Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο τεύχος 4 του περιοδικού Roar Magazine. O Chris Spanos είναι Digital Editor στο New Internationalist. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Στέκομαι έξω από το Μουσείο της Τοπογραφίας του Τρόμου1 κοιτάζοντας το ουδέτερο γκρίζο εξωτερικό, είναι δύσκολο να κατανοήσεις το μέγεθος των ναζιστικών θηριωδιών που ξεπήδησαν από αυτό το μέρος. Σήμερα τα λεωφορεία μεταφέρουν τουρίστες προς και από το Μουσείο για να επισκεφτούν τα ζωγραφισμένα απομεινάρια του ψυχροπολεμικού Τείχους του Βερολίνου, το κοντινό Σημείο Ελέγχου Charlie και το ιστορικό αλλά αναπαλαιωμένο κτίριο της Bundestag. Εδώ σε αυτό το μέρος όμως υπήρξαν θεσμοί όπου ήταν καίριας σημασίας για συστήματα τρόμου και καταστολής των Ναζί.

Από το 1933 έως το 1945, πριν καταστραφούν και κατεδαφιστούν εδώ υπήρχαν κτίρια που στέγαζαν την Μυστική Κρατική Αστυνομία (Gestapo) την ηγεσία των SS (την Ομάδα Προστασίας του Ναζιστικού Κόμματος) και Κεντρική Υπηρεσία Ασφαλείας του Ράιχ. Οι θεσμοί αυτοί χρησιμοποίησαν ψυχρές και βάρβαρες μεθόδους για να εξυπηρετήσουν ψυχρούς και βάρβαρους σκοπούς. Μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, η μυστική αστυνομία του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Ανατολική Γερμανία παρακολουθούσε την αλληλογραφία των πολιτών, τα τηλεφωνήματα και τους αλλοδαπούς. Με 500000 επαγγελματίες και πολίτες πληροφοριοδότες – και εκτιμήσεις για δύο εκατομμύρια (αν συνυπολογιστούν και οι περιστασιακοί πληροφοριοδότες) – να παρακολουθούν ένα πληθυσμό 17 εκατομμυρίων, η Stasi έχει χαρακτηριστεί σαν την πιο διεισδυτική οργάνωση παρακολούθησης στη παγκόσμια ιστορία.

Αυταρχικά καθεστώτα στη Γερμανία έκαναν ευρεία χρήση της μαζικής παρακολούθησης για καταστείλουν την ελευθερία και να προβούν σε φοβερά εγκλήματα. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν που η Γερμανία είναι μια από τις κορυφαίες χώρες παγκοσμίως στη κατάταξη για την ιδιωτικότητα δεδομένων και την νομοθεσία προστασίας τους, τόσο που το Βερολίνο έχει γίνει μια από τις παγκόσμιες πρωτεύουσες2 χάκερ και υποστηρικτών της προστασίας των δεδομένων και μια από τις πρώτες υπολογιστικές peer-to-peer πλατφόρμες που εγγυώνται την προστασία από ανεπιθύμητη παρακολούθηση η Enigma3, έχει πάρει το όνομα της από το εργαλείο που οι ναζί χρησιμοποίησαν για την μετάδοση κρυπτογραφημένων μηνυμάτων Σήμερα όμως η ισχύς των συστημάτων μαζικής παρακολούθησης – σαν αυτά της NSA, ήρθαν στο φως μετά τις αποκαλύψεις του Edward Snowden – ξεπερνούν κατά πολύ αυτά που τα αυταρχικά καθεστώτα του παρελθόντος μπορούσαν να φανταστούν. Η παρακολούθηση έχει εξαπλωθεί σαν πανδημία.

 

Κατασκοπεύοντας συνηθισμένους πολίτες

 

Η μαζική παρακολούθηση εξηγεί η Privacy International4, είναι η επιβολή καθεστώς απεριόριστης παρακολούθησης του πληθυσμό ή τμήματος μιας ομάδας. «Κάθε σύστημα που παράγει και συλλέγει πληροφορίες για άτομα χωρίς να περιορίζει το εύρος των πληροφοριών σε ακριβώς προσδιορισμένα άτομα, είναι μια μορφή μαζικής παρακολούθησης», γράφει.

Η NSA, περισσότερο από όλους, έχει αναπτύξει εξωφρενικές μεθόδους μαζικής παρακολούθησης και κυβερνοπολέμου. Χάρις στο Snowden γνωρίζουμε για την μυστική συμμαχία «Πέντε Μάτια5, μια διεθνή συνθήκη μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Καναδά, Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας που επιτρέπει σε κάθε μέλος της να κατασκοπεύει τους πολίτες της με το να το αναθέτει στις άλλες συμμετέχουσες χώρες. Πιο πρόσφατα, τον Αύγουστο του 2016, μια οντότητα γνωστή ως «Shadow Brokers» διέρρευσε6 στοιχεία για αμφιλεγόμενα κυβερνοόπλα της NSA που ένας πρώην στέλεχος της NSA έχει περιγράψει ως τα «κλειδιά του βασιλείου». Με μολύνσεις με κακόβουλο λογισμικό (malware) και εκμετάλλευση κενών ασφαλείας η NSA χρησιμοποιούσε τα εργαλεία αυτά για να διεισδύσει στα συστήματα ατόμων, επιχειρήσεων και κυβερνήσεων. Η υπηρεσία εκμεταλλεύτηκε κενά σε συστήματα σε ευρέως χρησιμοποιούμενα εταιρικά συστήματα ασφαλείας, όπως της Cisco, χωρίς να ενημερώσουν την εταιρεία για τα προβλήματα στην ασφάλεια της.

