Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του The Guardian. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

 

Θα μπορούσες να αποκαλέσεις τους άνδρες και τις γυναίκες στη ΒΙΟ.ΜΕ. εργάτες εργοστασίου, αλλά αυτό δεν θα ήταν ούτε η μισή αλήθεια. Δοκιμάστε καλύτερα: κάποιοι από τους γενναιότερους ανθρώπους που συνάντησα ποτέ. Ή: οργανωτές ενός από το πιο εντυπωσιακά κοινωνικά πειράματα στη σύγχρονη Ευρώπη. Και: ένα καθημερινό μάθημα από την Ελλάδα στην Βρετανία του Brexit, τόσο στο πως δουλεύουμε όσο και στο πως κάνουμε πολιτική.

Στο αποκορύφωμα της ελληνικής χρεωκοπίας το 2011, το προσωπικό στη ΒΙΟ.ΜΕ. συγκεντρώθηκε για να αντιμετωπίσει ένα υπαρξιακό δίλλημα. Οι ιδιοκτήτες της μητρικής εταιρίας χρεωκόπησαν και εγκατέλειψαν το εργοστάσιο στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Από εκεί η ιστορία πρακτικά γράφτηκε μόνη της: το εργοστάσιο τους, που έφτιαχνε χημικά για το κατασκευαστικό τομέα θα έκλεινε. Θα γινόντουσαν άμεσες απολύσεις και δεκάδες οικογένειες θα βυθιζόταν στη φτώχια. Και με την Ελλάδα να βρίσκεται στο μέσο της μεγαλύτερης οικονομικής ύφεσης που είδε ποτέ η ΕΕ, οι πιθανότητες των εργατών να βρουν άλλη δουλειά ήταν μηδενικές.

Έτσι αποφάσισαν να καταλάβουν το εργοστάσιο τους. Όχι μόνο αυτό όμως, το άλλαξαν εντελώς. Πέρασα μερικές μέρες εκεί πριν λίγες εβδομάδες για να κάνω ρεπορτάζ για το Vice News στο HBO, μοιάζει πλέον με ένα συνηθισμένο εργοστάσιο. Πίσω από τη πρόσοψη, έχει γίνει το πολιτικό αντίστοιχο ενός Tardis1: όσο περισσότερο κοιτάς μέσα, τόσο μεγαλύτερα τα κρυφά νοήματα.

Καταρχάς κανένας δεν είναι αφεντικό. Δεν υπάρχει ιεραρχία και όλοι λαμβάνουν τον ίδιο μισθό. Παραδοσιακά τα εργοστάσια λειτουργούν με βάση το μοντέλο της γραμμής παραγωγής, όπου κάθε άτομο κάνει δουλειές του ενός δυο λεπτών όλη τη μέρα, κάθε μέρα: εσύ βάζεις την οθόνη, εγώ βάζω το προστατευτικό, αυτή πακετάρει το iPhone. Εδώ όλοι μαζεύονται στις 7 το πρωί για ένα καφέ και κουβέντα για το τι πρέπει να γίνει. Μόνο τότε οι δουλείες της ημέρας μοιράζονται. Και ναι όλοι με τη σειρά τους καθαρίζουν τις τουαλέτες.

Ας το καταλάβουμε αυτό. Μερικοί μεσήλικες άνδρες και γυναίκες που πέρασαν τον εργασιακό τους βίο ακούγοντας φωνές και διαταγές για το τι και πότε θα το κάνουν, πήραν στα χέρια τους τον εργασιακό τους χώρο και τον εργασιακό τους βίο. Έγιναν τα αφεντικά του εαυτού τους. Και αμέσως ευθυγραμμίστηκαν με τις αρχές της αγνότερης δυνατής ισότητας.

