Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό In These Times, τεύχος Ιουλίου 2017, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του Alexander Vasudevan «The Autonomous City: A History of Urban Squatting» (Verso, 2017). Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας (Εικόνα Eric Drooker)

 

Περίπου στις 12:30 τη νύχτα στις 7 Αυγούστου του 1988, ένας μικρός στρατός αστυνομικών με εξοπλισμό καταστολής πλήθους, κάλυψαν τα σήματά τους, σήκωσαν τα ρόπαλα τους και επιτέθηκαν τόσο πεζοί όσο και έφιπποι στο Tompkins Square Park1 στο Lower East End της Νέας Υόρκης. Οι καλλιτέχνες, οι punks, οι καταληψίες, οι αναρχικοί και οι διωγμένοι από τα σπίτια τους που είχαν συγκεντρωθεί εκεί περίμεναν την σύγκρουση. Με τους κτηματομεσίτες να περικυκλώνουν την γειτονιά, το τοπικό κοινοτικό συμβούλιο είχε επιβάλει απαγόρευση κυκλοφορίας στη μία το πρωί στο πάρκο για να προσπαθήσουν να διώξουν του άστεγους. Κανένας δεν περίμενε όμως την ανελέητη βία, την θωρακισμένη αστυνομική φάλαγγα να επιτίθεται σε διαδηλωτές που απαντούσαν πετώντας μπουκάλια. Το ξημέρωμα, όταν η αστυνομία υποχώρησε, 53 άνθρωποι είχαν τραυματιστεί, μεταξύ τους και 14 αστυνομικοί. Αργότερα 14 αστυνομικοί δικάστηκαν για αστυνομική βαναυσότητα, κανένας τους δεν καταδικάστηκε. Η βία εκείνης της καλοκαιρινής νύχτας ήταν σημείο καμπής στις μάχες στο δρόμο για το δημόσιο χώρο και τη στέγη στην μεταβιομηχανική και ταχέως εξευγενιζόμενη2 πόλη.

Τα τελευταία 60 χρόνια κάθε φορά που καταληψίες διεκδικούσαν σπίτια σε πόλεις της Δυτικής Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών, ακόμη και αν είχαν εγκαταλειφθεί πολύ καιρό πριν, το κράτος χρησιμοποιούσε βία για να προστατέψει την ιδιωτική περιουσία. Μετά την βίαιη απομάκρυνση των καταληψιών από το Lower East End, κάποια σπίτια έγιναν στόχος εμπρησμού και άλλα αφέθηκαν να σαπίζουν. Διατηρήθηκαν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας γης και όχι τα κτίρια, και φυσικά όχι κατοικίες για τους αστέγους.

Η βίαιη έξωση αστικών καταλήψεων είναι μόνο ένα κομμάτι του βιβλίου «The Autonomous City: A History of Urban Squatting» του Alexander Vasudevan. Στη μαρτυρία του Vasudevan που πάει από τη Νέα Υόρκη στο Βερολίνο, το Άμστερνταμ, τη Κοπεγχάγη, το Λονδίνο και το Βανκούβερ, η βία ξεσπά ξανά και ξανά. Καταληψίες – νέοι και μεγάλοι, εξαθλιωμένοι φτωχοί και ουτοπιστές – πετιούνται από τα σπίτια τους από την τοπική αστυνομία. Ακόμη και όταν οι καταληψίες επιδίωξαν την προστασία δικαστικών αρχών, την μη κερδοσκοπική οργάνωση και την απευθείας διαπραγμάτευση, η βία αποδείχτηκε η σταθερή και βάρβαρη αντίδραση στην αμφισβήτηση του καπιταλιστικού ιδιοκτησιακού καθεστώτος.

Ο Vasudevan είναι γεωγράφος και πρόσφατα εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό του πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Η Αυτόνομη Πόλη είναι πυκνό και ζωντανό βιβλίο, με πληροφορίες που συλλέχθηκαν από το τύπο, δικαστικές υποθέσεις και συνεντεύξεις. Δεν είναι μια ισορροπημένη μαρτυρία του ανταγωνισμού γύρω από τον αστικό χώρο (δεν είδα να υπάρχει καμία συνέντευξη με αστυνομικό). Περισσότερο είναι ένα δοκίμιο γεμάτο από ανέκδοτο υλικό πάνω στις πολιτικές και κοινωνικές φιλοδοξίες των διάφορων ομάδων που χρησιμοποίησαν αστικά κτίρια χωρίς να έχουν τίτλους ιδιοκτησίας. Για δουλειά γεωγράφου, οι ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής παραδόξως λείπουν – υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες για το πως ήταν να ζεις σε κατάληψη του Λονδίνου στα 1970 ή της Κοπεγχάγης στα 1980. Ο Vasudevan ενδιαφέρεται περισσότερο για το πολιτικό και όχι για το υλικό. Αυτό είναι καλό, καθώς οι καταλήψεις πρέπει να κατανοηθούν ως κάτι περισσότερο από καταφύγιο για τους αστέγους. Συμπυκνώνοντας αντίθετα την ανάλυση του Vasudevan είναι πολιτική δράση με στόχο την αμφισβήτηση του φιλευλεύθερου  (ή νεοφιλελεύθερου) κράτους.

