Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο New Compass (2017.07.18). Ο Mark Little είναι ελεύθερος δημοσιογράφος. Έχει αρθρογραφήσει για τα περιοδικά Red Pepper και New Statesmen και για την εφημερίδα Guardian. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας (Εικόνα Serge Yudin)

 

«Η αστική τάξη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να εξελίσσει συνεχώς ριζικά τα μέσα παραγωγής», όπως διακήρυξε ο Karl Marx και ο Friedrich Engels στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Για τον Marx, ο καπιταλισμός καταπιέζει, απομυζά και αποκτηνώνει το άτομο, αλλά σε τελική ανάλυση είναι προοδευτικός καθώς τα τεχνολογικά άλματα που δημιουργεί στρώνουν τον δρόμο για μια ορθολογιστική, σοσιαλιστική κοινωνία.

Εκατό χρόνια σχεδόν μετά, ένας άλλος οικονομολόγος ο Joseph Schumpeter2, διατύπωσε μια παρόμοια θέση, αυτή τη φορά από καπιταλιστική σκοπιά. Αναφέρθηκε στη «θύελλα καταστροφικής δημιουργίας που ακατάπαυστα μετασχηματίζει ριζικά το οικονομικό οικοδόμημα από μέσα, ακατάπαυστα καταστρέφει το παλιό και ακατάπαυστα δημιουργεί το νέο».

Θα είναι όμως αυτή η συνεχής αναταραχή το τέλος του καπιταλισμού; Αυτή είναι η πρόβλεψη του κοινωνιολόγου Randall Collins, που προαναγγέλλει το τέλος του καπιταλισμού στα επόμενα τριάντα με πενήντα χρόνια. Στο βιβλίο «Έχει ο καπιταλισμός μέλλον;»1 του 2013, ισχυρίζεται πως η αυτοματοποίηση, που ήδη έχει ρημάξει θέσεις εργασίας της εξειδικευμένης εργατικής τάξης στη βιομηχανική παραγωγή, είναι έτοιμη, τις επόμενες δεκαετίας, να γκρεμίσει τα οχυρά της απασχόλησης της μεσαίας τάξης – την εργασία που απαιτεί επικοινωνιακές ικανότητες. Το αποτέλεσμα θα είναι δομική ανεργία  ύψους 50 ή ακόμα και 70%, μια «βαθιά οικονομική καχεξία» και πολύ πιθανά τη μετάβαση σε μια μετά-καπιταλιστική κοινωνία μέχρι τα μέσα του αιώνα.

Χωρίς την απόρριψη του καπιταλισμού, αυτή υποβόσκουσα σύγκρουση δεν μπορεί να αποφευχθεί. «Δεν υπάρχει κάποιο εγγενές τέλος στην διαδικασία αντικατάστασης των ανθρώπων από υπολογιστές και άλλες μηχανές» σύμφωνα με τον Collins. «Η αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασίας θα συνεχιστεί όχι μόνο για τα επόμενα είκοσι χρόνια αλλά για τα επόμενα εκατό, ακόμη και χίλια χρόνια – εκτός αν προκύψει κάποιος εξωγενής παράγοντας που να αλλάξει τον βαθύτερο μηχανισμό που οδηγεί την τεχνολογική μετατόπιση της εργασίας: τον καπιταλιστικό ανταγωνισμό.

 

Μια καταθλιπτική ηρεμία.

 

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα με αυτό το σενάριο. Αντί να προχωρά ολοταχώς μπροστά, όπως θεωρητικά θα έπρεπε σε ένα περιβάλλον καπιταλιστικού ανταγωνισμού, η τεχνολογική εξέλιξη σέρνεται. Η παραγωγικότητα μετρά την απόδοση ανά εργάτη και όπου η αυτοματοποίηση επαναπροσδιορίζει την οικονομία, η παραγωγικότητα έπρεπε να έχει απογειωθεί – οι μηχανές (αν είναι έτοιμες να αξιοποιηθούν από την οικονομία) είναι πολύ πιο αποτελεσματικές από το μέσο άνθρωπο. Στην πραγματικότητα όμως συμβαίνει το αντίθετο. Η παραγωγικότητα στις προηγμένες οικονομίες αυξάνεται κατά ένα αστείο 0,3%, συγκρινόμενο με το 1% πριν την κρίση του 2008, που με τη σειρά του ωχριά μπροστά στο 5% που επιτεύχθηκε στις δεκαετίες του 1960 και του ’70. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η παραγωγικότητα τους πρώτους τρεις μήνες του 2017 έπεσε κατά 0,5%. Το αίνιγμα της παραγωγικότητας δεν περιορίζεται στις προηγμένες οικονομίες – παρόμοια αδράνεια εμφανίζεται σε περιοχές όπως η Λατινική Αμερική.

