Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα The Conversation. Η Ayşegül Akdemir είναι λέκτορας κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο MEF. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Έξι χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στη Συρία, η Τουρκία έχει υποδεχτεί το μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων, που προσπαθούν να δημιουργήσουν μόνοι τους τις δικές τους ευκαιρίες για μόρφωση, εργασία και επιβίωση. Στο άρθρο αυτό εξετάζω την τελευταία έκθεση μετανάστευσης1 που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2017 από την τουρκική υπηρεσία μετανάστευσης και εστιάζω στα στατιστικά για τους Σύριους.

Η Τουρκία ήταν χώρα εξαγωγής μεταναστών παρά υποδοχής μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν συγκρούσεις στις γειτονικές περιοχές την μεταμόρφωσαν σε χώρα διέλευσης και προορισμού. Δεν υποδέχτηκε ποτέ ένα τόσο μεγάλο αριθμό μεταναστών όπως τώρα λόγω της κρίσης στη Συρία, με τον αριθμό να φτάνει τα τρία εκατομμύρια το 2016.

Η Τουρκία χρησιμοποιεί αυτό που ονομάζεται ρήτρα γεωγραφικού περιορισμού2, με βάση την οποία χορηγεί μόνιμη προστασία σε αιτούνται άσυλο ως αποτέλεσμα γεγονότων που συμβαίνουν στην Ευρώπη και προσωρινή προστασία σε αυτούς από άλλες περιοχές. Παρά την αποδοχή της Συνθήκης της Γενεύης και του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, η Τουρκία είναι αυτή τη στιγμή η μόνη χώρα  που εφαρμόζει διαφορετική πολιτική προς τους Ευρωπαίους και τους μη-Ευρωπαίους πρόσφυγες. Αυτό σημαίνει αυστηρότερες πολιτικές  για τους μη-Ευρωπαίους  αιτούντες άσυλο.

Σήμερα, με την ανεργία και την έλλειψη εκπαίδευσης να μπαίνει εμπόδιο στη διαδικασία φιλοξενίας, πολλοί μέσα στην Τουρκική κοινωνία αντιμετωπίζουν τον υψηλό αριθμό Σύριων προσφύγων με αυξανόμενη υποψία και εχθρικότητα. Η στάση του κράτους στο μεταξύ, κυμαίνεται μεταξύ ανθρωπιστικής ευαισθησίας και ανησυχιών για την εθνική ασφάλεια. Η έκθεση μετανάστευσης του 2016 αντικατοπτρίζει αυτές τις ανησυχίες για την «εγκαθίδρυση ενός ανθρωποκεντρικού, ισχυρού και βιώσιμου συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης στη βάση των εθνικών μας συμφερόντων» .

Ενώ η Τουρκία εφάρμοσε μια πολιτική ανοιχτών συνόρων στην αρχή της σύγκρουσης στη Συρία, το εθνικιστικό αντανακλαστικό λειτούργησε από το 2014, με αυξημένους συνοριακούς ελέγχους, έλλειψη σταθερών κοινωνικών παροχών και άρνηση αναγνώρισης καθεστώτος πρόσφυγα σε κάποιους Σύριους.

Μόνο 48738 Σύριοι διαμένουν στη Τουρκία με άδεια παραμονής, ενώ οι υπόλοιποι βρίσκονται υπό προσωρινή προστασία. Αυτό εφαρμόζεται σε μια εποχή μαζικής μετανάστευσης, όταν οι μεμονωμένες αιτήσεις ασύλου δεν μπορούν να αξιολογηθούν αποτελεσματικά και βασίζεται σε τρεις αρχές των νόμων της μετανάστευσης: πολιτική ανοιχτών συνόρων ανεξάρτητα από θρησκευτικό και εθνικό υπόβαθρο, μη επαναπροώθηση3 και παροχή των βασικών αναγκών.