Ευρέως χρησιμοποιούμενες παρομοιώσεις για την κατανόηση της σημερινής μαζικής παρακολούθησης – όπως οι αναφορές στη Ναζιστική Γερμανία, τη Stasi ή το Μεγάλο Αδερφό του George Orwell – περικλείουν τον κίνδυνο να αποσπάσουν την προσοχή από τους τρόμους και τα εγκλήματα από απολυταρχικά καθεστώτα του παρελθόντος. Αλλά σαν μέτρο σύγκρισης με τις σημερινές καταχρήσεις εξουσίας, όπως το γεγονός πως η NSA μπορεί να παρακολουθήσει 5 δισεκατομμύρια κλήσεις κινητών τηλεφώνων την ημέρα, μας δίνει μια σημαντική γνώση. Η OpenDataCity με έδρα την Γερμανία συνέκρινε7 τον όγκο των καταγραφών που είχε στα αρχεία της η Stasi με την δυνατότητα της NSA να αποθηκεύσει δεδομένα. Οι φάκελοι της Stasi θα μπορούσαν να γεμίσουν 42000 ερμάρια, ενώ ένας μόνο server της NSA θα γέμιζε 42 τρισεκατομμύρια ερμάρια. Το συμπέρασμα της οργάνωσης καταλήγει πως η NSA μπορεί να αποθηκεύσει ένα δισεκατομμύριο μεγαλύτερο όγκο δεδομένων από τη Stasi.

Δεν είναι όμως μόνο η NSA που κατασκοπεύει συνηθισμένους πολίτες. Τον Οκτώβριο του 2016, το ελεγκτικό δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου διαπίστωσε8 πως οι υπηρεσίες ασφάλειας της χώρας (GCHQ, MI5 και MI6) συγκέντρωσε παράνομα τεράστιες ποσότητες τηλεπικοινωνιακών δεδομένων, «παρακολουθώντας τηλεφωνήματα και διαδικτυακή δραστηριότητα και άλλες εμπιστευτικές προσωπικές πληροφορίες, χωρίς τις απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας ή επιτήρηση για χρόνια». Οι υπηρεσίες ασφάλειας δεν χρειάζεται να ανησυχούν για τη νομιμότητα των πρακτικών τους, γιατί τον αμέσως επόμενο μήνα ο Νόμος για τις Παρακολουθήσεις9 – γνωστός ως “καταστατικό των κουτσομπόληδων» – εγκρίθηκε και νομιμοποίησε έτσι τη μαζική παρακολούθηση στη χώρα.

 

Ελέγχοντας τα καίρια σημεία

 

Σήμερα κυβερνήσεις και πολυεθνικές ελέγχουν κρίσιμα σημεία του διαδικτύου, που περιλαμβάνουν τις διευθύνσεις του ιστού, τα υποθαλάσσια καλώδια, το λογισμικό (software) και το υλικό (hardware), το κώδικα προγραμματισμού και τα data center. Αυτό σημαίνει πως ο ιστός είναι τώρα ιδιαίτερα συγκεντρωτικό, ελεγχόμενο, μελετημένο, χειραγωγημένο και αντικείμενο καταστροφικών παραβιάσεων δεδομένων. Πολλοί ανησυχούν πως λόγω του Internet of Things – ανάμεσα τους οι «έξυπνες πόλεις», τα «έξυπνα σπίτια» και φορητές τεχνολογίες – θα υπάρξει σύντομα μια εκρηκτική αύξηση στον όγκο καταγραφής προσωπικών δεδομένων, από το ληγμένο γάλα ως την αρτηριακή πίεση και άλλα. Αυτό έχει ανοίξει την πόρτα σε ένα πλήθος ηθικών ερωτημάτων.

Η συλλογή και συγκέντρωση προσωπικών δεδομένων έχει ήδη επιτρέψει ιδιαίτερα κοινωνικά πειράματα. Το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ μελέτησε εκτεταμένως10 τον τρόπο επηρεασμού των χρηστών του Facebook, του Twitter, του Pintirest και του Kickstarter για να κατανοήσει τις κοινωνικές συνδέσεις και πως τα μηνύματα διαδίδονται στα δίκτυα. Τα μηνύματα αυτά περιελάμβαναν ειδήσεις για το κίνημα Occupy Wall Street και τις εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης. Ανεξάρτητα, η ίδια η Facebook με αμφιλεγόμενη μέθοδο προσπάθησε να μάθει πως να επηρεάσει τα συναισθήματα των χρηστών με την χειραγώγηση της ροής τους11.

Ο παγκόσμιος ιστός έχει θεμελιώσει συστήματα εξουσίας επιτρέποντας τους να επηρεάσει μυστικά και στρατηγικά δίκτυα και να «σπρώξουν» πληθυσμούς προς την μια ή άλλη διεύθυνση. Είναι αυτό που ο Luciano Floridi, Καθηγητής Φιλοσοφίας και Ηθικής της Πληροφορίας, περιγράφει ως την νέα «γκρίζα εξουσία12». Η γκρίζα εξουσία δεν είναι συνηθισμένη κοινωνικο-πολιτική ή στρατιωτική εξουσία, εξηγεί ο Floridi. Δεν είναι η δύναμη που άμεσα επηρεάζει τους άλλους, αλλά αντίθετα η δύναμη που επηρεάζει αυτούς που επηρεάζουν την εξουσία.

