Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα openDemocracy oDR. Η Yulia Gorbunova εργάζεται στο Παρατηρητήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων για τις περιοχές της Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

 

Καθώς η Ευρώπη επικεντρώνεται στις προσφυγικές ροές στη Μεσόγειο, ακόμη μια περίπτωση προσφύγων εμφανίστηκε στα σύνορα Πολωνίας-Λευκορωσίας. Από τα τέλη του 2015, χιλιάδες πρόσφυγες σε αναζήτηση ασύλου, κυρίως από τις ρωσικές δημοκρατίες του Βόρειου Καυκάσου της Ινγκουσετίας, του Νταγκεστάν και ιδιαίτερα της Τσετσενίας, έχουν φτάσει ως εδώ, με την ελπίδα πως θα περάσουν τα σύνορα προς την Πολωνία και θα βρουν ασφάλεια.

Με τις ευλογίες του Κρεμλίνου, ο Ramzan Kadyrov διοικεί την Τσετσενία για σχεδόν μια δεκαετία τώρα σαν να είναι το προσωπικό του τσιφλίκι, εξολοθρεύοντας κάθε μορφή διαφωνίας. Απαγωγές και φυλακίσεις, εξαφανίσεις δια της βίας και βασανιστήρια είναι ανεξέλεγκτα. Το ρωσικό δίκαιο και η προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων υπάρχουν στα χαρτιά μόνο, οι κανόνες της καθημερινής ζωής στη Τσετσενία καθορίζονται από τις διαταγές του Kadyrov.

Το Δεκέμβριο, στο σταθμό τραίνων στη Μπρεστ, μιλήσαμε με την «Ταμάρα», μια γυναίκα από τη Τσετσενία μεταξύ 45-50 χρονών. Είχε φτάσει στη Μπρεστ, μια ιστορική πόλη της Λευκορωσίας στα σύνορα με τη Πολωνία, πριν τέσσερεις μήνες. Προσπαθούσε ανεπιτυχώς να περάσει στην Πολωνία από τότε αλλά χωρίς επιτυχία, αλλά όταν τα χρήματά της τελείωσαν, αυτή και οι τρεις γιοί της κοιμόνταν στο σταθμό των τραίνων για αρκετές μέρες.

Η Ταμάρα είπε πως έφυγε από την Τσετσενία με την οικογένειά της γιατί η «τοπική ασφάλεια» πήρε τον μεγάλο της γιό όταν έγινε 19, τον χτύπησαν, τον απείλησαν πως θα τον στείλουν να πολεμήσει στην Ουκρανία, και απείλησαν και την υπόλοιπη οικογένεια. Κατάλαβε πως οι απειλές ήταν πραγματικές. Η Ταμάρα είπε πως ο αδερφός της που είχε πολεμήσει στον πρώτο πόλεμο της Τσετσενίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990, εξαφανίστηκε το 2006. Το σώμα ου βρέθηκε σε ένα κοντινό δάσος.

Τον περασμένο Αύγουστο αποφάσισε να πάει στη Πολωνία με τα παιδιά της και να ζητήσει άσυλο. Είχε ακούσει από άλλους πως ήταν δυνατό, αλλά τη στιγμή που έφτασαν στα σύνορα, δεν ίσχυε πιά. Όταν μιλήσαμε μαζί της το Δεκέμβριο, είχε ήδη κάνει 24 προσπάθειες να περάσει τα σύνορα και κάθε φορά την έστελναν πίσω στην Λευκορωσία. Αλλά δεν αισθάνονται ασφαλείς στην Λευκορωσία, όπου είναι γνωστό πως παραμονεύουν οι υπηρεσίες ασφαλείας της Τσετσενίας.

«δεν μας ακούν στα σύνορα» μας είπε. «Τους λέω ‘Φοβόμαστε να πάμε πίσω, φοβόμαστε για τη ζωή μας. Θέλουμε άσυλο’. Οι [Πολωνοί] συνοριοφύλακες μας κοιτάνε μόνο και δεν λένε τίποτα, μετά μας λένε να πάμε να κάτσουμε και να περιμένουμε. Κάποτε ένας φρουρός μας είπε: ‘Να πάτε στο Κυργιστάν, να πάτε στη Τουρκία. Η Πολωνία δε σας θέλει’. Μια άλλη φορά ένας άντρας μας είπε «Όχι βίζα – Όχι είσοδος’».