 

Αποδομώντας τους μύθους

 

Για παράδειγμα πολλοί υποστηρίζουν πως «[αυτοί] οι Σύριοι έπρεπε να μείνουν στη Συρία για να υπερασπιστούν τη χώρα τους» – αλλά σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 46% είναι κάτω από την ηλικία των 18. Ακόμη ένας ευρέως διαδεδομένος μύθος μεταξύ του Τούρκικου πληθυσμού είναι η ιδέα πως η Τούρκική κυβέρνηση «ταΐζει του Σύριους» – αλλά οι περισσότεροι Σύριοι στην Τουρκία ζουν εκτός στρατοπέδων προσφύγων, αντίθετα με το ότι συμβαίνει αλλού. Ενώ το 9,12% των αιτούντων άσυλο ζουν σε στρατόπεδα, οι υπόλοιποι προσπαθούν να επιβιώσουν μόνοι τους – πολλοί ζητιανεύοντας, μαζεύοντας σκουπίδια4 ή πέφτοντας θύματα εκμετάλλευσης από την ανεπίσημη οικονομία5.

Η Κωνσταντινούπολη φιλοξενεί το μεγαλύτερο αριθμό Σύριων από οπουδήποτε αλλού στην Τουρκία, με 438861 ανθρώπους. Σε κάποιες πόλεις, το ποσοστό Σύριων προς το συνολικό πληθυσμό είναι δραματικά υψηλότερο. Για παράδειγμα, στην νοτιοανατολική επαρχία του Κιλίς, οι Σύριοι αποτελούν το 93,5% του πληθυσμού. Η κυβερνητική πολιτική είναι να τοποθετούνται οι αιτούντες άσυλο σε περιοχές με μικρότερο πληθυσμό, αλλά πολλοί πρόσφυγες προτιμούν να ζουν σε μεγάλες πόλεις εκεί που έχουν κοινωνικό κύκλο και είναι σχετικά δυσδιάκριτοι, πράγμα που τους προστατεύει από την απειλή των διακρίσεων6.

Η έκθεση δεν δίνει πληροφορίες για τα κοινωνικά επιδόματα, αλλά μια πρόσφατη μελέτη7 που έγινε με 604 Σύριους εργάτες στην Κωνσταντινούπολη έδειξε πως μόνο 3% λάμβαναν κάποια μορφή βοήθειας, ενώ υψηλά ποσοστά ανεργίας και η έλλειψη άδειας εργασίας περιορίζουν την είσοδο τους σε θέσεις εργασίας του επίσημου τομέα.

Οι άδειες εργασίας είναι εξαιρετικά περιορισμένες, και λιγότεροι από 200008 έχουν εκδοθεί ως τώρα. Μια σύγκριση μεταξύ Τούρκων και Σύριων εργατών δείχνει πως οι Σύριοι άνδρες κερδίζουν 95$ δολάρια Αμερικής και οι Σύριες γυναίκες 140$ λιγότερα από το μέσο μηνιαίο μισθό των Τούρκων ανδρών εργαζόμενων.

 

Η επιτακτική ανάγκη για εκπαίδευση

 

Το υψηλό ποσοστό ανήλικων ατόμων ανάμεσα στους Σύριους αιτούντες άσυλο κάνει την εκπαίδευση επείγουσα ανάγκη – η τουρκική κοινή γνώμη αντιμετωπίζει κάθε επένδυση στην ενσωμάτωση σαν ενθάρρυνση προς αυτούς για να μείνουν.

Μια ακόμη έρευνα9 δείχνει πως πολλοί Τούρκοι δεν θέλουν οι Σύριοι να πάρουν υπηκοότητα. Το 27,5% των συμμετεχόντων στην έρευνα δήλωσαν πως δεν πρέπει να δοθεί καμία απολύτως μορφή εκπαίδευσης στους Σύριους. Η αντίστροφη μετανάστευση όμως φαντάζει απίθανη στο εγγύς μέλλον, ακόμη και αν ο πόλεμος τελείωνε άμεσα, θα χρειαστεί μια μακρά και επίπονη προσπάθεια να φτιάξουν τη ζωή τους πίσω στη Συρία.

