Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα openDemocracy. Η Janina Pescinski είναι ερευνήτρια στο United Nations University Institute on Globalization, Culture and Mobility (UNU-GCM).  Το άρθρο αυτό βασίζεται σε στοιχεία που θα παρουσιαστούν το Σεπτέμβριο του 2017 στο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο για τις Διεθνείς Σχέσεις. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Κομμάτι της καταστολής της παράτυπης εισόδου και διακίνησης μεταναστών και προσφύγων από μέρους της ΕΕ είναι η εφαρμογή νόμων που ποινικοποιούν πρακτικές που διευκολύνουν την παράτυπη είσοδο, μετακίνηση ή παραμονή ξένων εναντίον αυτών που προσφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια. Η συνεχιζόμενη έρευνα στο UNU-GNC (United Nations Institute on Globalisation, Culture and Mobility)  εξετάζει πως πολίτες εκφράζουν την αλληλεγγύη τους στους μετανάστες παραβιάζοντας νόμους που ποινικοποιούν την ανθρωπιστική βοήθεια. Με τη πράξη αυτή οι πολίτες αυτοί καθορίζουν ξανά τη σχέση τους με το κράτος, αμφισβητώντας ενεργά την ιδέα της υπηκοότητας ως μια περιορισμένη νομική έννοια βασισμένη στην εθνική ταυτότητα προς όφελος μιας ενεργητικής μορφής υπηκοότητας ως πρακτική ανθρώπινης αλληλεγγύης.

Στην κοιλάδα Roya στα Γαλλοϊταλικά σύνορα, οι πολίτες αμφισβητούν τους νόμους ενεργητικά με πράξεις βοήθειας προς τους πρόσφυγες και πολλές δίκες έχουν γίνει εναντίον τους.  Ο Cedric Herrou έχει γίνει το πιο αναγνωρίσιμο πρόσωπο του κινήματος Roya Citoyenne, και πολλοί άλλοι άνθρωποι στην κοιλάδα Roya έχουν γίνει απροσδόκητοι ακτιβιστές λόγω της βοήθειας προς τους πρόσφυγες. Για αυτούς οι δραστηριότητες αυτές άρχισαν ως ηθική επιταγή να βοηθήσουν τους ανθρώπους σε ανάγκη και έχουν εξελιχθεί σε πολιτικές θέσεις έναντι των περιοριστικών πολιτικών της κυβέρνησης πάνω στην μετανάστευση.

Οι πράξεις του Herrou, των Roya Citoyenne και άλλων ακτιβιστικών ομάδωνστη περιοχή έχουν μεγάλη λαϊκή αποδοχή, αλλά έχουν συναντήσει και πολιτική αντίσταση και νομικά εμπόδια. Στη Brell-sut-Roya όπου ο Herrou φιλοξένησε πάνω από 200 μετανάστες στη φάρμα του, είναι αρκετά πολωμένο πολιτικά τμήμα της Γαλλίας. Στο πρώτο γύρο των πρόσφατων προεδρικών εκλογών, η ακροδεξιά, ξενόφοβη Marine le Penπήρε 29,54% – πολύ πάνω από τον εθνικό της μέσο όρο του 21,30% – ένω ο ακροαριστερός υποψήφιος Jean-Luc Melenchon ήρθε δεύτερος με 26,57%. Η πόλωση αυτή τροφοδοτεί τις εντάσεις στην περιοχή και παρόμοιες διαιρέσεις έχουν παρατηρηθεί σε όλη την Ευρώπη καθώς χώρες και πληθυσμοί έχουν αντιδράσει στην μεγάλη προσφυγική ροή των τελευταίων χρόνων.

Ο Herrou έχει συλληφθεί επανειλημμένως και δυο φορές έχει οδηγηθεί στο δικαστήριο λόγω των πράξεων του. Το Φεβρουάριο του 2017 καταδικάστηκε με αναστολή σε πρόστιμο 3000€ και τον Αύγουστο του 2017 στην έφεση αυτής της υπόθεσης δικάστηκε σε φυλάκιση τεσσάρων μηνών με αναστολή. Αν και η δική του περίπτωση έχει πάρει το μεγαλύτερο μέρος από τα φώτα της δημοσιότητας, δεν είναι το μόνο άτομο που η γαλλική αστυνομία έχει συλλάβει και κατηγορήσει. Οι ακτιβιστές αυτοί έχουν επίγνωση των νόμων που ποινικοποιούν τέτοιες πράξεις και τους παραβιάζουν συνειδητά γιατί τους βλέπουν ως άδικους.

