Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Toward Freedom. Ο Ramzy Baroud είναι Παλαιστινιακής καταγωγής Αμερικάνος συγγραφέας και αρθρογράφος και ιδρυτής της ιστοσελίδας PalestineChronicle.com. Έχει γράψει αρκετά βιβλία για την παλαιστινιακή αντίσταση. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

 

Η Ιταλίδα «ακτιβίστρια» ήταν ενθουσιασμένη με εκείνη τη φωτογραφία, σαν να κρεμόταν από αυτή η καριέρα της ως ακτιβίστρια των κοινωνικών δικτύων. Σαν να μην ήταν η μιζέρια του φτωχού παιδιού από τη Συρία ζωγραφισμένη στο απελπισμένο πρόσωπο του και στο γεμάτο εξανθήματα δέρμα του, ήθελε να ορίσει ένα σημείο απόλυτης μιζέριας για την τέλεια φωτογραφία για το Instagram.

Έτσι του έδωσε ένα κουβά γεμάτο με πέτρες που μάζεψε από την ξερή έρημο της Ιορδανίας, όχι μακριά από τα σύνορα με τη Συρία. Το αγόρι κουβάλησε τις πέτρες και πόζαρε για τη φωτογραφία.

Το αγόρι, μαζί με την οικογένεια του, και πολλοί άλλοι ζούσαν σε σκηνές στη μέση του πουθενά. Το στρατόπεδο προσφύγων χαρακτηρίστηκε ως «ανεπίσημο». Δεν είχε παροχή νερού, ηλεκτρικού ρεύματος και ούτε καν σταθερές προμήθειες φαγητού και αυτές πενιχρές. Οι πρόσφυγες ζούσαν με ότι πετούσαν στο μέρος τους οι οδηγοί που έτρεχαν σαν τρελοί σε ένα κοντινό αυτοκινητόδρομο.

Ο υποσιτισμός όμως δεν ήταν ο μόνος εχθρός. Η έλλειψη νερού σήμαινε επίσης όχι μπάνιο και οι δερματικές ασθένειες είναι κάτι που οι Σύριοι πρόσφυγες στα ανεπίσημα στρατόπεδα προσφύγων ήταν κάτι που είχαν όλοι κοινό.

Για να κρατήσουν τις σκηνές στην καθορισμένη θέση τους, οι πρόσφυγες τοποθέτησαν κουβάδες γεμάτους με πέτρες πάνω στις ξύλινες δοκούς, κρατώντας έτσι τις κουρελιασμένες σκηνές στη θέση τους, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των ριπών των βίαιων ανεμοθυελλών.

Οι «ακτιβιστές» τράβηξαν όσες φωτογραφίες ήθελαν με χωρίς ιδιαίτερο σκοπό, πέρα από την επίδειξη της παράξενης εκδοχής της αλληλεγγύης τους, που συχνά βρίσκουν το δρόμο τους προς τα κοινωνικά δίκτυα, συνοδευόμενες με ταιριαστά emoticons και γενικόλογες, άδειες κοινοτοπίες: «Παρακαλώ κάντε κάτι», ακολουθούμενο από το emoticon που δείχνει αισθήματα θυμού ή «τα παιδιά μας χρειάζονται» ακολουθούμενο από το emoticon που υπονοεί δάκρυα και ούτω καθεξής.

Αναμενόμενα οι φίλοι τους στα κοινωνικά δίκτυα επικυρώνουν τις κενές χειρονομίες με το να εξυμνούν το κουράγιο, τον ηρωισμό και τη μεγαλοσύνη του ατόμου που πήρε τη φωτογραφία. Στην πραγματικότητα, όμως, οι «ακτιβιστές» το μόνο που κάνουν είναι να ενισχύσουν την ψεύτικη αίσθηση της γενναιότητας τους, τραυμάτισαν την αξιοπρέπεια των περήφανων προσφύγων, πουλώντας τους ταυτόχρονα μπόλικη ψεύτικη ελπίδα καθώς εξακολουθούν να περιμένουν σωτηρία στην έρημο.