Στον 19ο και τον 20ο αιώνα, οι βιομήχανοι με τα γκρίζα κοστούμια ήταν αυτοί που κρατούσαν την γκρίζα εξουσία, υποστηρίζει ο Floridi. Σήμερα, είναι αυτοί που ελέγχουν τα κοινωνικά δίκτυα, τις μηχανές αναζήτησης και τις βιομηχανίες γύρω από την ψηφιακή τεχνολογία που έχουν την γκρίζα εξουσία. Το Πρόγραμμα Διαφάνειας της Google, για παράδειγμα έχει εντοπίσει 258 περιπτώσεις που η Google λειτούργησε με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, το Κογκρέσο και προεδρικές εκστρατείες στα οκτώ χρόνια προεδρίας Obama, ως συγκοινωνούντα δοχεία. Η επικοινωνία αυτή μετακίνησε αξιωματούχους του Λευκού Οίκου, πρώην στελέχη της Εθνικής Ασφάλειας, στελέχη υπηρεσιών πληροφοριών και αξιωματούχους του Πενταγώνου από την κυβέρνηση στο να εργαστούν σε κορυφαίες θέσεις στη Google και διευθυντικά στελέχη της Google να ενταχθούν στα κορυφαία κλιμάκια εξουσίας του Λευκού Οίκου και του Υπουργείου Άμυνας.

Η επικίνδυνη ισχύς της μαζικής παρακολούθησης λοιπόν δεν αποτελεί αποκλειστικότητα των αυταρχικών καθεστώτων του παρελθόντος. Σύγχρονες μορφές παρακολούθησης αξιοποιούνται από επιχειρήσεις και κυβερνήσεις εξίσου, μερικές φορές και σε εκτεταμένη συνεργασία για να εκμεταλλευτούν, χειραγωγήσουν και να επηρεάσουν το γενικό πληθυσμό. Ανεξάρτητα από τα κίνητρα πίσω από αυτά τα παρεμβατικά συστήματα, είναι ξεκάθαρο πως είναι πάντοτε επικίνδυνα, ιδιαίτερα αν πέσουν στα λάθος χέρια.

 

Τα λάθος χέρια

 

Η απειλή ενός ακροδεξιού κινήματος λευκού σοβινισμού το οποίο θα έρθει στο προσκήνιο στις ΗΠΑ (Σημ. Το άρθρο έχει γραφεί το χειμώνα του 2016, πολύ πριν τα γεγονότα στο Charlottesville και αλλού) είναι εδώ και πολύ καιρό μια πιθανότητα. Λίγοι όμως φαντάστηκαν ότι ο δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας Donald Trump θα κέρδιζε πραγματικά τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές. Η ίδια η πιθανότητα ήταν δύσκολο να γίνει αποδεκτή ως δυνατή. Δεν είχε καμία προηγούμενη εμπειρία σε δημόσιο αξίωμα. Αλλά η σοβαρή πραγματικότητα αρχίζει να γίνεται αντιληπτή. Ως «αρχηγός του έθνους», ο επικίνδυνος αυτός άνθρωπος έχει στα χέρια του, τους μοχλούς εξουσίας που είχε πριν η κυβέρνηση του Barack Obama. Αυτό περιλαμβάνει την δύναμη της μαζικής παρακολούθησης και όπλων μαζικής καταστροφής.

Γράφοντας στο περιοδικό Time μια μέρα μετά την ανησυχητική νίκη του Trump, ο τρανς και ψηφιακός ακτιβιστής Evan Greer παρατήρησε13 πως ο Obama, είχε «διάστημα εβδομάδων για να κάνει ένα πράγμα που θα απέτρεπε τις Ηνωμένες Πολιτείες από το να κυλήσουν στο φασισμό: τον αποχαρακτηρισμό και την διάλυση όσο περισσότερο μπορεί από το μυστικό, ανεξέλεγκτο συστήματος μαζικής παρακολούθησης του ομοσπονδιακού κράτους – πριν είναι ο Trump αυτός που θα το ελέγχει». Στις 10 Νοεμβρίου, ο Edward Snowden έγραψε στο Twitter: «Οι εξουσίες της μιας κυβέρνησης κληρονομούνται στην επόμενη. Η μεταρρύθμιση τους είναι τώρα η μεγαλύτερη ευθύνη, με μεγάλη καθυστέρηση, αυτού του προέδρου. Ο Snowden συνέχισε: «Για να είμαστε ξεκάθαροι αυτού του προέδρου σημαίνει, αυτού σήμερα, τώρα. Όχι του επόμενου, υπάρχει ακόμη χρόνος». Η επαναστατική ενημερωτική πλατφόρμα, Wikileaks, έγραψε στο Twitter μια υπενθύμιση και προειδοποίηση σε όλους στις Ηνωμένες Πολιτείες που «επέτρεψαν στον Obama να νομιμοποιήσει» την δολοφονία οποιουδήποτε, την παρακολούθηση όλων, και τη δίωξη εκδοτών και πηγών πως «σε 69 ημέρες θα είναι όλα του Trump».