«Πριν έκανα μόνο ένα πράγμα και δεν είχα ιδέα τι έκαναν οι υπόλοιποι», έτσι θυμάται ο Δημήτρης Κουματσιούλης το εργοστάσιο όταν ξεκινούσε το 2004. Και τώρα; «Είμαστε όλοι ενωμένοι. Ξεχάσαμε την έννοια του ‘εγώ’ και μπορούμε να λειτουργούμε συλλογικά ως ‘εμείς’».

Η άλλη μεγάλη αλλαγή που έλαβε χώρα είναι μεταξύ του εργοστασίου και των γειτόνων του. Όταν οι εργάτες «ανέκτησαν» τον εργασιακό τους χώρο (για να χρησιμοποιήσω το τοπικό όρο), μπόρεσαν να το κάνουν μόνο με τη στήριξη των ντόπιων Θεσσαλονικέων. Όποτε εμφανίζονταν εκπρόσωποι της πρώην ιδιοκτησίας για να κατασχέσουν τον εξοπλισμό, αφού τους έδωσε την άδεια το δικαστήριο, εκατοντάδες κάτοικοι δημιουργούσαν μια ανθρώπινη αλυσίδα μπροστά από το εργοστάσιο (επικοινώνησα με δικηγόρους της ιδιοκτησίας για σχόλιο, αλλά παρά τις διαβεβαιώσεις δεν απάντησαν).

Όταν οι εργάτες ρώτησαν την τοπική κοινότητα τι να αρχίσουν να παράγουν, ένα αίτημα ήταν να σταματήσουν να φτιάχνουν χημικά για οικοδομές. Τώρα φτιάχνουν κυρίως σαπούνι και φιλικά στο περιβάλλον οικιακά καθαριστικά: πιο καθαρά, πιο πράσινα και ευκολότερα για τις μύτες των γειτόνων τους.

Το προσωπικό χρησιμοποιεί το κτίριο σαν σημείο συγκέντρωσης πραγμάτων για τους πρόσφυγες της περιοχής και είδα τα γραφεία να παραδίδονται σε γιατρούς για εβδομαδιαία ελεύθερη κλινική για τους εργάτες και τους ντόπιους. Το ελληνικό σύστημα υγείας έχει διαλυθεί από περικοπές και η μεταχείριση των προσφύγων είναι μερικές φορές (στμ. αρκετές) άθλια, όμως και στις δυο περιπτώσεις οι εργαζόμενοι στη ΒΙΟ.ΜΕ. κάνουν ότι καλύτερο μπορούν για να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις.

Εκεί που το κράτος κατέρρευσε, η αγορά δεν κατάφερε να ανταποκριθεί και η τάξη των αφεντικών το έσκασε κυριολεκτικά, αυτοί οι 26 εργάτες προσπαθούν να γεμίσουν τα κενά. Είναι άνθρωποι που προδόθηκαν από το καπιταλισμό, και τώρα απορρίπτουν τον ίδιο τον καπιταλισμό ως αποτυχία.

Ένας ακόμη παλιός ο Μάκης Αναγνώστου μιλά για το πως το εργοστάσιο τους είναι απόδειξη «πως μια εναλλακτική οικονομία είναι δυνατή». Αντιπαραθέστε αυτό με το τρόπο που συνήθως σκεφτόμαστε για την εργασία. Σε κάθε μεγάλο εργοστάσιο ή γραφείο, φύλακες κρατάνε τον έξω κόσμο μακριά. Παραδίδεις την πολιτική σου ταυτότητα στη πόρτα και υπακούς στον επιστάτη σου. Μιλάμε ακόμη και την ισορροπία ζωής και εργασίας σαν αυτά να είναι διαμετρικά αντίθετα. Στη ΒΙΟ.ΜΕ. συνδυάζονται. Ένα από τα αποτελέσματα είναι ένας ισχυρός δεσμός αφοσίωσης μεταξύ των εργατών και της κοινότητας τους.