Το σαστισμένο αγόρι από τη Συρία, που μάλλον συμμετείχε στη κοροϊδία με την ελπίδα να πάρει ένα σάντουιτς ή ακόμη και ένα κομμάτι σοκολάτα, κουβάλησε το κουβά με τις πέτρες ώστε η Ιταλίδα «ακτιβίστρια» να δημιουργήσει μια φωτογραφία που θα ήταν η προσωποποίηση της απελπισίας. Και ήταν ή τέλεια εικόνα πράγματι, που την ακολούθησε ένα ταξίδι γεμάτο κέφι στην Νεκρά Θάλασσα και σε άλλα αξιοθέατα της Ιορδανίας.

Όταν ένα φίλος μου, που είχε εξοργιστεί με την ταπεινωτική απεικόνιση, μετέφερε σε εμένα το συμβάν, αναστατώθηκα εξίσου, αλλά δεν ένοιωσα έκπληξη. Γνωρίζω πολύ καλά αυτού του είδους τον «ακτιβισμό». είχα δεχτεί «επίθεση» από αυτόν ως παιδί στα παλαιστινιακά προσφυγικά στρατόπεδα, είχα αηδιάσει από αυτόν ως νεαρός ανταποκριτής στο Ιράκ και στο Λίβανο και ως αρθρογράφος αργότερα προειδοποίησα πολλές φορές εναντίον του.

Η σκηνή αυτή έλαβε χώρα πριν λίγες μέρες μόνο, είναι όμως μια επαναλαμβανόμενη πραγματικότητα, όπου «ακτιβιστές» – δυτικοί κυρίως – αναζητούν στην Μέση Ανατολή ( και παντού στο κόσμο) μια ανάπαυλα από τον καθοδηγούμενο από το καταναλωτισμό, και συχνά, αδιάφορο κόσμο. Αντιμετωπίζουν την σχέση τους με τις ανθρωπιστικές κρίσεις ως σωτήρες, κουβαλώντας το «φορτίο του Λευκού Ανθρώπου» όπου και αν πάνε, και όμως έχουν συνείδηση αν όχι περηφάνεια για τα προνόμια και την αίσθηση ανωτερότητας τους.

Αν και υπάρχουν όντως πραγματικοί ανθρωπιστές με καθαρό σκοπό και μια ξεκάθαρη αίσθηση της αποστολής τους και ελάχιστη αυτό-προώθηση, υπάρχουν πολλοί άλλοι που δεν έχουν ξεκάθαρο σκοπό, πέρα από ένα περαστικό ενδιαφέρον, μια αίσθηση περιπέτειας και μια ευκαιρία να ξεφορτώσουν τους εαυτούς τους από την ενοχλητική ενοχή.

Γνωρίζουν πολύ καλά πως οι ρίζες των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή βρίσκονται στην αποικιοκρατία του 19ου και του 20ου αιώνα. Πιο πρόσφατα, γνωρίζουν πως ο πόλεμος των ΗΠΑ στο Ιράκ κατέστρεψε τη χώρα και αποσταθεροποίησε ολόκληρη τη περιοχή για πολλές δεκαετίες. Έχουν πλήρη συναίσθηση των αποτρόπαιων συνεπειών του δυτικού παρεμβατισμού – ακόμα και αυτών που πουλάνε «ανθρωπιστικές» παρεμβάσεις –  στη Λιβύη και την Συρία και σε άλλες χώρες στα πρόσφατα χρόνια. Η διαρκείς τραγωδία στην Υεμένη, που στα μέσα διαφημίζεται σαν μια εσωτερική αραβική διαμάχη και μόνο, είναι και αυτή αποτέλεσμα του «πολέμου στην τρομοκρατία», που διέλυσε τη χώρα και διέρρηξε την εσωτερική συνοχή της.

Αλλά για πολλούς, αυτό είναι πολύ μπλεγμένο, πολύ πολύπλοκο και «πολύ πολιτικό». Είναι πολύ πιο απλό να ανακηρύξει κανείς τον εαυτό του «ακτιβιστή» και να τραβήξει χιλιάδες φωτογραφίες που παρουσιάζουν τα θύματα του πολέμου σε πλήρη απομόνωση από την προσωπική ηθική υποχρέωση του.