Κατά την προεκλογική εκστρατεία του ο Trump, εξαπέλυσε μια σειρά λεκτικών ρουκετών που θα μπορούσαν να βυθίσουν την ίδια του την υποψηφιότητα Αντηχώντας σκοτεινές περιόδους της αμερικανικής ιστορίας, όπως το COINTELPRO του FBI που πραγματοποιούσε μυστικές, βίαιες και παράνομες πράξεις εναντίον εγχώριων ομάδων, ο Trump υποσχέθηκε την παρακολούθηση τζαμιών, είπε πως θα κατευθυνθεί τον υπουργό Δικαιοσύνης του να διερευνήσει το κίνημα Black Lives Matter και απείλησε δημοσιογράφους και την ανεξαρτησία του τύπου. Οι απειλές αυτές του Trump, όσο ανησυχητικές και αν είναι, δεν είναι καινούριες. Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στις 11 Σεπτέμβριου 2001, η αστυνομία της πόλης της Νέας Υόρκης παρακολουθούσε συστηματικά Μουσουλμάνους. Το FBI παρακολουθούσε το κίνημα Black Lives Matter στην Βαλτιμόρη μετά το θάνατο του Freddie Gray14 τον περασμένο Απρίλιο. Κατά την οκταετή θητεία του Obama κυνήγησε περισσότερους whistleblowers με τον απαρχαιωμένο Νόμο περί Κατασκοπείας του 1917, από ότι όλοι οι προηγούμενοι πρόεδροι μαζί.

Ο Trump υποσχέθηκε να επαναφέρει τον εικονικό πνιγμό κατά τις ανακρίσεις και ακόμη και την εφαρμογή «ακραίων15» τεχνικών βασανισμού. Εξέφρασε την επιθυμία του να γεμίσει το στρατόπεδο φυλακή στο Guantanamo Bay στην Κούβα με περισσότερους κρατούμενους. Απαίτησε την να βοηθήσει η Apple το FBI να ξεκλειδώσει το iPhone που ανήκε σε έναν ελεύθερο σκοπευτή στο Σαν Μπερναρντίνο. Θα επιβλέπει το πρόγραμμα του Obama με τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η λίστα με τις κακοήθεις υποσχέσεις και πιθανότητες εκτείνεται από το σκοτεινό και μακάβριο έως σκοτεινό και κωμικό. Ακόμη και αυτές που μοιάζουν βγαλμένες από το Dr. Strangelove εμπνέουν μια μακάβρια νηφαλιότητα για την κατάσταση. Δέκα πρώην αξιωματικοί του πυρηνικού προγράμματος των ΗΠΑ εξέφρασαν την ανησυχία τους για το ότι ο Trump θα αποκτήσει πρόσβαση σε πυρηνικά όπλα. Αυτοί οι αξιωματικοί, που ήταν υπεύθυνοι για την εκτέλεση των διαταγών εκτόξευσης πυρηνικών, υπέγραψαν μια επιστολή που προειδοποιούσε πως ο Trump δεν πρέπει να έχει το «δάχτυλο του στο κουμπί» λόγω του απρόβλεπτου χαρακτήρα του.

Υπάρχουν καλοί λόγοι για τους οποίους πρέπει να ανησυχεί για το τι θα κάνει ο Trump με την προεδρική του εξουσία. Ο οποίος έχει ορκιστεί να εκδικηθεί τους αντιπάλους του. Το αν εννοούσε την απειλή του ή αν προσπαθούσε να ξεσηκώσει την ξενοφοβική του εκλογική βάση για να κερδίσει ψήφους είναι άγνωστο. Αυτό που ξέρουμε όμως είναι πως η εκλογή του Trump μας οδηγεί σε επικίνδυνη και αχαρτογράφητη περιοχή.

 

Πρώτα ήρθαν για τα hashtags…

 

Πριν τις προεδρικές εκλογές, τον Απρίλιο του 2016, τα μέλη περισσότερων από 90 Έθνη Ιθαγενών συγκεντρώθηκαν στο Standing Rock στη Βόρεια Ντακότα για να προστατέψουν ιερά εδάφη των φυλών τους και την πηγή του νερού τους. Συγκεντρώθηκαν να διαμαρτυρηθούν για τη κατασκευή του αγωγού πετρελαίου Dakota Access Pipeline (DAPL) που θα περνούσε μέσα από τα εδάφη τους. Έως το Νοέμβριο, υπήρχαν αναφορές για άμεση επιτήρηση που περιελάμβανε επόπτευση από το εδάφος και τον αέρα. Οι διαδηλωτές ανέφεραν ελικόπτερα που πετούσαν σε χαμηλό ύψος συχνά πάνω από τη κατασκήνωση, μερικές φορές ανάβοντας ισχυρούς προβολείς στη μέση της νύχτας. Οι ακτιβιστές ανησυχούσαν για την παραβίαση στην ιδιωτικότητα τους με την καταγραφή συζητήσεων ακόμα και όταν δεν μπορούσαν να είναι βέβαιοι για το αν καταγράφονταν κάθε δεδομένη στιγμή.