Το απόγευμα που έφτασα, πολλοί άνθρωποι ήρθαν για μια φιλανθρωπική εκδήλωση. Κάθισαν στις πλαστικές καρέκλες στη μέση της αποθήκης και παρακολούθησαν ένα έργο του Ντάριο Φο που παρουσίαζε ένα εθνικής εμβέλειας θέατρο2. Η πρωταγωνίστρια άλλαξε κάποιες από τις ατάκες του έργου για να αναφερθεί στο μέρος: «Πουλάνε τα σαπούνια τους παντού. Και όλοι τα αγοράζουν!». Επευφημίες ξέσπασαν ανάμεσα στα μέλη του κοινού, μαζί με  έντονο τρεμόπαιγμα των ματιών.

Η ΒΙΟ.ΜΕ. είναι πολύτιμη. Είναι όμως και επισφαλής. Από την ταράτσα του κτιρίου μπορείς να δεις το τεράστιο χώρο που ανήκει στη μητρική εταιρία. Απασχολούσε περίπου 350 άτομα και τώρα οι 26 άνδρες και γυναίκες δουλεύουν σε μια μικρή γωνιά του οικοπέδου.

Κερδίζουν το ίδιο ποσό που θα έπαιρναν ως επίδομα ανεργίας. Και όταν η νύχτα πέφτει, ένας από τους εργάτες μένει να φυλάει – σε περίπτωση που οι παλιοί ιδιοκτήτες γυρίσουν. Στη διάρκεια της ημέρας μια γραμμή από άδεια βαρέλια παίζει το ρόλο οδοφράγματος.

Παρά τις όποιες ευπάθειες της η ΒΙΟ.ΜΕ. καταφέρνει να δώσει ένα μάθημα πολιτικής σε κάθε Βρετανό επισκέπτη. Στο χρόνο που πέρασε από το δημοψήφισμα για την ΕΕ, οι Βρετανοί έχουν μπει βλακώδους εθνικής κυριαρχίας. Καναπέδες γεμάτοι από πολιτικούς που ισχυρίζονται πως «καταλαβαίνουν». Προσποιούνται πως ακούν – όμως ακούν όσα θέλουν να ακούσουν. Στους διαφωνούντες λένε πως «μειώνουν την Βρετανία». Σε κάθε πρακτικό ξέσπασμα δημοκρατίας, όπως όταν τα μέλη των Εργατικών ζητάνε μεγαλύτερη συμμετοχή στην επιλογή των αντιπροσώπων, του επιτίθενται σαν να είναι έκφραση οχλοκρατίας.

Στο μεταξύ η πολιτική στην Βρετανία πωλείται σαν κάτι που ένας φερόμενος ως ηγέτης των Συντηρητικών είπε σε κάποιον άλλο σε κάποια δεξίωση με σαμπάνια.

Από τη Θεσσαλονίκη μπορείς να διακρίνεις πόσο ψεύτικο είναι όλο αυτό. Να πάρουμε πίσω τον έλεγχο; Απλά ένας τρόπος για να μπορέσει στο Alexander Boris de Pfeffel Johnson να κάνει θυμωμένες γκριμάτσες σε ζώνη υψηλής τηλεθέασης. Δημοψηφίσματα; Γεμάτα ψέματα και κινδυνολογίες. Αν κουραστήκατε από πρώην σχολιαρόπαιδα να παίζουν με το λαϊκισμό, ελάτε να δείτε πως είναι η δημοκρατία όταν εφαρμόζεται από τους ίδιους τους ανθρώπους απευθείας. Ελάτε στη ΒΙΟ.ΜΕ.

 

Δείτε: Occupy, Resist, Produce: VIOME https://youtu.be/2Fg2akSUvFM

 

 

  1. Το διαστημόπλοιο-μηχανή του χρόνου του Dr. Who που εξωτερικά μοιάζει με τηλεφωνικό θάλαμο.
  2. Το Θέατρο Τέχνης

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s