Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα TruthOut. Ο Avram Alpert είναι λέκτορας στο Πρόγραμμα Συγγραφής του Πανεπιστημίου του Πρίνστον. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. (φωτογραφία Benjamin Lowy)

 

Φέτος δεν είναι η πρώτη φορά που η Βιρτζίνια που βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης γύρω από την ανάγκη απάντησης στην ρατσιστική και φασιστική βία με αντιρατσιστική και αντιφασιστική βία, και αν όσοι εναντιώνονται στο ρατσισμό πρέπει να περιορίζονται σε μη βίαιες μεθόδους. Το 1859, ο John Brown1 ήταν επικεφαλής μιας επιδρομής την αποθήκη πυρομαχικών στο Χάρπερς Φέρυ στην Βιρτζίνια, ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου για την πυροδότηση μιας μαζικής εξέγερσης σκλάβων στον Αμερικάνικο Νότο. Παρόλο που κατέλαβαν το οπλοστάσιο, οι άνδρες του Brown ηττήθηκαν από τον ίδιο τον Robert E. Lee και πέθαναν όλοι στη μάχη ή κρεμάστηκαν λίγο αργότερα. Οι ιστορικοί όμως συμφωνούν πως η επιδρομή του Brown βοήθησε στο να αυξηθούν οι φωνές που απαιτούσαν την κατάργηση της δουλείας με κάθε μέσο2.

Η δραστηριότητα του Brown έφεραν τος Βόρειους υποστηρικτές της κατάργησης της δουλείας σε άβολη θέση, μιας και για πολλούς από αυτούς η κατάργηση της δουλείας ήταν μέρος του ευρύτερου μίσους τους για κάθε μορφή βίας3. Ο William Lloyd Garrison4 δήλωσε5 για παράδειγμα: «Δεν είμαι υπερ της αντίστασης – πιστός στην αρχή της ιερότητας της ανθρώπινης ζωής, υπό όλες τις συνθήκες, γι’ αυτό, για το όνομα του θεού αφοπλίστε τον John Brown και κάθε σκλάβο στο Νότο». Ο Garrison όμως καταλάβαινε πως η θέση του δεν μπορούσε να συμβιβαστεί με την διαρκή, απάνθρωπη βία που ήταν το δουλοκτητικό σύστημα. Έτσι συνέχισε: «Αλλά δεν σταματώ εκεί. Αν το έκανα θα ήμουν τέρας… Ως ειρηνιστής, ως ‘ακραία’ ειρηνιστής – είμαι έτοιμος να πω: ‘επιτυχία σε κάθε εξέγερση σκλάβων στο Νότο, και σε κάθε δουλοκτητική χώρα’».

Αν μοιάζει ο Garrison να έχει κολλήσει σε ένα λογικό παράδοξο, δεν είναι ο μόνος. Ο Henry David Thoreau, που βοήθησε να εξαπλωθεί η ιδέα της μη βίαιης αντίστασης, αναρωτήθηκε για τον Brown: «Τι είδους βίας είναι αυτό, που στηρίζεται όχι από στρατιώτες, αλλά από φιλειρηνικούς ανθρώπους… όχι από τις αντιμαχόμενες σέχτες αλλά από Κουακέρους6, και όχι τόσο από τους άνδρες Κουακέρους αλλά από τις γυναίκες;7». Ο W.E.B. Du Bois8 λίγα χρόνια αργότερα δήλωσε9: «Δεν πιστεύουμε στη βία… αλλά πιστεύουμε στον John Brown».

Η θέση αυτή δεν είναι μοναδική στην ιστορία της σκέψης. Ο Immanuel Kant, για παράδειγμα, υποστήριζε στα κείμενά του10 πως η επανάσταση είναι ανήθικη, αλλά πως και δεν υπήρχε μεγαλύτερη ένδειξη ελπίδας από την ύπαρξη τρίτων που πανηγύριζαν για την Γαλλική Επανάσταση. Ακόμη και μεγάλα ονόματα της μη βίας έχουν βρεθεί σε παρόμοια θέση. Ο Gandhi εξύμνησε11 την στρατιωτική νίκη της Ιαπωνίας επί της Ρωσίας, σαν παράδειγμα αντιιμπεριαλιστικού θριάμβου: «Όταν οι ήρωες της Ιαπωνίας, ανάγκασαν τους Ρώσους να το βάλουν στα πόδια στο πεδίο της μάχης, ο ήλιος ανέτειλε στην ανατολή». Ο Martin Luther King Jr. Αποκάλεσε12 τις βίαιες ταραχές «την γλώσσα όσων δεν ακούγονται», λέγοντας πως κάθε κριτική στη βία πρέπει να ξεκινά όχι από τους επαναστατημένους, αλλά από τον «μεγαλύτερο διακινητή βίας13» στην εποχή του – τον αμερικάνικο στρατό.