Η ανησυχία για τη συνεχή παρακολούθηση στο Standing Rock συνέχισε να υπάρχει ως απειλή για τους διαδηλωτές όταν τέλη Οκτώβρη μια ανάρτηση στο Facebook έφερε στην επιφάνεια το γεγονός πως το γραφείο το σερίφη στην επαρχία του Μόρτον χρησιμοποιούσε τα τσεκ ιν του Facebook για να στοχεύσουν άτομα που πήγαιναν στη κατασκήνωση των διαδηλωτών. Αυτό οδήγησε στην οργάνωση μιας εκστρατείας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλώντας το κόσμο να κάνουν τσεκ ιν στο Standing Rock και να μοιραστούν το καλεσμα αυτή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τους, για να μπερδέψουν την αστυνομία. Μόλις 24 ώρες μετά το κάλεσμα περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι έκαναν τσεκ στο καταυλισμό του Standing Rock. Κάποιοι ανησυχούσαν που η αστυνομία μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα από τα τσεκ ιν για να βρει τα κοινωνικά μέσα όσων έβλεπαν με συμπάθεια τις ομάδες που διαμαρτύρονταν.

Πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν πως η χρήση λογισμικού για την  παρακολούθηση των κοινωνικών μέσων για την απόσπαση προσωπικών δεδομένων που δημοσιεύουμε στα δίκτυα μας αυξάνεται. Το Σεπτέμβριο του 2016, η Αμερικανική Ένωση για τα Πολιτικά Δικαιώματα (ACLU) έλαβε χιλιάδες δημόσια αρχεία που δείχνουν πως η υπηρεσίες ασφαλείας στη πολιτεία της Καλιφόρνια «αποκτούσε κρυφά λογισμικό παρακολούθησης κοινωνικών δικτύων που μπορούν να ρίξουν τους ακτιβιστές σε ένα δίκτυο ψηφιακής παρακολούθησης». Το λογισμικό παρακολουθούσε «απειλές για την δημόσια ασφάλεια» με την ανίχνευση hashtags όπως #BlackLivesMatter, #DontShoot, #PoliceBrutality και άλλα.

Η ACLU ανάφερε πως από τις 63 υπηρεσίες αστυνόμευσης στην πολιτεία, οι 20 απέκτησαν πανίσχυρα εργαλεία παρακολούθησης κοινωνικών δικτύων όπως το MediaSonar, X1 Social Discovery και Geofeedia. Ακόμη χειρότερα, η ACLU σημειώνει πως δεν βρήκε καμία ένδειξη πως οι υπηρεσίες αυτές είχαν την διάθεση να ενημερώσουν το κοινό, να συζητήσουν, να συγκεντρώσουν απόψεις της κοινότητας ή ψήφους νομοθετών για την χρήση αυτής της παρεμβατικής τεχνολογίας. Καμία υπηρεσία δεν «δημιούργησε πολιτική χρήσης που θα περιόριζε το πώς θα γινόταν η χρήση των εργαλείων αυτών και πως θα εξασφάλιζε την προστασία των πολιτικών δικαιωμάτων και ελευθεριών». Μοιάζει δυστυχώς συνηθισμένο η αστυνομία να παρακολουθεί κοινότητες χωρίς να αναζητήσει την συναίνεση της κοινότητας πρώτα. Μάλλον γιατί γνωρίζουν την αντίρρηση του κόσμου.

 

Μάτια στον ουρανό

 

Έξω από το δικαστήριο της Βαλτιμόρης στα τέλη Ιουνίου, γύρω στους 20 άνθρωποι κρατούσαν πλακάτ που ζητούσαν δικαιοσύνη για τον Freddie Gray. Ο Gray, ένας 25χρονος μαύρος άνδρας, πέθανε στα χέρια της αστυνομίας τον Απρίλιο του 2015. Μέσα στο δικαστήριο, η εισαγγελία έλεγε πως ο αστυνομικός Ceasar Goodson οδήγησε το αστυνομικό βαν εσκεμμένα με επικίνδυνο τρόπο στην πόλη πετώντας το σώμα του Gray γύρω στο πίσω μέρος του βαν. Η επικίνδυνη μεταφορά είχε σαν αποτέλεσμα να σπάσει τον αυχένα του Gray.

Έξω από το δικαστήριο, ένας άνδρας που στέκεται με τους διαδηλωτές αναρωτιέται γιατί, με εκατοντάδες κάμερες τριγύρω στο δρόμο, η αστυνομία της Βαλτιμόρης δεν είχε βίντεο του περιστατικού που οδήγησε στο θάνατο του Gray. Όχι μόνο υπήρχαν πολλές κάμερες που θα μπορούσαν να καταγράψουν κάτι αλλά η αστυνομία δοκίμαζε16, δίχως το κοινό να έχει ενημερωθεί, ένα εναέριο σύστημα παρακολούθησης που είχαν προμηθευτεί από το πλεόνασμα του στρατού από το πόλεμο στο Ιράκ. Η έρευνα του Bloomberg έδειξε πως το σύστημα παρακολούθησης χρησιμοποιεί ευρυγώνιους φακούς ώστε να καλύπτει κάθε στιγμή περίπου 30 τετραγωνικά μίλια, στέλνοντας εικόνες σε πραγματικό χρόνο σε αναλυτές στο έδαφος. Το υλικό αποθηκεύεται και είναι διαθέσιμο για ανάλυση για αρκετές εβδομάδες, αν χρειαστεί. Ο δικαστής απάλλαξε τον Goodson από όλες τις κατηγορίες στην υπόθεση Gray. Και όμως το εναέριο σύστημα παρακολούθησης της αστυνομίας της Βαλτιμόρης δοκιμάζει βρισκόταν πάνω από εκείνους που διαδήλωναν εκείνη τη μέρα έξω από το δικαστήριο.