Οι επενδύσεις κεφαλαίου, που συχνά είναι ο πρόδρομος της αύξησης της παραγωγικότητας, είναι εξίσου ισχνές. Μετά το 2008 κατέρρευσαν, αν και ούτως ή άλλως ήταν σε καθοδική πορεία τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Η θύελλα της δημιουργικής καταστροφής μετατράπηκε σε καταθλιπτική ηρεμία.

Το ύψος της ανεργίας δείχνει ομοίως δείχνει ελάχιστα ίχνη της ρομποτικής επανάστασης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο το επίσημο ποσοστό ανεργίας είναι 4,8% και 4,7% στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα νούμερα αυτά πρέπει να ιδωθούν λαμβάνοντας υπόψιν τα εκατομμύρια που εγκαταλείψουν την αναζήτηση εργασίας ή είναι οικονομικά ανενεργοί, αλλά και αυτοί δε φαίνεται να κρύβουν ένα σταθερά αυξανόμενο ποσοστό δομικής ανεργίας που να οφείλεται στην τεχνολογική μετατόπιση.

Οι θέσεις εργασίας που έχουν «δημιουργηθεί» δεν είναι τέτοιες που να απαιτούν την επίβλεψη μηχανών, καθώς δεν απαιτούν ειδίκευση. Ο αριθμός πλυντηρίων αυτοκινήτων που χρησιμοποιούν χειρωνακτική εργασία είναι τώρα περίπου στις 20000 ενώ τα αυτοματοποιημένα, ρομποτικά αντίστοιχά τους έχουν μειωθεί στο μισό μέσα σε μια δεκαετία. Όπως είπε και ένας σχολιαστής, αυτό είναι «ένα είδος αντίστροφης βιομηχανοποίησης»3.

Ο ίδιος ο Collins σημειώνει πως ο «τομέας της αγοράς εργασίας που αυξάνεται στις πλούσιες χώρες είναι η χαμηλής ειδίκευσης παροχή υπηρεσιών, όπου είναι φτηνότερο να προσλάβεις ανθρώπους από το να αυτοματοποιηθούν». Στις ΗΠΑ αναφέρει πως ένας από τους χώρους με την εντυπωσιακότερη αύξηση στην απασχόληση (το 2013, χρόνο συγγραφής του βιβλίου) είναι τα στούντιο τατουάζ.

Η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί ταυτόχρονα και ισχυρισμό πως νέες τεχνολογίες δεν αναπτύσσονται ή δεν υλοποιούνται. Οι περισσότεροι έχουν ακούσει μέχρι τώρα για την τρισδιάστατη εκτύπωση, τα αυτοκατευθυνόμενα αυτοκίνητα, την νανοτεχνολογία. Δεν αξιοποιούνται όμως στην οικονομία. Δεν είναι νέα εξέλιξη αυτή η τάση, είναι όμως μάλλον καινούρια στον καπιταλισμό. Η ατμομηχανή ανακαλύφθηκε την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας4, αξιοποιήθηκε εμπορικά όμως μόλις τον 18ο αιώνα5.

Ο David Graeber αποδίδει το τέλμα αυτό εν μέρει στην μορφή του επιχειρηματικού τομέα. Στο Λονδίνο του Marx, σύμφωνα με τον Graeber6 η καινοτομία στην επιστήμη και στην βιομηχανία ήταν στην ημερήσια διάταξη γιατί κυριαρχούσαν οι μεμονωμένοι καπιταλιστές αντί για τους ετερογενείς ομίλους επιχειρήσεων. Στον 20ο αιώνα όμως η επιρροή των εταιρικών κολοσσών εξαπλώθηκε και η δημιουργικότητα παράκμασε.