Κάποιοι, όπως ο φιλόσοφος Dominic Losurdo14, συμπέραναν πως αυτά είναι ενδείξεις πως η μη βία τελικά είναι ένας ουτοπικός μύθος, που αν και αξιέπαινο ως ιδεώδες, αρνείται την πραγματικότητα της βίας στο κόσμο, και έτσι ενισχύουν την καταπίεση και αποτελεί υποκρισία. Υπάρχει όμως μια άλλη οπτική για την κατανόηση του φαινομενικού παράδοξου που μας παρουσιάζεται από την περιστασιακή επιδοκιμασία βίαιων πρακτικών από πασιφιστές ακτιβιστές. Αυτή είναι να τους δούμε ως μέρος της παράδοσης των «επαναστατών θεατών», που ενώ οι ίδιοι αρνούνται να προβούν σε βίαιες πράξεις, αντιμετωπίζουν τις βίαιες πράξεις των άλλων με επιδοκιμασία. Αυτό δεν είναι υποκρισία, ούτε είναι τακτικισμός ώστε να κάνουν την βρώμικη δουλειά οι άλλοι. Αντίθετα, δείχνει πως κάθε κίνημα πρέπει να έχει τόσο μη βίαια όσο και βίαια μέλη και η δύναμη ενός κινήματος είναι στην ικανότητα να συνδέονται οι πρακτικές τους. Αντί να αποκλείουν τους αντίφα ή να κοροϊδεύουν την συναισθηματικότητα της μη βίας, καλύτερα είναι να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα  ως μια συνδυασμένη προσπάθεια να χρησιμοποιήσουμε διάφορες μεθόδους να πολεμήσουμε την ρατσιστική και την φασιστική βία.

Για να το κατανοήσουμε αυτό αρχικά πρέπει να δούμε το πρόβλημα της φράσης «μη βία». Ο Gandhi χρησιμοποιούσε συχνά τον Σανσκριτικό όρο ahimsa, που μπορεί να αποδοθεί ακριβέστερα ως «αντιβία». Η διαφορά είναι μεταξύ της παθητικότητας της μη βίαιης δράσης και της πιο ενεργητικής προσπάθειας να μειωθεί το ποσό βίας στον κόσμο. Ο Gandhi δεν φαντάστηκε ποτέ τον κόσμο ως εντελώς απαλλαγμένο από τη βια, καθώς ο αγώνας και η βία είναι συνυφασμένη με την φύση και την κοινωνία. Όπως παραπονιόταν15: «Ακόμα και η χρήση απολυμαντικών είναι himsa(βία)». Αυτό που ο Brown και ο Garrison αγωνίζονταν να επιτύχουν εξίσου ήταν τα μέσα για την ακύρωση της βίας στο κόσμο. Διέφεραν στο ερώτημα της ηθικής της μεθόδου.

Δεύτερον, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ένα βασικό ιστορικό γεγονός: δεν υπάρχει πουθενά ένα κίνημα που να είναι εντελώς βίαιο ή μη βίαιο. Απλά δεν υπάρχει. Η κατάργηση της δουλείας, η ανεξαρτησία της Ινδίας, η ανεξαρτησία της Γκάνας, το Κίνημα των Πολιτικών Δικαιωμάτων (για να χρησιμοποιήσουμε παραδείγματα από τον κανόνα), όλα περιλάμβαναν βία και μη βία. Πάντα υπήρχαν επεισόδια, φράξιες και αντιμαχίες πέρα από τον έλεγχο των ηγετών του κινήματος. Είναι σύνηθες για τα άτομα που προωθούν την μη βία να παραπέμπουν16 στο εξαιρετικό βιβλίο Why Civil Resistance Works της Erica Chenoweth και της Maria Stephan στο βιβλίο αυτό, οι συγγραφείς δείχνουν πως μαζικά μη βίαια κινήματα πέτυχαν εκεί που τα βίαια απέτυχαν. Το πρόβλημα με τον ισχυρισμό αυτό είναι, πως δεν υπάρχει παράδειγμα  μη βίαιου κινήματος που να μην συνυπήρξε ταυτόχρονα στον ίδιο χρόνο και χώρο με ένα βίαιο. Με άλλα λόγια, η επιτυχία των μη βίαιων κινημάτων είναι πάντα σχετισμένη με την παράλληλη ύπαρξη ενός «αποτυχημένου» βίαιου.