Ενώ οι κάμερες δεν αναφέρεται να έχουν καταγράψει τα γεγονότα που οδήγησαν στο θάνατο του Gray, το FBI δημοσίευσε17 το δικό του υλικό που επιβεβαίωνε την παρακολούθηση του κινήματος Black Lives Matter. Τα πλάνα του FBI, που καταγράφηκαν το διάστημα 29 Απριλίου ως 3 Μαΐου του 2015, είναι κινηματογραφημένα από επανδρωμένα και μη αεροσκάφη. Αυτές και άλλες αναφορές, όπως η επιτήρηση18 του πρώτων διαδηλώσεων του Black Lives Matter που ξέσπασαν το 2014 αμέσως μετά τον πυροβολισμό του 18χρονου μαύρου Michael Brown στο Φέργκιουσον του Μιζούρι, αντικρούει τους προηγούμενους ισχυρισμούς αξιωματούχων του FBI που δήλωσαν πως η υπηρεσία δεν χρησιμοποιεί κατασκοπευτικά αεροσκάφη για να παρακολουθεί ειρηνικές διαδηλώσεις.

Στην πραγματικότητα, μια έρευνα από την North Star Post το 2015 έδειξε πως τουλάχιστον 100 αεροσκάφη χρησιμοποιούνται από τις αμερικανικές υπηρεσίες επιβολής του νόμου για να κατασκοπεύουν τους πολίτες19. Τα αεροσκάφη αυτά είναι εξοπλισμένα με εξελιγμένες τεχνολογίες για την λήψη φωτογραφιών και βίντεο πολύ υψηλής ανάλυσης – ιδιαίτερα η StingRay, η απόρρητη τεχνολογία μαζικής παρακολούθησης τηλεφώνων, και πιθανώς υπέρυθρες και άλλο υλικό νυχτερινής όρασης.  Το Associated Press ανέφερε πως συνέδεσε, σε διάστημα μόλις 30 ημέρων, τουλάχιστον πενήντα αεροσκάφη με το FBI και ανακάλυψε περισσότερες από εκατό πτήσεις σε έντεκα πολιτείες. Το FBI όμως κράτησε τη κρυφή αυτή επιχείρηση μακριά από τα μάτια του αμερικάνικου κοινού καταχωρώντας τα αεροσκάφη σε εταιρίες φαντάσματα που δεν υπάρχουν.

Σαν το αρχαιοελληνικό μυθολογικό τέρας, τον Πανόπτη Άργο, το FBI έχει βάλει τα μάτια του παντού στον ουρανό πάνω από τη χώρα για να παρακολουθεί μαζικά το πλήθος και να κατασκοπεύει τους διαδηλωτές. Ο Πανόπτης έβλεπε τα πάντα γιατί είχε εκατό μάτια που κάλυπταν το σώμα του από το κεφάλι ως τα δάχτυλα. Το τέρας αυτό λειτούργησε ως έμπνευση για τον ωφελιμιστή φιλόσοφο Jeremy Bentham, για να προτείνει την σωφρονιστική του φυλακή, το «Πανοπτικό20». Χρησιμοποιώντας αυτό το μοντέλο σαν μεταφορά, ο Γάλλος φιλόσοφος Michel Foucault υποστήριξε πως δείχνει την εξουσία που καθορίζει τις σχέσεις στη καθημερινή ζωή. Οι αρχές ελπίζουν πως αν υπάρχει μια κάμερα που κατασκοπεύει πάνω από το κεφάλι σου – σε αεροπλάνο, μη επανδρωμένο, κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης, κάθε ηλεκτρονική συσκευή ή συσκευή γεωγραφικού εντοπισμού στους χάρτες και στα κοινωνικά σου δίκτυα – θα αυτοδιορθώσεις τη συμπεριφορά σου. Ακόμη και αν δεν σε κατασκοπεύουν, η απειλή κάποιος να το κάνει φτάνει πολύ μακριά στην διατήρηση της τάξης.

 

Η οικονομία του καπιταλισμού της επιτήρησης

 

Στο βιβλίο του Ο Μονοδιάστατος Άνθρωπος21, ο φιλόσοφος Herbert Marcuse υποστήριξε πως σε τεχνολογικά προηγμένες κοινωνίες ο απολυταρχισμός μπορεί να επιβληθεί δίχως τρομοκρατία. Αυτό συμβαίνει με το μετασχηματισμό της ιδιωτικής ζωής σε κομμάτι ενός συνολικού συστήματος κυριαρχίας. Για τον Marcuse, η σφαίρα της μαζικής κατανάλωσης, για παράδειγμα, πέρασε από την ικανοποίηση βασικών αναγκών στο να προσφέρει περισσότερη άνεση, πολυτέλεια και χλιδή. Τα κίνητρα αυτά λειτουργούν όχι μόνο για να κρύψουν τις καθημερινές καταστολές που βιώνουν οι άνθρωποι, αλλά και λειτουργούν σαν κάλυμμα που παγιδεύει την φαντασία των ανθρώπων από το να οραματιστούν ένα διαφορετικό, πιθανώς καλύτερο τρόπο ζωής.

