Η συνέντευξη στον Éric Aeschimann για το περιοδικό L’Obs (τεύχος 9-15 Μαρτίου 2017). Μεταφράστηκε στα αγγλικά από τον David Broder για το Verso Books. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

 

EA: Από την απόφαση του Francois Hollande να μην συμμετάσχει στις εκλογές μέχρι τις νομικές περιπέτειες του Francois Fillon, η παρούσα προεδρική προεκλογική ήταν μια διαδοχή δραματικών ανατροπών. Και εσύ Jacques Ranciere, είσαι ένας μοναδικός θεατής αυτού του θεάματος. Για χρόνια καταγγέλλετε τα αδιέξοδα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, την οποία βλέπετε ως ανήμπορη να παράξει μια γνήσια δημοκρατία. Πως θα αναλύατε αυτό που συμβαίνει;

JR: Ο όρος «αντιπροσωπευτική δημοκρατία» είναι περισσότερο από ασαφής. Κουβαλά τη ψεύτικη ιδέα ενός ήδη υπάρχοντος λαού που εκφράζει τον εαυτό του με το να επιλέξει τους αντιπροσώπους του. Οι λαοί όμως δεν είναι ένα δεδομένο που προϋπάρχει της πολιτικής διαδικασίας: αντίθετα μάλλον είναι το προϊόν αυτής της διαδικασίας. Το ένα ή το άλλο πολιτικό σύστημα παράγει τον ένα ή τον άλλο λαό και όχι το αντίστροφο. Το αντιπροσωπευτικό σύστημα άλλωστε είναι βασισμένη πάνω στην άποψη ότι υπάρχει μια κοινωνική τάξη που εκφράζει τα συνολικά συμφέροντα όλης της κοινωνίας. Στο νου των ιδρυτών των Ηνωμένων Πολιτειών η τάξη αυτή ήταν οι πεφωτισμένοι γαιοκτήμονες. Αυτό το σύστημα δημιουργεί ένα λαό που επιβεβαιώνει πως οι νόμιμοι εκπρόσωποί του προέρχονται από αυτή τη τάξη, που περιοδικά με την ψήφο τους απλά το επαναβεβαιώνουν. Το αντιπροσωπευτικό σύστημα σταδιακά έγινε υπόθεση επαγγελματιών που αναπαράγουν τους εαυτούς τους. Αυτό δημιούργησε και το αντίστροφό του, την μυθική ιδέα πως ενός λαού που δεν αντιπροσωπεύεται από αυτούς τους επαγγελματίες και που φιλοδοξεί να φτιάξει μόνος του τους αντιπροσώπους που πραγματικά τον ενσαρκώνουν. Αυτό είναι το θέατρο – που συνεχώς υποβαθμίζεται σε ποιότητα – που κάθε εκλογική αναμέτρηση αναπαράγει σήμερα.

EA.: Αυτή είναι πολύ σκοτεινή οπτική. Είναι το σύστημα εγγενώς μονομερές;

JR: Στον πυρήνα του είναι ολιγαρχικό, όχι δημοκρατικό. Στην Γαλλία η ολιγαρχία αυτή έχασε την νομιμοποίηση της, όταν έγινε σαφές πως οι πεφωτισμένοι ιδιοκτήτες γης αντιπροσώπευαν μόνο τα συμφέροντα της ιδιοκτησίας. Αυτό αποκαλύφθηκε με τις «δημοκρατικές» συνελεύσεις του 1848 και του 1871, γεμάτες με μαινόμενους βασιλικούς εναντίον των εργατών και των ριζοσπαστών. Η ολιγαρχία έγινε σιγά σιγά μια τάξη πολιτικών που δεν αντιπροσωπεύουν παρά μόνο το σύστημα το ίδιο. Η πλειοψηφική και προεδρική οργάνωση επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία. Τώρα έχουμε δυο εναλλασσόμενες ομάδες, που κυβερνά η μια μετά την άλλη έχοντας όλη την εξουσία. Αυτό ενισχύει την επαγγελματοποίηση. Παράλληλα μ’ αυτό ο πρόεδρος υποτίθεται πως ενσαρκώνει το λαό που αυτή η επαγγελματοποίηση προδίδει.