Οι θεωρίες μας που στηρίζουν την βία ή την μη βία μοιάζουν να μην καταφέρνουν να φέρνουν την πραγματικότητα αυτή στην πράξη. Ούτε μπορούν να συμφιλιωθούν με το γεγονός πως η «μη-βια» – όπως ακτιβιστές και διανοούμενοι σαν τον Frantz Fanon17 και τον Ward Churchil18 έχουν παρατηρήσει με καυστικότητα – συχνά σημαίνει απλά πως επιτρέπει την άσκηση βίας σε όσους βρίσκονται στην πιο μειονεκτική θέση και να δεχτούν επίθεση, και που αντίθετα από την αστυνομία και το κράτος δεν  προβλέπεται να απαντήσουν σε αυτή. Οι απόλυτες λογικές γύρω από τη βία μας βάζει σε δίλλημα εδώ. Αν κάποιος αντιτίθεται στη βία, πως μπορεί να την αφήσει να συμβαίνει και να μην αντιδρά ή απλά να περιμένει τη βία του κράτους να κάνει τη βρώμικη δουλειά για αυτούς; Εξίσου όμως, αν κάποιος αντιτίθεται στη βία, πως μπορεί κάποιος να προβεί σε βίαιες πράξεις; Πόσο κακό έχει γίνει εξάλλου στο όνομα του «πολέμου που θα τελειώσει κάθε πόλεμο;».

Εκεί είναι που αναδύεται η διάνοια πίσω από την παράδοση που ενώνει τον Kant, τον Garrison, τον Thoreau, τον Du Bois, τον King και άλλους. Αυτό που λένε είναι πως αν είναι να γίνει δυνατό να ζούμε σε ένα κόσμο που είναι λιγότερο βίαιος, τότε πρέπει να υπάρχει μια ομάδα με αγωνιστές που οι στόχοι τους περιλαμβάνουν βία, ενώ αρνούνται να προβούν οι ίδιοι σε βίες πράξεις. Δεν θα μείνουν στο περιθώριο ενώ παλεύουν οι άλλοι, αντίθετα θα βάλουν θαρραλέα τα σώματά τους στη πρώτη γραμμή, όπως έκαναν ο Gandhi, ο King και αμέτρητοι άλλοι έκαναν και κάνουν. Και όταν πράξεις βίας εκδηλώνονται για την αντιμετώπιση της φασιστικής και ρατσιστικής βίας, όπως αυτές που πραγματοποίησε ο John Brown, ή από αντίφα, ή αμέτρητους άλλους στη δική τους πλευρά, δεν θα καταδικάσουν την βία με απόλυτο τρόπο ως παραβίαση των αληθινών αρχών του κινήματος. Αντίθετα, για να παραφράσουμε τον Du Bois, “Δεν πιστεύουμε στη βία, πιστεύουμε όμως στους αντίφα”. Ή για να παραφράσουμε τον Garrison, “Σαν ειρηνιστής, ως “ακραία” ειρηνιστής, δεν θα χτυπούσα ένα Ναζί, αλλά είμαι έτοιμος να πω: επιτυχία σε όποιον χτυπά ένα Ναζί».

Η ουσία είναι η εξής: αυτοί που αντιτίθενται σε όλες τις μορφές βίας (από άτομα, από το κράτος ή  από εταιρίες και σε προσωπικές ή συστηματικές ή περιβαλλοντολογικές μορφές) πρέπει να είναι σε θέση να σχηματίσουν σταθερές συμμαχίες19 με ανθρώπους που συμμετέχουν σε βίαιες πράξεις που μοιράζονται μαζί τους τον ίδιο τελικό σκοπό του τερματισμού της βίας του ρατσισμού, του φασισμού, της οικολογικής καταστροφής και άλλων μορφών καταστολής. Υπάρχει μια μακρά παράδοση ακτιβιστών που έχουν αφοσιωθεί στις αρχές της μη βίας που εργάζονται για την διατήρηση του κοινού σκοπού τους με  όσους βρίσκονται στην ίδια πλευρά του αγώνα (ενάντια στη δουλεία, την αποικιοκρατία, το φασισμό) με αυτούς και που επιλέγουν βίαιες πρακτικές. Η ιστορία αυτή μας διδάσκει πως μπορούμε να στεκόμαστε απέναντι στη βία, χωρίς να στεκόμαστε ο ένας απέναντι στον άλλο.