Οι καταλήψεις σχηματοποίησαν κουλτούρες διαμαρτυρίας ή μικροκουλτούρες. Υπήρχαν καταλήψεις που οργανώθηκαν από φεμινίστριες, από αντιρατσιστές, από αντικαταναλωτιστές. Πολλές είχαν δεσμούς με ριζοσπαστικά πολιτικά κινήματα, όπως οι Μαύροι Πάνθηρες και οι Provos, μια ριζοσπαστική καλλιτεχνική κολεκτίβα στα μέσα του 1960 στο Άμστερνταμ3 (Η ομάδα είχε ρίξει καπνογόνα στο γάμο της πριγκίπισσας Βεατρίκης το 1966). Άνοιξαν καφέ και διοργάνωσαν εκθέσεις τέχνης. Εξέδωσαν μανιφέστα και αστικά σχέδια, ξανασχεδιάζοντας και επαναπροσδιορίζοντας την πόλη ως χώρο δημοκρατικών, ισότιμων κοινοτήτων. Το διάσημο σύνθημα του Henri Lefebvre4, «Δικαίωμα στη πόλη», ήταν για τα πολλά από τα μέλη των καταλήψεων μια ζωντανή εμπειρία, μια δήλωση του δικαιώματος σε χώρο κατοικίας και σε εναλλακτική ταυτότητα. Οι καταληψίες της Νέας Υόρκης, γράφει ο Vasudevan, «ανακτούσαν την εξαφανισμένη χρηστική αξία των κτιρίων των γειτονιών τους».

Οι καταλήψεις αν και δεν δημιούργησαν πόλεις ελεύθερες από το καπιταλισμό, πέτυχαν μερικές νίκες. Στο Άμστερνταμ, που μεταξύ 1964 και 1999 ζούσαν κάπου 70000 άτομα σε καταλήψεις, η κατάληψη έγινε ένα ευρύ πολιτικό κίνημα. Μια σημαντική στιγμή ήταν το 1975 όταν η πόλη εξέδωσε μαζικά ειδοποιητήρια εξώσεων ως μέρος ενός σχεδίου να γκρεμίσουν το Nieuwmarkt, μια εργατική γειτονιά στον παλιό εβραϊκό τομέα, και να την αντικαταστήσουν με σταθμό του μετρό, μια λεωφόρο 4 λωρίδων και εμπορική ζώνη. Η γειτονιά που ήταν σχεδόν άδεια από το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η μεγάλη πλειονότητα των Εβραίων της πόλης απελάθηκαν και δολοφονήθηκαν. Οι καταληψίες που κατείχαν τα κτίρια πίεσαν επιτυχώς την πόλη να μικρύνει το μέγεθος της ανάπλασης, να κατασκευάσει κοινωνικές δομές στέγης και να συμπεριλάβει τους κατοίκους σε όποιο μελλοντικό σχεδιασμό. Η κατάληψη δεν ήταν πια μια «συμβολική πράξη διαμαρτυρίας» αλλά κίνημα ικανό να αλλάξει την στεγαστική αγορά της πόλης.

Στην Γερμανία αντίθετα τη δεκαετία του 1970, η εμπειρία των καταλήψεων αποδείχτηκε βίαιη και περιθωριοποιητική. Οι καταληψίες στο Αμβούργο5 στη Φρανκφούρτη6 ενεπλάκησαν σε έναν έντονο αγώνα που έμεινε γνωστός ως Häuserkampf (στεγαστικός πόλεμος) που έληξε με «βάναυση καταστολή». Το 1973 στο Αμβούργο μια ομάδα κομάντο της αστυνομίας, εξοπλισμένη με αυτόματα όπλα, όρμησε σε ένα κτίριο και «επιτέθηκε βίαια» στους καταληψίες. Η τραυματική εμπειρία υπήρξε η αρχή του τέλους ενός μη βίαιου κινήματος καταλήψεων.

Αν και οι καταλήψεις κέρδισαν περιστασιακά κάποιες μάχες, σταδιακά έχασαν το πόλεμο των ακινήτων. Στο Lower East Side της Νέας Υόρκης, τις καταλήψεις ακολούθησαν καλλιτέχνες και punks, και σύντομα από λευκούς χίπστερς και εργολάβους. Μέχρι τη νύχτα των ταραχών στο Tompkins Square Park, τα κοντινά καταλύματα είχαν ανακαινιστεί και πωληθεί σε νεαρούς της οικονομικής ελίτ ως υπερσύγχρονα  διαμερίσματα. Από τη Νέα Υόρκη στο Βανκούβερ και το Άμστερνταμ, οι αυξανόμενες τιμές των ακινήτων έχουν μετατρέψει τις πρώην ετοιμόρροπες καταλήψεις σε πολυτελή διαμερίσματα.

Η εξέγερση του Tompkin Square Park ήταν μια έκφραση της αφανιζόμενης παράδοσης του Μανχάταν ως κοινοτήτων καλλιτεχνών της εργατικής τάξης, ακτιβιστών και σκληρά εργαζόμενων οικογενειών. Ήταν ακόμη μια δυναμική επίδειξη ενός παμπάλαιου καπιταλιστικού όπλου – της κρατικά θεσμοθετημένης βίας – καθώς και μια υπενθύμιση του κακόβουλου δεσμού μεταξύ των τάξεων με αστική ιδιοκτησία και του φιλελεύθερου κράτους.

 

 

  1. Το πάρκο έχει υπάρξει πολλές φορές χώρος βίαιης καταστολής απεργών, αστέγων, ανέργων και αναρχικών από το άνοιγμά του το 1850 έως και τη δεκαετία του 1990. Σήμερα η περιοχή γύρω από το πάρκο έχει υποστεί τις συνέπειες του gentrification.
  2. Εξευγενισμός είναι η απόδοση της λέξης gentrification στα ελληνικά
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Provo_(movement)
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_Lefebvre
  5. https://de.wikipedia.org/wiki/Hausbesetzungen_in_Hamburg
  6. https://de.wikipedia.org/wiki/Frankfurter_Häuserkampf
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s