Στον σημερινό κόσμο που καθοδηγείται από την προηγμένη τεχνολογία στους τομείς της πληροφορικής και επικοινωνίας, η διαδικασία της μεταμόρφωσης της ιδιωτικής ζωής σε ένα κυρίαρχο σύστημα εξουσίας πραγματοποιείται με ύπουλο τρόπο – ακόμη και αν τα τελικά προϊόντα της εμφανίζονται παντού.

Η Yahoo για παράδειγμα, θέλει να κατοχυρώσει  «έξυπνες διαφημιστικές πινακίδες22» που θα μπουν δίπλα από δρόμους, αεροδρόμια, πλοία, μπαρ, ξενοδοχεία, μέσα μαζικής μεταφοράς, διασταυρώσεις και άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους. Οι ψηφιακές πινακίδες θα βασίζονται σε μια σειρά από παρεμβατικές τεχνολογίες παρακολούθησης όπως κεραίες κινητής τηλεφωνίας, εφαρμογές κινητών, φωτογραφίες, βιντεοκάμερες, πλοήγηση αυτοκινήτου, δορυφόρους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μικρόφωνα, αισθητήρες κίνησης και «βιομετρικούς χαρακτηριστικά» με συσκευές αναγνώρισης για δακτυλικά αποτυπώματα, της ίριδας και των χαρακτηριστικών του προσώπου. Οι έξυπνες πινακίδες της Yahoo στοχεύουν στην αναγνώριση συγκεκριμένων ατόμων, και εκείνων που είναι μαζί τους στο ίδιο μέρος την ίδια στιγμή, για να καθορίσει τα δημογραφικά δεδομένα τους και την κοινωνικοοικονομική τους κατάσταση. Θα δημιουργήσουν προφίλ ανθρώπων στο περιβάλλον τους πριν τους «σερβίρουν» προσωποποιημένες  διαφημίσεις. Η Yahoo ονόμασε αυτή τη διαδικασία «grouplization». Άλλοι ονόμασαν την διαδικασία αυτή της εκμετάλλευσης προσωπικών δεδομένων για εταιρικό κέρδος ως «καπιταλισμό Stasi23». Νέες κοινωνιολογικές θεωρίες ξεφυτρώνουν με ταχύτητα στο τομέα αυτό.

Η διαδικασία μέσα από την οποία η τεχνολογία ανταποκρίνεται σε άτομα ή ομάδες για την παρακολούθηση και την διαμόρφωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς  με κλιμακωτούς και κερδοφόρους τρόπους έχει ονομαστεί από την Ομότιμη Καθηγήτρια του Harvard Business School, Shoshana Zuboff ως «καπιταλισμό της επιτήρησης». Η Zuboff περιγράφει τον καπιταλισμό της επιτήρησης σαν «μια νέα λογική συσσώρευσης24». Είναι μια «καινοτόμα οικονομική μετάλλαξη που εκτράφηκε από την κρυφή σύζευξη των απεριόριστων δυνάμεων του ψηφιακού και την ακραία αδιαφορία και εγγενή ναρκισσισμό του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού και το νεοφιλελεύθερο όραμα  του που έχει κυριαρχήσει στο εμπόριο τις τελευταίες τρεις τουλάχιστον δεκαετίες, ιδιαίτερα στις αγγλοσαξονικές οικονομίες».

Η απίστευτη εξέλιξη της υπολογιστικής ισχύος των υπολογιστών, περίπλοκων αλγόριθμων και αλμάτων στην δυνατότητα αποθήκευσης δεδομένων, συνδυάζονται για να κάνουν δυνατό τον κατασκοπευτικό καπιταλισμό. Είναι η διαδικασία της συσσώρευσης μέσα από την εγκατάλειψη των δεδομένων που παράγουν οι άνθρωποι. Συμβαίνει τόσο με ουσιαστικά όσο και με φαινομενικά καλοήθεις τρόπους.

 

Πέρα από την εικονική πραγματικότητα στην ουσιαστική απελευθέρωση

 

Οι τεχνολογικά προηγμένες κοινωνίες παράγουν συνεχώς βιόκοσμους25. Εξελιγμένοι αλγόριθμοι μας λένε πια σειρά του Netflix να δούμε μια και έξω. Το Amazon Prime μας προτείνει πια προϊόντα θέλουμε να μας παραδοθούν αυθημερόν. Παιχνίδια Ενισχυμένης Πραγματικότητας και Εικονικής Πραγματικότητας, που συμπληρώνουν και προσφέρουν επαναστατικές ψηφιακές δυνατότητες, αυξάνονται συνεχώς. Η ώθηση αυτή προς την προσωποποίηση συνδυασμένη με τις τελευταίες εξελίξεις στην τεχνολογία, παρέχουν μια αίσθηση επιλογής και ικανοποίησης στη ζωή σε ένα κόσμο γεμάτο από συντριπτική ανισότητα και αδικία.