 

Νομικά Πλαίσια

 

Οι ποινικοποίηση της βοήθειας προς τους μετανάστες πηγάζει από την ποινικοποίησης της ίδιας της μετανάστευσης. Όταν το πέρασμα των συνόρων έγινε παράνομο, πράξεις που διευκόλυναν αυτό το πέρασμα έγιναν επίσης παράνομες, και έτσι το «λαθραίο» πέρασμα έγινε επιχείρηση και παρανομία. Οι όλο και πιο περιοριστικοί έλεγχοι στα σύνορα δεν μειώνουν την μετανάστευση, αλλά ωθούν τους μετανάστες να πάρουν μεγαλύτερα ρίσκα και να καταφύγουν στην βοήθεια ανθρώπων που μπορούν να τους βοηθήσουν να περάσουν τα σύνορα.

Πολλές από τις δράσεις που έγιναν για να βοηθήσουν τους πρόσφυγες να ολοκληρώσουν το ταξίδι τους είναι καθημερινές πράξεις που μετατράπηκαν σε εγκλήματα μόνο όταν έγιναν για ή με ορισμένους μετανάστες. Για παράδειγμα να περάσεις με αυτοκίνητο τα σύνορα δεν είναι πάντοτε παράνομο. Αν όμως γίνει μεταφέροντας άτομο χωρίς χαρτιά τότε γίνεται παράνομο. Αυτό υπογραμμίζει μια πρόβλεψη της Συνθήκης για τους Πρόσφυγες του 1951 που αναγνωρίζει πως η παραβίαση των κανόνων της μετανάστευσης είναι συχνά απαραίτητη και προφυλάσσει όσους εισέρχονται και διαμένουν παράνομα ζητώντας άσυλο από την δίωξη.

Ωστόσο το πέρασμα των συνόρων έχει γίνει τόσο δύσκολο που οι αναζητούντες άσυλο δεν έχουν άλλη επιλογή από το να καταφύγουν στην αναζήτηση εξωτερικής βοήθειας, και οι άνθρωποι αυτοί μπορεί να κατηγορηθούν ως διακινητές ή δουλέμποροι. Δεν αναζητούν άσυλο όλοι οι μετανάστες που περνούν από την κοιλάδα Roya, ούτε η πλειοψηφία τους θα αναγνωριστεί ως πρόσφυγες, αλλά ακόμα και αν η διάκριση μεταξύ πρόσφυγα και μετανάστη έγινε δυσδιάκριτη όλοι οι άνθρωποι έχουν εγγυημένα βασικά δικαιώματα, ανεξάρτητα από την νομική τους υπόσταση.

Η διευκόλυνση της διάβασης των συνόρων δεν είναι ο μόνος τρόπος της βοήθειας που έχει στοχοποιηθεί προς ποινικοποίηση. Τέσσερεις ακτιβιστές του Roya Citoyenne συνελήφθησαν γιατί βοήθησαν μετανάστες να μετακινηθούν εντός της γαλλικής επικράτειας – προσπάθησαν να τους μεταφέρουν σε άσυλο χωρίς να περάσουν από της μπλόκο αστυνομίας. Νωρίτερα φέτος στη Ventimiglia, δίπλα από τα σύνορα με την κοιλάδα της Roya, τρεις εθελοντές συνελήφθησαν γιατί μοίραζαν φαγητό στους μετανάστες, που είναι παραβίαση μιας τοπικής εντολής στη πόλη. Επειδή αυτές οι δράσεις δεν αποφέρουν προσωπικό και οικονομικό όφελος για τους ακτιβιστές θα έπρεπε νομικά να αναγνωρίζονται ως ανθρωπιστικές.

Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οδηγία για την υποβοήθηση1 (2002) ποινικοποιεί κάθε πράξη που υποβοηθά την είσοδο, μετακίνηση ή παραμονή μη καταγεγραμμένων αλλοδαπών, με αποκλειστικό στόχο την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης. Υπάρχει πρόβλεψη για την μη επιβολή κυρώσεων σε ανθρώπους που στόχος τους είναι να προσφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά η εφαρμογή αυτής της ρήτρας έχει αφεθεί στην διακριτική ευχέρεια των κρατών.

Στη Γαλλική νομοθεσία, ο «Κώδικας για την Είσοδο και Παραμονή Αλλοδαπών και το Δικαίωμα Ασύλου» γράφει πως κάθε άτομο που έχει με άμεση ή έμμεση βοήθεια, διευκόλυνε την είσοδο, κυκλοφορία ή παράτυπη παραμονή ενός ξένου στη Γαλλία τιμωρείτε με φυλάκιση ως πέντε χρόνια και πρόστιμο 30000€.  Η πιο πρόσφατη τροποποίηση του νόμου αυτού το Δεκέμβριο του 2012 έγινε σε μια προσπάθεια ώστε να μην είναι αντικείμενο δίωξης η ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά οι περιπτώσεις αυτές παραμένουν ελάχιστες. Η παραβίαση του νόμου αυτού αναφέρετε ως «délit de solidarité» – έγκλημα αλληλεγγύης – από τους ακτιβιστές, που χρησιμοποιούν το πολιτικό σύνθημα αυτό από τα 1990 για να καταγγείλουν τον νόμο αυτό όταν εφαρμοζόταν σε ανθρωπιστικές πράξεις, όπως συμβαίνει στην κοιλάδα της Roya.