Κάτι που πρέπει να ειπωθεί για αυτό, ο σκοπός μιας επιχείρησης δεν είναι να ενισχύσει τον ανταγωνισμό, αλλά να τον ξεριζώσει – να δημιουργήσει μονοπώλιο και να περιορίσει την είσοδο στην αγορά τρίτων. Μετά την επίτευξη της ηγεμονίας στην αγορά, τότε στοχεύει στην μεγιστοποίηση της κατανάλωσης των προϊόντων της (δύο ή τρία από το ίδιο αντικείμενο ανά καταναλωτή) και να περιορίσεις το εργατικό κόστος (μεταφέροντας για παράδειγμα την παραγωγή στην Κίνα). Η τεχνολογική καινοτομία όμως του αντιπάλου που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής είναι ανεπιθύμητη.

 

Η άνοδος των ζόμπι.

 

Δεν πιστεύω όμως πως αυτό λέει όλη την ιστορία. Η πραγματικά καταφανής υποχώρηση της παραγωγικότητας συνέβη μετά την οικονομική κρίση του 2008. Η επίσημη εκδοχή είναι πως η κυβέρνηση επενέβη ώστε να σιγουρέψει πως οι τραπεζικές πιστώσεις θα συνεχίσουν να ρέουν στο σύστημα και να βάλει την ιδιωτική οικονομία ξανά στο ενάρετο μονοπάτι της αυτορρύθμισης. Στην πραγματικότητα όμως αυτό που αναδύθηκε ήταν ένα ομοίωμα ενός ανταγωνιστικού συστήματος, ιδιαίτερα ακατάλληλο για την τεχνολογική καινοτομία.  Η προτεραιότητα ήταν να συντηρηθεί το σύστημα και ο σκοπός αυτός θυσίασε την όποια τεχνολογική δυναμική υπήρχε.

Είναι αδιαμφησβήτητο ότι αυτό που χαρακτήριζε το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα πριν το 2008 ήταν το υπερβολικό χρέος – το χρέος παρέσυρε τράπεζες, επιχειρήσεις και στη συνέχεια κυβερνήσεις, το χρέος στραγγάλισε τους καταναλωτές καθώς οι μισθοί παρέμειναν καθηλωμένοι. Το χρέος όμως μετά το τέλος της κρίσης αντί να μειωθεί, συνέχισε να αυξάνεται. Το 2015 έγινε γνωστό πως το παγκόσμιο χρέος αυξήθηκε περισσότερο από 40% σε σχέση με το 2008, φτάνοντας τα 57 τρισεκατομμύρια δολάρια. Τα πολύ χαμηλά επιτόκια σε όλο το κόσμο έκαναν το χρέος αυτό διαχειρίσιμο (με το να μειώσουν τις αποπληρωμές τόκων) παρά το γεγονός πως συνέχιζε να αυξάνεται.

Ο «διατηρητισμός» αυτός επέτρεψε την μεταθανάτια ύπαρξη ενός συνεχώς αυξανόμενου αριθμού εταιριών-ζόμπι – επιχειρήσεις τόσο χρεωμένες που τα έσοδά τους επαρκούν να καλύψουν μόνο τους τόκους τους. Σύμφωνα με τον ΟΑΣΑ7 σε εννιά Ευρωπαϊκές χώρες (μεταξύ τους και το Ηνωμένο Βασίλειο) από το σύνολο του ιδιωτικού κεφαλαίου ένα ποσοστό ανάμεσα σε 5 και 20% είναι χαμένο σε εταιρίες-ζόμπι. Υπολογίζεται πως υπάρχουν μεταξύ 108000 και 160000 τέτοιες απέθαντες εταιρίες στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ υπάρχουν πολλές περισσότερες που είναι ένα βήμα από το στάδιο αυτό. Δεν είναι τυχαίο που γνήσιες τεχνολογικές καινοτομίες είναι στα χέρια λίγων μεγα-εταιρειών, όπως η Apple που κολυμπά στα μετρητά. Οι περισσότερες εταιρείες δεν ρισκάρουν να επενδύσουν σε αδοκίμαστες τεχνολογίες.