EA.: Τότε γιατί όλοι ισχυρίζονται πως είναι «εναντίον του συστήματος»;

JR: Καθώς αναπαράγει τον εαυτό του το σύστημα παράγει ένα εσωτερικό διχασμό, ένα διαβολικό σωσία. Το κόμμα της πλειοψηφίας στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύει μόνο το ένα πέμπτο του εκλογικού σώματος, παράγοντας το αυταπόδεικτο γεγονός πως η πραγματική λαϊκή πλειοψηφία δεν αντιπροσωπεύεται. Και όμως όταν τα άλλα κόμματα παίρνουν με τη σειρά τους την εξουσία, μοιάζουν όλο και περισσότερο το ένα με το άλλο. Έτσι προκύπτει το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του ταπεινωμένου και προδομένου λαού. Ως ένας θεσμός που υποστηρίζει ότι αντιπροσωπεύει το λαό, η προεδρία αυξάνει την εσωτερική ένταση του συστήματος. Παράγει χώρους για υποψηφίους να διακηρύξουν «Εγώ είμαι ο υποψήφιος των μη εκπροσωπούμενων ανθρώπων!». Υπάρχει χώρος για τους «ορθόδοξους» που αποκηρύσσουν τις προδοσίες του αριστερού κόμματος, που τώρα πια μοιάζει με το δεξιό. Υπάρχει χώρος για την Le Pen, για τους κοινούς ανθρώπους που υποφέρουν. Υπάρχει χώρος για το Macron, τις παραγωγικές δυνάμεις του έθνους που υποφέρουν από την διακομματική πόλωση. Υπάρχουν και οι αλληλοεπικαλύψεις, όπως στη περίπτωση του Mélenchon, που παίζει τον «ορθόδοξο» αριστερό και τον λαό που υποφέρει. Κάποτε τα εργατικά κόμματα εκπροσωπούσαν οργανωμένες συλλογικές δυνάμεις που ασκούσαν πίεση στο σύστημα από τα έξω. Σήμερα οι «αληθινοί άνθρωποι» είναι μια εικόνα δημιουργημένη από το ίδιο το σύστημα. Φτάνουμε σε ένα σημείο που δεν ξέρουμε ποιος θα ενσαρκώσει τους διάφορους ρόλους: σήμερα ένας δισεκατομμυριούχος μπορεί να εκπροσωπεί τους ανθρώπους που οι δισεκατομμυριούχοι φτύνουν.

EA.: Παρόλα αυτά δεν υπήρξαν σπουδαίες πολιτικές μορφές σαν τον Jaurés1, το De Gaulle και το Roosvelt;

JR: Εξαιρετικές φιγούρες εμφανίζονται όταν οι συνηθισμένοι κανόνες του παιχνιδιού δεν ισχύουν πια και είναι αναγκαίο να επινοηθεί κάτι άλλο. Εκείνη τη στιγμή υπάρχουν άτομα που αποδεικνύουν πως μπορούν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων – που είναι εξαιρετικές και αυτές – ξεπερνώντας αυτό που είναι αναμενόμενο από αυτούς. Ο De Gaulle το 1940 πήρε μια χωρίς προηγούμενο απόφαση που ξεπερνούσε το ρόλο του ως ταξίαρχου. Σαν ηγέτης του RPF2 ήταν το ίδιο μηχανοράφος πολιτικός με όλους τους άλλους. Στο De Gaulle οφείλουμε το Σύνταγμα της Πέμπτης Δημοκρατίας, που συνέβαλε τα μέγιστα στην παρακμή της δημόσιας ζωής. Μου προκαλεί γέλιο που η αριστερά τον τιμά τόσο σήμερα.

EA: Πως θα οργανώνατε τη συλλογική ζωή δίχως αντιπροσώπους; Με κλήρωση, όπως υποστηρίξατε στο βιβλίο σας «Το Μίσος για τη Δημοκρατία» το 2005;

JR: Πρέπει να διακρίνουμε μεταξύ πληρεξούσιου εκπροσώπου και αντιπρόσωπου. Σε μια δημοκρατία λογικά αρκετοί άνθρωποι θα κάνουν πράγματα για λογαριασμό άλλων. Ο εκπρόσωπος όμως παίζει το ρόλο του μόνο μια φορά, πράγμα που δεν ισχύει για τον αντιπρόσωπο. Ο κλήρος ήταν κάποτε η συνηθισμένη δημοκρατική διαδικασία ορισμού εκπροσώπων, βασισμένος στην αρχή πως όλοι ήταν εξίσου ικανοί. Το πρότεινα σαν μέσο αναστροφής την πορεία προς την επαγγελματοποίηση. Δεν είναι όμως μια απλή λύση αυτή, όχι περισσότερο από τις μη ανανεούμενες εξουσιοδοτήσεις. Τα εργαλεία αυτά έχουν αξία αν είναι στα χέρια ενός μαζικού λαϊκού κινήματος. Η δημοκρατία δεν υπάρχει χωρίς να υπάρχουν πιέσεις που να προκύπτουν έξω από το σύστημα, πιέσεις που ταρακουνάν τους θεσμούς του κράτους – όπως έκαναν πρόσφατα τα ¨κινήματα των πλατειών». Η δημοκρατία προϋποθέτει πως θεσμοί ανεξάρτητοι από τις κρατικές δομές και στοχεύσεις είναι ικανοί να κάνουν αυτά τα χειραφετικά κινήματα να διαρκέσουν.