Η προσωπική και συλλογική «ηθική υποχρέωση» είναι μια ριψοκίνδυνη ιδέα, γιατί προκαλεί κάτι περισσότερο από τα απροσδιόριστα συναισθήματα «ενοχής» που αποπροσανατολιστικά μοιράζουν όμοια σε όλους την ευθύνη του πολέμου, αντίθετα προωθεί μια ηθική στάση, κινητοποίηση, πολιτική πίεση και άμεση δράση.

Πολλοί έχουν δώσει στον «ακτιβισμό» τόσο κακό όνομα που η λέξη η ίδια έχει καταντήσει κενή νοήματος. Κάποιοι χρησιμοποιούν τον «ακτιβισμό» σαν πλατφόρμα να εξυπηρετήσουν προϋπάρχουσες πολιτικές και ιδεολογικές αντιλήψεις, ανίκανοι να αναπτυχθούν πραγματικά πέρα από τα περιορισμένα  στεγανά ιδεών που καθορίζονται από πνευματικό κομφορμισμό, αλλά ποτέ από πραγματική εμπειρία. Για αυτούς ο όρος «ακτιβιστής» που έχουν οι ίδιοι δώσει στον εαυτό τους, είναι αυτοεπιβεβαίωση και συχνά χρησιμοποιείται ως μέσο αποκλεισμού όσων τολμούν να έχουν διαφορετικές απόψεις.

Άλλοι τοποθετούν τους εαυτούς τους ως σωτήρες – για παράδειγμα, να σώσουν τα παιδιά της Μέσης Ανατολής – αλλά μένουν μακριά από το να αρθρώσουν μια γενναία πολιτική στάση έναντι των δικών τους κυβερνήσεων και τις δικές τους υπαιτιότητες στους συνεχιζόμενους πολέμους και τραγωδίες.

Αν και μπορεί να μη το αντιλαμβάνονται συνεχώς, τέτοιοι «ακτιβιστές» γραπώνουν την κληρονομιά του ποιήματος του Rudyard Kipling «Το Φορτίο του Λευκού Ανθρώπου»:

 

«Σηκώστε το φορτίο του λευκού ανθρώπου, στείλτε μπρος τους καλύτερους σας

Στείλτε τους γιούς σας στην εξορία, να φροντίσουν τις ανάγκες των δέσμιων σας»

 

Είναι εντελώς τυφλοί στις δικές τους παραβάσεις και αντιλαμβάνονται τα θύματα τους σε ένα απολιτικό κενό ή σαν θύματα των δικών τους λαθών.

Ο ανθρωπισμός δεν είναι ευκαιρία για φωτογράφιση, δεν είναι ευκαιρία για μια περιπέτεια, δεν είναι διακοπές, δεν είναι ανακούφιση από άγχος ή ενοχές, δεν πρέπει να είναι έκφραση πολιτιστικής ηγεμονίας ή καθοδηγούμενη από μια αίσθηση ανωτερότητας, και πρέπει να αποφεύγει το εμπόριο ψεύτικων ελπίδων.

Ο πραγματικός ανθρωπιστής ακτιβιστής είναι αυτός που μπορεί να κάνει μια πραγματική διαφορά στη ζωή των άλλων – εστιασμένα, με σεβασμό στις πολιτιστικές ευαισθησίες, επιβεβλημένη από μια ηθική υποχρέωση, ικανός να αναγνώσει τις πολιτικές συνθήκες και αρκετά τολμηρό ώστε να καταδείξουν τους υπεύθυνους για το πόλεμο και τις άλλες συλλογικές τραγωδίες.

Η φωτογραφία του αγοριού από τη Συρία με το γεμάτο με πέτρες κουβά πιθανώς να εκτέθηκε προς ικανοποίηση των πολλών άλλων «ακτιβιστών» των κοινωνικών δικτύων.

Όπως πιθανό είναι να είναι ακόμα πεινασμένο και να περιμένει.

(Στο άρθρο αυτό συνεισέφερε ο Ιταλός συγγραφέας Roman Rubeo)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s