Τους καλοκαιρινούς μήνες του 2016 κάπου μεταξύ 400 και 800 πρόσφυγες κάθε μέρα, οι περισσότεροι από την Τσετσενία, προσπαθούσαν να περάσουν τα σύνορα Πολωνίας-Λευκορωσίας μέσω τραίνου από τη Μπρεστ στο Τέρεσπολ, το πρώτο σταθμό στη Πολωνία. Ο αριθμός μειώθηκε το φθινόπωρο του 2016, λόγω του ότι ο καιρός άρχισε να κρυώνει, αλλά και λόγω του ότι η Πολωνία γινόταν λιγότερο φιλόξενη. Σύμφωνα με την οργάνωση δικαιωμάτων Human Constanta στη Λευκορωσία, με την εξαίρεση ελάχιστων ανθρώπων που επιλέγονταν τυχαία, η Πολωνία απορρίπτει συνοπτικά την πλειονότητα των αιτούντων ασύλου και τους επιστρέφει στην Λευκορωσία.

Η Μπρεστ στις αρχές του Δεκέμβρη ήταν ζοφερή: γκρίζοι ουρανοί και πολύ κρύο. Αφού πήραμε συνεντεύξεις από δεκάδες οικογένειες και άτομα που προσπαθούν ξανά και ξανά να περάσουν στη Πολωνία, ο συνάδελφος μου και εγώ αποφασίσαμε να ανέβουμε στο τραίνο, να καθίσουμε στο βαγόνι για τους πρόσφυγες και να δούμε οι ίδιοι τι αντιμετωπίζουν καθημερινά αυτοί οι άνθρωποι.

Η αγορά του εισιτηρίου ήταν πρόκληση. «Βαγόνι τέσσερα;». η αυστηρή Λεκορωσίδα κυρία πίσω από το τζάμι ρώτησε. «Γιατί θέλετε να καθίσετε εκεί; Το βαγόνι τέσσερα είναι αυτό που ταξιδεύουν ΕΚΕΙΝΟΙ».

Αφού την πείσαμε πως ήμασταν καλά στα μυαλά μας, πήραμε τα εισιτήρια και ανεβήκαμε στο τραίνο. Πέρασα το ταξίδι μιλώντας σε έναν αγχωμένο άνδρα με άσπρα μαλλιά από τη Τσετσενία, που είπε πως ο 22χρονος γιός του είχε μπλεξίματα  με τους «άντρες του Kadyrov». Όταν ρώτησα λεπτομέρειες, έριξε ένα βλέμμα στους άλλους μετανάστες γύρω του και επέλεξε να μην απαντήσει. Αντίθετα είπε πως ήταν η δέκατη πέμπτη απόπειρα να περάσει.

Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι με τους οποίους μιλήσαμε, ο άντρας ήταν θυμωμένος με το τρόπο που οι Πολωνοί αξιωματούχοι του είχαν φερθεί. «Δεν περιμένω να μας υποδεχτούν με λουλούδια,» είπε. «Δεν είμαστε όμως εγκληματίες. Μας φέρονται σαν να είμαστε ζώα. Είπα σε μια γυναίκα [μια Πολωνή αξιωματούχο] την ιστορία μου και πως θέλω άσυλο στην Πολωνία. Μου απάντησε ‘Δεν θα περάσεις τα σύνορα στην Πολωνία. Η υπόθεσή σου δεν έχει τύχη. Μην έρθεις ξανά’».

Όμως ο άντρας ήταν αισιόδοξος. «Αυτή είναι η τελευταία μου ευκαιρία. Η τρίμηνη άδεια παραμονής στην Λευκορωσία λήγει σήμερα. Σήμερα οι Πολωνοί θα με αφήσουν να περάσω. Πιστεύω πως θα με αφήσουν».