«Το θεμελιώδες δόγμα του καπιταλισμού, που ορίζει πως κάποιες κακές εταιρείες πρέπει να καταστραφούν για να ανοίξουν το δρόμο για νέες καλύτερες, ξαναγράφεται»8, όπως γράφει ένας σύμβουλος επιχειρήσεων. Αντίο Joseph Schumpeter.

Αυτό εξηγεί την αύξηση των ασήμαντων, χαμηλά αμειβόμενων, προσωρινών θέσεων εργασίας αντί της ρομποτικής τεχνολογίας. Δουλειές σαν αυτές φέρνουν κέρδος και απαιτούν ελάχιστες επενδύσεις για την αγορά εξοπλισμού. Ο Adair Turner, πρώην επικεφαλής της Επιτροπής Ελάχιστων Αμοιβών9, «υπάρχει κάτι στην οικονομία – που αν αφεθεί μόνη της – θα δημιουργήσει πολύ, πάρα πολύ χαμηλά αμειβόμενες δουλειές». Η οικονομία φυσικά δεν έχει αφεθεί μόνη της – το χρηματοπιστωτικό της σύστημα έχει γίνει ο αποδέκτης ενός πακέτου διάσωσης πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων και κεντρικές τράπεζες σε όλο το κόσμο είναι ακόμη στη διαδικασία ελάττωσης ενός προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης, που δημιούργησε 12,3 τρισεκατομμύρια από το τίποτα.

Ο διακανονισμός αυτός δείχνει πως το σενάριο που περιγράφει ο Randall Collins – αυτό που ο καπιταλιστικός ανταγωνισμός προωθεί την ταχεία ρομποτοποίηση της οικονομίας, στέλνοντας το 50 με 70% των ανθρώπων στην ανεργία ως τα μέσα του αιώνα – θα πάρει πολύ περισσότερο για να πραγματοποιηθεί, αν πραγματοποιηθεί ποτέ. Μια νέα και βαθύτερη κρίση θα προλάβει να τις διεκδικήσει πρώτη.

 

Μπορεί να απελευθερώσει η τεχνολογία;

 

Ωστόσο υπάρχει κάτι παράξενο ωστόσο στη ρίζα αυτού του φόβου απέναντι στη τεχνολογική πρόοδο – ασαφές ή μετασχηματιστικό το εφιαλτικό εγγύς μέλλον του Collins –  όπου μια ισχνή ελίτ θα έχει στη κατοχή της όλες τις αυτοματοποιημένες επιχειρήσεις και τον πληροφοριακό εξοπλισμό και η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων θα χτυπιούνται μεταξύ τους για το περιορισμένο αριθμό θέσεων για να τους υπηρετούν, είναι παράδοξο σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό οικοδόμημα που ο βιοπορισμός του ατόμου εξαρτάται από το αν μπορούν να κάνουν τον εαυτό τους χρήσιμο στο “παραγωγικό μηχανισμό”. Σε αυτές τις συνθήκες η αντικατάσταση από μια μηχανή είναι πραγματικά απειλητική.

Η αυτοματοποίηση όμως χάνει την απειλητικότητα της αν το ατομικό εισόδημα διαχωριστεί πλήρως από την εργασία, αν το εισόδημα που λαμβάνουν για να ζήσουν δεν έχει να κάνει τίποτα με την δυνατότητα να πουλήσουν τον εαυτό τους σε κάποιο εργοδότη ή την ικανότητα μιας μηχανής να επιτελέσει ένα έργο πιο αποτελεσματικά από ότι ένας άνθρωπος. Όταν αυτή η πρακτική και εννοιολογική επανάσταση έχει πραγματοποιηθεί, η τεχνολογία θα αποκτήσει μια εντελώς άλλη όψη που θα είναι κάθε άλλο παρά τρομακτική, θα μετατραπεί σε κάτι ευπρόσδεκτο.

