρνετε δάνεια».

Υπάρχουν πολλά χρήματα στη φτώχια, και μερικά Νόμπελ επίσης.

 

 

 

 

 

 

  1. Council of Foreign Affairs (CRF), μη κερδοσκοπικό think tank που ειδικεύεται στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής και των διεθνών σχέσεων των Ηνωμένων Πολιτειών και την προώθηση του καπιταλιστικού οικονομικού μοντέλου.
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Man_at_the_Crossroads
  3. Confederation of Indian Industry, η ομοσπονδία βιομηχάνων της Ινδίας
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Delhi_Mumbai_Industrial_Corridor_Project
  5. Αρχικά δημιουργήθηκε από τον αμερικάνικο στρατό ως σχέδιο για την ανάπτυξη μελλοντικών όπλων μεγάλης εμβέλειας. Συνδέθηκε με την Douglas Aircraft Company αλλά αυτονομήθηκε αργότερα για επιχειρηματικούς λόγους. Το αυτόνομο think tank εξωτερικής πολιτικής χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Φορντ
  6. Ιδρυτής της Τράπεζα Grammen που δίνει μικροδάνεια για την χρηματοδότηση επιχειρηματικών προσπαθειών χωρίς ενέχυρο. Έχει βραβευτεί με το Νόμπελ Ειρήνης το 2006.
  7. Στην Ινδία baniya ή bania είναι το σύνολο των εμπόρων, τραπεζιτών κλπ. χωρίς να αποτελούν ιδιαίτερη κάστα, σε άλλες περιοχές όπως στη Βεγγάλη και το Νεπάλ αποτελούν ξεχωριστή κάστα.
  8. https://www.usnews.com/news/world/articles/2012/02/24/ap-impact-lenders-own-probe-links-it-to-suicides

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s