Μόνο το 24% των παιδιών από τη Συρία που ζουν εκτός στρατοπέδων έχουν πρόσβαση σε εκπαίδευση10. Λιγότερο από το 60% από τα 900000 παιδιά σχολικής ηλικίας εγγράφονται σε εκπαιδευτικά ιδρύματα11, και μόνο 18% παρακολουθούν κανονικά σχολεία. 432 προσωρινά εκπαιδευτικά κέντρα είναι διαθέσιμα για παιδιά από τη Συρία. Από τον Μάρτιο του 2017 459521 Σύριοι έχουν λάβει εκπαιδευτικές υπηρεσίες, και οι Τουρκικές αρχές ετοιμάζουν δίγλωσσα εκπαιδευτικά επιμορφωτικά προγράμματα που περιλαμβάνουν παιχνίδια και ασκήσεις εκμάθησης της γλώσσας για τα παιδιά από τη Συρία.

Τα μέτρα αυτά είναι σημαντικά αλλά δεν επαρκούν. Η δυνατότητα των σχολείων πρέπει να αυξηθεί: έρευνα δείχνει12 πως η ενσωμάτωση 80% των παιδιών από τη Συρία στο Τουρκικό εκπαιδευτικό σύστημα, προϋποθέτει τουλάχιστον 40000 επιπλέον δασκάλους και 30000 νέες σχολικές τάξεις.

Τα ανεπαρκή μέτρα για τις μακροχρόνιες ανάγκες μπορεί να δημιουργήσουν βαθύτερα προβλήματα στο μέλλον, όπως υψηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας και διευρυμένα οικονομοκοινωνικά χάσματα. Το θέμα είναι ιδιαίτερα φορτισμένο και συνδέεται με την υπέρ ή αντί κυβερνητική στάση των Τούρκων. Τα γεγονότα δεν συζητούνται επαρκώς, και η Τουρκία δεν μαθαίνει από τις εμπειρίες χωρών που δέχτηκαν μεγάλο αριθμό προσφύγων στο παρελθόν, όπως το Πακιστάν. Πάνω από όλα, αυτό που απουσιάζει από τη συζήτηση είναι η εστίαση στα ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια.

Οι προσπάθειες ενσωμάτωσης πρέπει να περιέχουν και το τοπικό πληθυσμό. Η επιμόρφωση της Τουρκικής κοινής γνώμης για τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων και τις πολιτιστικές διαφορές είναι κρίσιμες. Τέλος καλύτερος συντονισμός μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ είναι προς το συμφέρον όλων των πλευρών. Τέτοια συνεργασία θα είναι πρόκληση σε μια εποχή που οι συνομιλίες για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ έχουν ανασταλεί –  αλλά είναι σε εποχές σαν και αυτή που ο διάλογος και η συνεργασία χρειάζεται περισσότερο.

 

 

 

  1. http://www.goc.gov.tr/files/files/2016_goc_raporu_.pdf
  2. https://www.hrw.org/reports/2000/turkey2/Turk009-10.htm
  3. http://www.unhcr.org/uk/publications/legal/419c75ce4/refugee-protection-international-law-scope-content-principle-non-refoulement.html
  4. https://www.pri.org/stories/2014-04-17/some-syrian-refugees-turkey-begging-their-only-hope-1
  5. https://business-humanrights.org/en/modern-slavery/syrian-refugees-abuse-exploitation-in-turkish-garment-factories
  6. http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/11761/CARIM_SS_IV_Essay_2009_01.pdf?sequence=1
  7. http://www.birlesikmetal.org/kitap/gocmen2017.pdf
  8. https://www.economist.com/news/europe/21724413-if-syrians-become-permanent-underclass-country-headed-trouble-turkey-taking-care
  9. http://fs.hacettepe.edu.tr/hugo/dosyalar/HUGO-REPORT-SyriansinTurkey.pdf
  10. https://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/comments/2016C01_srt.pdf
  11. https://www.economist.com/news/europe/21724413-if-syrians-become-permanent-underclass-country-headed-trouble-turkey-taking-care
  12. http://fs.hacettepe.edu.tr/hugo/MBB%20Kent%20Multecileri%20Raporu%202017_tr.pdf

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s