Ο στοχαστής που ενσάρκωσε αυτή το άλμα στην κατανόηση περισσότερο ήταν ο Murray Bookchin. Το 1965 έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο “Προς μια απελευθερωτική τεχνολογία”10 που ανέτρεπε τις σύγχρονες αντιλήψεις του “βαθύ πεσιμισμού” και μοιρολατρίας ως προς τις συνέπειες της σύγχρονης τεχνολογίας. “Μετά από χιλιάδες χρόνια μιας γεμάτης διακλαδώσεις ανάπτυξη” έγραφε ο Bookchin “οι χώρες του δυτικού κόσμου (και πιθανά όλες οι χώρες) είναι αντιμέτωπες με τη πιθανότητα μιας εποχής υλικής αφθονίας, σχεδόν χωρίς εργασία στην οποία τα περισσότερα από τα απαραίτητα για την επιβίωση αγαθά θα παρέχονται από μηχανές”.

Το πραγματικό ζήτημα για το Bookchin δεν ήταν αν αυτή η τεχνολογικά μετασχηματισμένη κοινωνία θα μπορούσε να εξαλείψει τον επαναλαμβανόμενο και άχαρο μόχθο, “αλλά αν θα μπορούσε να βοηθήσει στον εξανθρωπισμό της κοινωνίας”. Η τεχνολογία, υποστήριζε, δεν χρειάζεται να υποδουλώσει την ανθρωπότητα ή να καταλήξει σε στρατιές παθητικών αυτομάτων, παγιδευμένων σε επινοήματα. Θα μπορούσε να διευκολύνει την αναγέννηση των δεξιοτεχνιών, δημιουργώντας προϊόντα που οι άνθρωποι μπορούν να εξατομικεύσουν οι ίδιοι ή να τους απελευθερώσει να επιδιώξουν μη παραγωγικές δραστηριότητες.

Η πρωταρχική απελευθερωτική δυνατότητα της τεχνολογίας βρίσκεται στο ότι θα μπορούσε να απελευθερώσει το χρόνο των ανθρώπων, αλλά και την ενέργεια για να διαχειριστούν οι ίδιοι την κοινωνία. Οι προηγούμενες επαναστάσεις η Γαλλική και η Ρωσική, πρόσφεραν φευγαλέες ματιές που φανέρωσαν δελεαστικά ίχνη της πιθανότητας αυτής. Οι παρισινοί τομείς του 1789 ή τα σοβιέτ (συμβούλια) του Πέτρογκραντ του 1917 ήταν ανοιχτές συνελεύσεις στις οποίες ο καθένας μπορούσε να παρακολουθήσει και να συμμετάσχει στην μέχρι πρότινος προνομιακή πράξη της διαμόρφωσης πολιτικής. Οι κοινωνίες όμως αυτές, όπως παρατήρησε ο Bookchin, ήταν βυθισμένες σε συνθήκες υλικών ελλείψεων που σήμαινε πως η πλατιά μάζα των ανθρώπων αυτών έπρεπε να επιστρέψει στο ρόλο του σιωπηλού μισθωτού σκλάβου, παράγοντας τα υλικά αγαθά της ύπαρξής τους, ενώ “ινία της πολιτικής εξουσίας πέρασαν στα χέρια “επαγγελματιών” πολιτικών”.