Τα νομικά αυτά πλαίσια επίσης διαιωνίζουν την προβληματική αφήγηση εγκληματίας διακινητής/μετανάστης θύμα, την οποία αξιοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση ως δικαιολογία για το κλείσιμο των συνόρων, σύμφωνα με την έρευνα του UNU-GCM και άλλων. Οι πολίτες της κοιλάδας στη Roya αμφισβητούν την αφήγηση αυτή με τις πράξεις ανθρωπιστικής τους βοήθειας. Δεν βλέπουν τους εαυτούς τους ως διακινητές, και παρόλο που γνωρίζουν πως οι πράξεις τους παραβιάζουν το νόμο, αντιλαμβάνονται το νόμο ως ηθικά λάθος. Αλλά η ανάγνωση αυτών των ανθρώπων ως απλούς ανθρωπιστές ενέχει το κίνδυνο να υποπέσουμε σε μια άλλη αφηγηματική παγίδα, αυτή του ανθρωπιστή σωτήρα και του μετανάστη θύμα. Οι πολίτες αυτοί αναγνωρίζουν πως οι μετανάστες έχουν την ικανότητα να λάβουν μόνοι τους τις αποφάσεις τους γύρω από τη κίνησή τους, ακόμα και όταν δεν διαθέτουν τα μέσα να το κάνουν. Οι ντόπιοι στη Roya περιγράφουν τους εαυτούς τους ως πολίτες που εκπληρώνουν το καθήκον τους προς τους συνανθρώπους τους.

 

Ανθρωπιστές πολίτες

 

Στη κοιλάδα της Roya, αυτοί που πραγματοποιούν ανθρωπιστικές πράξεις περιγράφουν τους εαυτούς τους ως δρώντες κατά παράβαση του νόμου αλλά σε συμφωνία με το ρόλο τους ως πολίτες του Γαλλικού έθνους κράτους. Στα μάτια τους, αντιστέκονται στις κυβερνητικές πολιτικές κάνοντας επίκληση στα υψηλότερα ιδανικά τους έθνους κράτους τους. Αυτό είναι φανερό στη γλώσσα που χρησιμοποιούν  όταν μεταφέρουν το μήνυμα τους στα μέσα. Ο Herrou έχει επανειλημμένως δηλώσει πως «Είμαι Γάλλος» και δηλώνει πως «κάνει τη δουλειά του κράτους». Ένας άλλος ακτιβιστής εξηγεί πως «σε κάποιο σημείο είναι καθήκον μας η ανυπακοή».

Η επίκληση στη γλώσσα της ιδιότητας του πολίτη και του καθήκοντος, δείχνει πως οι ίδιοι οι πολίτες επανακαθορίζουν την σχέση τους με το κράτος. Η ιδιότητα του πολίτη δεν είναι πια μια παθητική νομική κατάσταση που απονέμετε σε υπηκόους, αλλά αντίθετα γίνεται ένα ενεργητικό σύστημα πράξεων που οι ίδιοι οι πολίτες πραγματοποιούν με την συμμετοχή τους.

Στην περίπτωση της Roya οι πολίτες-ακτιβιστές απαιτούν από την κυβέρνηση να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να υπερασπιστεί τα ιδανικά του έθνους κράτους. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, το κράτος έχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας, ιδιαίτερα στην περίπτωση ευπαθών ομάδων, όπως οι ζητούντες άσυλο και οι ανήλικοι. Η Γαλλία, ως έθνος κράτος,  ορίζει τον εαυτό του από τις παγκόσμιες αξίες «liberté, égalité, fraternité», θεωρεί τον εαυτό της ως τη χώρα των ανθρώπινων δικαιωμάτων εξαιτίας της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1789 και το ρόλο που αυτή έπαιξε στην διαμόρφωση Παγκόσμια Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1948. Αυτές είναι οι υψηλότερες αξίες στης οποίες οι πολίτες της Roya αντιλαμβάνονται την Πολιτεία με το να παραβαίνουν τον νόμο.

Αυτοί που παρέχουν ανθρωπιστική βοήθεια στη κοιλάδα της Roya δεν είναι εγκληματίες, αντίθετα, δρουν ως ανθρωπιστές πολίτες, επανακαθορίζοντας την σχέση πολίτη και κράτους και το διεθνές καθεστώς των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Σε έναν αυξανόμενα περιφραγμένο κόσμο, παίρνουν το ρόλο του ανθρωπιστή πολίτη για να υπερασπιστούν τα παγκόσμια ανθρώπινα δικαιώματα ακόμα και όταν ο νόμος ποινικοποιεί τέτοιες πράξεις.

 

 

 

  1. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32002L0090&from=EN

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s