Η εικόνα της ευμάρειας, η αίσθηση πως όλη η γνώση και ψηφιακές δυνατότητες είναι διαθέσιμες στον ιστό, στα ακροδάχτυλα μας, στη παλάμη των χεριών μας, γύρω μας όπου και αν πάμε, είναι ένας αποπροσανατολισμός από πίξελ από την δομική καταπίεση που είναι ενσωματωμένη στο σύνολο της καθημερινής μας ζωής. Είναι ένας μεθυστικός περισπασμός από τους αγώνες όσων παλεύουν να σώσουν τις κοινότητές τους, όπως οι ιθαγενείς στο Standing Rock και το κίνημα Black Lives Matter. Είναι ένας αντιπερισπασμός από το σεξισμό, την αποδυνάμωση, την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η ταξική εξουσία και ο ρατσισμός, ενώ με πολλούς τρόπους ενισχύει αυτά τα προβλήματα.

Αυτό που απαιτείται σήμερα είναι το ριζοσπαστική όραμα να φανταστούμε ξανά πως θα αξιοποιήσουμε εμείς την ισχυρή τεχνολογική αλλαγή για να θρέψουμε και να στεγάσουμε τους φτωχούς, να παρέχουμε υγεία, εκπαίδευση και πολιτισμό σε όλους, να αποκεντρώσουμε τις κοινωνίες και να επιτύχουμε αυτοδιεύθυνση, αταξική κοινωνία και δημοκρατική αυτονομία. Ο αριθμός των ενεργών χρηστών εικονικής πραγματικότητας υπολογίζεται να αυξηθεί σε 171 εκατομμύρια ως το 2018. Για τους ανθρώπους που φαντάζονται νέους κόσμους όλο το καιρό, ο οραματισμός ενός μόνο κόσμου – του δικού μας – στον οποίο θα υπάρχουν φιλικά στο περιβάλλον έξυπνα σπίτια, έξυπνες πόλεις, έξυπνα σχολεία και έξυπνα νοσοκομεία για όλους δεν θα είναι δύσκολο. Η τεχνολογία υπάρχει. Η επίτευξη «κοινοτικής πολυτέλειας26» για όλους είναι τώρα πιο δυνατή από ποτέ.

Όμως μεγάλες εταιρείες και κρατικοί θεσμοί έχουν οικειοποιηθεί και μεταμορφώσει τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας σε ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία κοινωνικού ελέγχου που έχει γνωρίσει ο κόσμος. Τα δίκτυα τους, οι πλατφόρμες και οι συσκευές παρακολούθησης τους  έχουν δημιουργήσει ένα επικίνδυνο μείγμα κρατικής και ιδιωτικής εξουσίας και είναι ξεκάθαρα σχεδιασμένα για να ενισχύσουν τις δικές τους θέσεις προνομίου και κυριαρχίας. Πέφτει σε εμάς, τους ανθρώπους και τις κοινότητες που επηρεάζονται περισσότερο, να πολεμήσουμε για την επανοικειοποίηση, αποκέντρωση και επαναδημιουργία των τεχνολογιών αυτώ για να κάνουμε δυνατούς νέους και καλύτερους τρόπους ζωής

 

 

 

 

  1. http://www.topographie.de/en/
  2. https://www.ccc.de/en/
  3. https://www.enigma.co
  4. https://www.privacyinternational.org/node/52
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Five_Eyes
  6. https://www.washingtonpost.com/world/national-security/powerful-nsa-hacking-tools-have-been-revealed-online/2016/08/16/bce4f974-63c7-11e6-96c0-37533479f3f5_story.html
  7. https://apps.opendatacity.de/stasi-vs-nsa/english.html
  8. https://www.theguardian.com/world/2016/oct/17/uk-security-agencies-unlawfully-collected-data-for-decade
  9. http://www.zdnet.com/article/snoopers-charter-expansive-new-spying-powers-becomes-law/
  10. https://www.theguardian.com/world/2014/jul/08/darpa-social-networks-research-twitter-influence-studies
  11. https://www.theguardian.com/technology/2014/jun/29/facebook-users-emotions-news-feeds
  12. https://www.academia.edu/14625226/The_New_Grey_Power
  13. http://time.com/4565149/obama-trump-nsa-surveillance/
  14. https://en.wikipedia.org/wiki/Death_of_Freddie_Gray
  15. http://www.huffingtonpost.com/entry/trump-torture-ίεwaterboarding_us_5775d740e4b04164640f6597
  16. https://www.bloomberg.com/features/2016-baltimore-secret-surveillance/
  17. http://www.ibtimes.co.uk/fbi-releases-secret-spy-plane-footage-black-lives-matter-protest-1575099
  18. https://apnews.com/f1a797c9b286412ca72eb85b3cc35a4b/comey-fbi-used-aerial-surveillance-above-ferguson
  19. https://www.nstarpost.com/news/tracking-the-fbi-sky-spies/
  20. https://en.wikipedia.org/wiki/Panopticon
  21. https://pernoamparizabooks.wordpress.com/2014/09/10/χέρμπερτ-μαρκούζε-ο-μονοδιάστατος-άν/
  22. http://arstechnica.com/tech-policy/2016/10/yahoo-wants-to-patent-billboards-that-spy-on-the-public-for-targeted-ads/
  23. https://twitter.com/johnharris1969/status/793723050466406401
  24. http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/the-digital-debate/shoshana-zuboff-secrets-of-surveillance-capitalism-14103616.html
  25. https://en.wikipedia.org/wiki/Lifeworld
  26. https://roarmag.org/magazine/kristin-ross-survival-paris-commune/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s