Η μελλοντική κοινωνία – και συγκεκριμένα η ρομποτική κοινωνία που προέβλεψε ο Collins – δεν έχει τέτοιους περιορισμούς. Μόνο το αποτέλεσμα μιας διεστραμμένης κοινωνικής δομής που σε ένα υλιστικό περιβάλλον τα ρομπότ και οι υπολογιστές πραγματοποιούν τη συντριπτική πλειονότητα των εργασιών, οι άνθρωποι μάχονται μεταξύ τους για το δικαίωμα να υπηρετούν τους ελίτ. Ούτε είναι αναπόφευκτο όπως προβλέπει ο Collins πως η μετακαπιταλιστική κοινωνία θα ταλαντεύεται μεταξύ του γραφειοκρατικού καταπιεστικού κεντρικού σχεδιασμού και του καπιταλισμού της αγοράς. Πλήρως αυτοματοποιημένος κομμουνισμός της αφθονίας μπορεί όχι μόνο να διευκολύνει την ύπαρξη μιας αυτοδιαχειριζόμενης κοινωνίας και να ικανοποιήσει μυριάδες ανάγκες πολύ καλύτερα από τις σταλινικές σχεδιασμένες οικονομίες των μεταπολεμικών χρόνων. “Από τη στιγμή που ο μόχθος μειωθεί ή και εξαφανιστεί εντελώς”, έγραφε ο Bookchin, “τα προβλήματα της επιβίωσης γίνονται προβλήματα της ζωής και η τεχνολογία η ίδια από εξυπηρετητής των άμεσων αναγκών του ανθρώπου θα γίνει σύντροφος στην δημιουργικότητα του”.

Πιστεύω πως τρία πράγματα γίνονται όλο και πιο ξεκάθαρα. Πρώτον, η αυτοματοποίηση καθοδηγούμενη από τον καπιταλιστικό ανταγωνισμό θα μεγεθύνει ακόμα πιο πολύ τις παρούσες ακραίες ανισότητες πλούτου και εξουσίας, οδηγώντας σε ένα δυστοπικό μέλλον. Δεύτερον, από το να αλλάξει ριζικά τις “παραγωγικές δυνάμεις”, η εταιρική, χρεοκοπημένη και κρατικοδίαιτη οικονομία που αναδύθηκε από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008, αποδεικνύεται καταφανώς ανεπαρκής στο να εισάγει τεχνολογικές καινοτομίες, προτιμώντας την παλιομοδίτικη εκμετάλλευση του ανθρώπινου μόχθου. Τέλος, μια μετακαπιταλιστική κοινωνία βασισμένη σε ένα καθολικό εγγυημένο εισόδημα, μπορεί να επιλέξει ποιές τεχνολογίες θα προωθήσει, δίχως να ανησυχεί για τις συνέπειες που θα προκύψουν από το πέταγμα κόσμου από τη δουλειά του. Μπορεί να διευκολύνει μια διαρκή δημοκρατική αυτοδιαχείριση για πρώτη φορά στην ιστορία. Με δεδομένο πως τα δυο πρώτα σενάρια δεν είναι ούτε κατά διάνοια επιθυμητά και πιθανότερα θα οδηγήσουν σε συγκρούσεις και πόλεμο, η επιλογή του τρίτου, όσο δύσκολο και αν είναι, είναι η μόνη λογική οδός δράσης.

 

 

 

 

  1. Γιόζεφ Σούμπετερ (1883-1950), Έγινε γνωστός για τις θεωρίες του περί Καπιταλιστικής Ανάπτυξης και Οικονομικών κύκλων και έφερε στο προσκήνιο τον όρο «δημιουργική καταστροφή».
  2. Wallerstein et al. «Does Capitalism Has Future? », Oxford University Press, 2013
  3. https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/dec/12/mark-carney-britains-car-wash-economy-low-wage-jobs
  4. Μηχανή του Ήρωνα
  5. Η εφεύρεση της ατμομηχανής που μετέτρεπε την κίνηση του πιστονιού σε συνεχή κυκλική κίνηση από τον James Watt που βελτίωνε την πρακτικότητα των ως τότε ατμομηχανών και ξεκίνησε την βιομηχανική επανάσταση
  6. https://thebaffler.com/salvos/of-flying-cars-and-the-declining-rate-of-profit
  7. https://www.oecd.org/economy/growth/The-Walking-Dead-Zombie-Firms-and-Productivity-Performance-in-OECD-Countries.pdf
  8. https://thenextrecession.wordpress.com/2017/01/23/beware-the-zombies/
  9. Low Pay Commission, συμβουλευτική επιτροπή για το θέμα του βασικού μισθού.
  10. Murray Bookchin «Προς μιαν απελευθερωτική τεχνολογία», Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1979

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s