EA:  Η προεδρική εκστρατεία τουλάχιστον επέτρεψε την ανάδειξη ενός νέου ζητήματος όπως το καθολικό εισόδημα. Ότι και αν πιστεύουμε, αυτό δεν είναι καλό νέο;

JR: Είναι πρόοδος δε σύγκριση με τη θέληση του Sarkozy να επιστρέψει η Γαλλία στη δουλειά ενώ ξεφορτωνόταν όλες τις θέσεις εργασίας. Το καθολικό εισόδημα εξαρτάται με μια διφορούμενη ανάλυση, που μιλά για την εξαφάνιση της χειρωνακτικής εργασίας και την γενικευμένη αυτοματοποίηση της εργασίας. Ενσωματωμένη σε αυτή είναι η ιδέα της τάξης των εργαζόμενων σε άυλες παραγωγικές διαδικασίες, που θα δώσουν στην απαίτηση αυτή τον επαναστατικό της χαρακτήρα. Η χειρωνακτική εργασία όμως δεν έχει εξαφανιστεί – έχει εξαχθεί σε μέρη που κοστίζει λιγότερο και οι εργάτες είναι περισσότερο υποταγμένοι. Το καθολικό εισόδημα έχει γίνει έτσι μια προέκταση του RMI και του RSA3 που σχεδιάστηκαν για να αντισταθμίσουν την αποβιομηχάνιση των χωρών μας. Δεν είναι όμως τόσο χειραφετικό όσο ισχυρίζονται κάποιοι και η καθολικότητα του είναι πολύ περιορισμένη. Φαντάσου να δινόταν ένα τέτοιο εγγυημένο εισόδημα δινόταν στα παιδιά των ορυχείων του Κονγκό που εξορύσσουν υλικά απαραίτητα για την άυλη εργασία ή στους εργάτες των εργοστάσια του Μπαγκλαντές. Αυτό θα άλλαζε την εικόνα.

EA: Ψηφίζεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Αν η Marine Le Pen ήταν στο 48% στις δημοσκοπήσεις την παραμονή του δεύτερου γύρου, δεν θα έριχνες την ψήφο σου στην κάλπη για να ηττηθεί – ακόμη και αν αυτό σήμαινε ψήφο στο Macron ή στο Fillon;

JR: Αυτό είναι το είδος του διλήμματος που μπορείς να λύσεις μέσα σε πέντε λεπτά. Εμφανώς αν κερδίσει η Le Pen αυτό δεν θα είναι καλό. Πρέπει να εξάγουμε τα σωστά συμπεράσματα από αυτό. Η λύση είναι να πολεμήσουμε εναντίον του συστήματος που παράγει την Marine Le Pen και τους όμοιους της, όχι με το να πιστεύεις πως θα σώσεις την δημοκρατία με το να ψηφίσεις για τον διεφθαρμένο πολιτικό που βρέθηκε στη πρώτη θέση. Θυμάμαι ακόμα το σύνθημα του 2002: «Ψηφίστε τον απατεώνα, όχι το φασίστα»4. Η επιλογή του απατεώνα για να αποφύγεις το φασίστα, σημαίνει να αξίζεις και τους δυο και να ανοίγεις το δρόμο να έχεις και τους δυο.

 

 

  1. Jean Jaurés, ιστορικός ηγέτης της γαλλικής αριστεράς. Δολοφονήθηκε το 1914 από εθνικιστή για την αντίθεση του στο πόλεμο.
  2. Rassemblement du Peuple Français (Συναγερμός του Λαού της Γαλλίας) μεταπολεμικό κόμμα της δεξιάς
  3. Επιδόματα για ανέργους και υποαπασχολούμενους χαμηλού ύψους και με πολλές προϋποθέσεις λήψης
  4. Στο δεύτερο γύρο είχαν προκριθεί με 19,9% ο δεξιός Jacques Chirac και με 16,9% ο ακροδεξιός Jean-Marie Le Pen

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s