 

*Η αναφορά μου στις παραπάνω προσωπικότητες δεν έχει σαν στόχο να τους παρουσιάσω ως παραδείγματα ηθικής καθαρότητας – όλοι είχαν τα ελαττώματά τους. Ο ίδιος ο Kant έγραψε πολλά ρατσιστικά πράγματα, όπως και ο Gandhi την εποχή που βρισκόταν στην Νότια Αφρική. Με ενδιαφέρουν εδώ λόγω των σκέψεων και των πρακτικών τους γύρω από το θέμα της βίας. Και επειδή ο κύριος όγκος της δουλειάς τους μπορεί να αξιοποιηθεί εναντίον του ρατσισμού, της αποικιοκρατίας και του φασισμού.

Το δοκίμιο αυτό βασίστηκε στην έρευνα για ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε υπό τον τίτλο «Philosophy against and in praise of violence: Kant, Thoreau and the revolutionary spectator», που δημοσιεύτηκε στο Theory, Culture and Society 33.6 (2016)

 

Διαβάστε:  Philosophy against and in praise of violence: Kant, Thoreau and the revolutionary spectator 

 

 

 

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/John_Brown_(abolitionist)
  2. http://www.penguinrandomhouse.com/books/140728/john-brown-abolitionist-by-david-s-reynolds/9780307486660
  3. http://press.princeton.edu/titles/3733.html
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/William_Lloyd_Garrison
  5. http://teachingamericanhistory.org/library/document/john-brown-and-the-principle-of-nonresistance/
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Quakers
  7. https://books.google.com/books?id=cOrDAgAAQBAJ&pg=PA45&lpg=PA45&dq=What+sort+of+violence+is+that,+which+is+encouraged,+not+by+soldiers,+but+by+peaceable+citizens&source=bl&ots=neOUGejoKQ&sig=z4eGwdS2muqiQhrt594-VLnI9i0&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiikPbZ_fzVAhUoqlQKHfikBzMQ6AEILjAC#v=onepage&q=What%20sort%20of%20violence%20is%20that%2C%20which%20is%20encouraged%2C%20not%20by%20soldiers%2C%20but%20by%20peaceable%20citizens&f=false
  8. https://en.wikipedia.org/wiki/W._E._B._Du_Bois
  9. http://teachingamericanhistory.org/library/document/niagara-movement-speech/
  10. https://plato.stanford.edu/entries/kant-social-political/#RebRev
  11. https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.94224/2015.94224.The-Collected-Works-Of-Mahatma-Gandhi-Vol–Viii_djvu.txt
  12. http://www.gphistorical.org/mlk/mlkspeech/index.htm
  13. http://kingencyclopedia.stanford.edu/encyclopedia/documentsentry/doc_beyond_vietnam/
  14. https://rowman.com/isbn/9781498502207
  15. https://books.google.com/books?id=34Hcb_RhvUgC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=Even+the+use+of+disinfectants+is+himsa&source=bl&ots=sUZuPLSz2o&sig=nMH-2eLHtcy0jAeQV4nemrrT6cQ&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjG5PqtmP3VAhVI5GMKHbkxBtQQ6AEIKDAA#v=onepage&q=Even%20the%20use%20of%20disinfectants%20is%20himsa&f=false
  16. https://www.nytimes.com/2017/08/17/opinion/how-to-make-fun-of-nazis.html?mcubz=0&_r=0
  17. https://books.google.com/books?id=-XGKFJq4eccC&pg=PA23&dq=%22nonviolence+is+an+attempt+to+settle%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi4nfP8nP3VAhXkzVQKHSNdALgQ6AEIJjAA#v=onepage&q=%22nonviolence%20is%20an%20attempt%20to%20settle%22&f=false
  18. https://takku.net/mediagallery/mediaobjects/orig/f/f_ward_churchill_-_pacifism_as_pathology.pdf
  19. https://www.nytimes.com/2017/09/01/opinion/civil-rights-protest-resistance.html?_r=0
Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Avram Alpert: Γιατί οι σημαντικότεροι υποστηρικτές της μη-βίας δεν καταδίκαζαν πράξεις αντιρατσιστικής και αντιφασιστικής βίας

  1. Παράθεμα: Fall Update 2 | Avram Alpert

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s