Οι αρχές της Πολωνίας δεν έχουν καμία υποχρέωση να αναγνωρίσουν καθεστώς πρόσφυγα σε όλους όσους περνάνε τα σύνορα της. Το διεθνές και το Ευρωπαϊκό δίκαιο όμως τους υποχρεώνει να επιτρέψουν στους ανθρώπους την δυνατότητα να αιτηθούν άσυλο, να μελετήσουν προσεκτικά τα δεδομένα των ισχυρισμών τους και να μην τους στείλουν πίσω σε μέρος όπου αντιμετωπίζουν κίνδυνο δίωξης ή βασανισμού.

Το Σεπτέμβριο, ο Kadyrov αμφισβήτησε πως οι Τσετσένοι που είναι εγκλωβισμένοι στη Μπρεστ είναι πραγματικοί πρόσφυγες. Έγραψε στο Instagram: “Ποιος λόγος μπορεί να υπάρχει για αυτό αν η Τσετσενία είναι η πιο σταθερή και η πιο ανεπτυγμένη περιοχή, όταν τόση φροντίδα και κοινωνική υποστήριξη για όσους την έχουν ανάγκη δεν υπάρχει πουθενά αλλού, ακόμη και στην Ευρώπη;». Παρόμοιες δηλώσεις έκανε και ο Πολωνός υπουργός εσωτερικών τον Αύγουστο, λέγοντας πως αφού δεν υπάρχει πόλεμος στην Τσετσενία, δεν υπάρχουν Τσετσένοι πρόσφυγες.

Η Λευκορωσία έχει ανοιχτά σύνορα με τη Ρωσία και πρακτικά δεν αναγνωρίζει καθεστώς πρόσφυγα στους Τσετσένους και στο παρελθόν έχει θέσει υπό κράτηση προς απέλαση τουλάχιστον έναν.

Κάθε Τσετσένος που μιλήσαμε στην Μπρεστ είπε πως φοβόνταν για την ζωή και την ασφάλεια τους αν αναγκάζονταν να γυρίσουν πίσω στη Ρωσία.

Οι περισσότεροι από αυτούς, ειδικά άνθρωποι στα πενήντα και τα εξήντα, μας είπαν πως δεν ήθελαν να φύγουν από το σπίτι τους, αλλά ένοιωθαν πως δεν είχαν επιλογή. Πολλοί είπαν πως πούλησαν τα πάντα για να κάνουν το ταξίδι. Μια γυναίκα με χρυσά σφραγίσματα στα δόντια της είπε, «Αν ήξερε κάποιος στη Τσετσενία πως ερχόμαστε κάθε μέρα στο σταθμό, σαν άστεγοι ζητιάνοι, θα σκεφτόντουσαν πως είναι τόσο εξευτελιστικό. Αλλά τι μπορούμε να κάνουμε; Ο άντρας μου κινδυνεύει και τα παιδιά μου κινδυνεύουν. Δεν μας έχουν μείνει άλλα χρήματα, πουλήσαμε τα πάντα για να έρθουμε εδώ. Δε μας έμεινε τι άλλο να πουλήσουμε παρά μόνο τα δόντια μας».

Στο δρόμο της επιστροφής, στο σταθμό στην Πολωνική πλευρά οι φρουροί δεν μας επέτρεψαν να ανέβουμε στο «προσφυγικό βαγόνι». Λογομαχήσαμε μαζί τους στην αποβάθρα, στον παγωμένο αέρα. Είδαμε τον ασπρομάλλη άντρα, που κουβεντιάζαμε νωρίτερα εκείνο το πρωί, μέσα στο βαγόνι του τραίνου που επέστρεφε στη Μπρεστ. Μας χαιρέτησε από το παράθυρο, χαμογέλασε και μας έκανε νόημα πως η πόρτα ήταν κλειδωμένη από έξω. Μπορούσαμε μόνο να ανταποδώσουμε το χαμόγελο και το χαιρετισμό, πριν πάμε να επιβιβαστούμε στο βαγόνι με όσους από εμάς ήταν αρκετά τυχεροί να έχουν την επιλογή αν θα επιστρέψουν στην Μπρεστ ή όχι.

 

Η ολοκληρωμένη έκθεση Παρατηρητηρίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την κατάσταση στα σύνορα Λευκορωσία-Πολωνίας: https://www.hrw.org/news/2017/03/01/poland-asylum-seekers-blocked-border

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s