Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα openDemocracy. Ο David Mountain είναι μεταπτυχιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου με ειδίκευση στην μελέτη του εθνικισμού. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Κάτι παράξενο συμβαίνει στα πανεπιστήμια της Ινδίας. Πριν λίγες μέρες το Υπουργείο Ανθρώπινων Πόρων ζήτησε να παίζεται στα πανεπιστήμια της χώρας πατριωτική ροκ μουσική1. Τον Ιούλιο, ο αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Jawaharlal Nehru, ενός από τα μεγαλύτερα της χώρας, ζήτησε να εκτεθεί ένα άρμα μάχης στο πανεπιστήμιο για να δώσει στους φοιτητές «πατριωτική έμπνευση2». Ένας πρόσφατα ψηφισμένος νόμος απαιτεί από όλα τα χρηματοδοτούμενα από το δημόσιο πανεπιστήμια να φέρουν την ομοσπονδιακή σημαία «για να εμπνέει εθνικιστικά συναισθήματα3». Τον Μάρτιο, φοιτητές που διαδήλωναν κατά του ABVP, της πανίσχυρης δεξιάς ένωσης φοιτητών της χώρας, χαρακτηρίστηκαν αντεθνικοί προδότες και τους επιτέθηκαν με πέτρες4.

Η κυβέρνηση της Ινδίας, υπό τον Ινδουιστή εθνικιστή πρωθυπουργό Narendra Modi, προωθεί με επιθετικό τρόπο ένα πρόγραμμα «πατριωτικής εκπαίδευσης» στη χώρα. Αυτό που βλέπουμε να συμβαίνει στην ανώτερη εκπαίδευση είναι ένα μέρος μόνο από το σχέδιο της να δημιουργήσει μια γενιά υπερπατριωτών πολιτών. Στα σχολεία, η κυβέρνηση ελπίζει να εισαγάγει το υποχρεωτικό ψάλσιμο του εθνικού ύμνου, την υποχρεωτική έπαρση της ομοσπονδιακής σημαίας, μεγαλύτερη έμφαση στη ζωή εθνικών ηρώων, ακόμη και στρατιωτικών μαθημάτων, ώστε να «εμφυσήσει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα με πατριωτισμό και εθνικισμό5». Όπως είπε με δυσοίωνο τρόπο και ο επικεφαλής των Ινδών Βετεράνων φέτος τον Ιούλιο: «Θα δημιουργήσουμε ένα κλίμα στο οποίο οι άνθρωποι θα αγαπούν το έθνος. Και αν δεν το αγαπούν, θα τους αναγκάσουμε να το αγαπάνε6».

 

Το πρόγραμμα του Στρατού Νεολαίας

 

Η πατριωτική εκπαίδευση δεν αποτελεί αποκλειστικότητα της Ινδίας. Στην Ιαπωνία, ο πρωθυπουργός Shinzo Abe έχει δηλώσει ξεκάθαρα πως η εκπαίδευση πρέπει να έχει ως στόχο την «αγάπη προς τη χώρα7». Ομοίως ο κινέζος πρόεδρος Xi Jinping ζήτησε το εκπαιδευτικό σύστημα της Κίνας να εμπνέεται από «πατριωτικό πνεύμα8». Στις Φιλιππίνες, ο πρόεδρος Rodrigo Duterte προωθεί (ως «επείγον) ένα νόμο που θα μπορεί να αναγκάζει όλους τους δεκαεξάχρονους και δεκαεφτάχρονους να συμμετέχουν στην στρατιωτική εκπαίδευση, «για να ενσταλάξει εθνικισμό, πατριωτισμό και πειθαρχία στην νεολαία των Φιλιππίνων9».

Από το 2005, τα παιδιά στη Ρωσία είναι αντικείμενο του Κρατικού προγράμματος για την Πατριωτική Εκπαίδευση των Πολιτών, που έχει τετραπλασιάσει τις κρατικές δαπάνες σε πατριωτικά προγράμματα σε μια προσπάθεια να κάνει την εθνική περηφάνεια την «πνευματική ραχοκοκαλιά10» της Ρωσίας. Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη προσπάθεια είναι το πρόγραμμα του Στρατού Νεολαίας11, ένα «πατριωτικό και στρατιωτικό» εγχείρημα για την εκμάθηση στρατιωτικών ικανοτήτων σε παιδιά από δέκα ετών. Εναλλακτικά, η νεολαία της χώρας μπορεί να επισκεφθεί το Πατριωτικό Πάρκο, την «στρατιωτική Disneyland12» της Ρωσίας, που ο πρόεδρος Vladimir Putin έχει χαρακτηρίσει ως ένα σημαντικό συστατικό του συστήματος στρατιωτικής και πατριωτικής εκπαίδευσης των νέων ανθρώπων».

Ακόμη και σε σχετικά ελεύθερες και δημοκρατικές χώρες μπορούμε να βρούμε την φιλοσοφία της πατριωτικής εκπαίδευσης σε δράση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο για παράδειγμα, δάσκαλοι έχουν απειληθεί με απόλυση, ακόμη και την απαγόρευση άσκησης του επαγγέλματος τους, αν «δεν προστατέψουν τις βρετανικές αξίες στις τάξεις τους13». Και στις ΗΠΑ, στον αυστηρό Κώδικα της Σημαίας14 της χώρας προβλέπεται πως η σημαία «πρέπει να επιδεικνύεται στη διάρκεια του σχολικού ωραρίου σε ή κοντά σε κάθε σχολείο». Τον Οκτώβριο φέτος, ένα ιδιωτικό σχολείο στο Μιζούρι ξεκίνησε ένα υποχρεωτικό μάθημα πατριωτισμού15 για όλους τους πρωτοετείς.

 

Γιατί;

 

Η πατριωτική εκπαίδευση είναι ξεκάθαρα δημοφιλής μεταξύ των κυβερνήσεων. Γιατί όμως; Ας λάβουμε υπόψη αυτές τις απλές παρατηρήσεις. Καταρχάς, ο πατριωτισμός είναι ένα ευμετάβλητο και ασαφώς καθορισμένο συναίσθημα, που σημαίνει εξαιρετικά διαφορετικές ιδέες για διαφορετικούς ανθρώπους – κοιτάξτε απλά τις ΗΠΑ, που πατριώτες υπέρ και κατά του προέδρου Trump τσακώνονται αν πατριωτισμός σημαίνει πίστη ή εναντίωση. Αυτό σημαίνει πως η εθνική περηφάνεια μπορεί με ευκολία να διαμορφωθεί έτσι ώστε να υποστηρίζει διαφορετικά πιστεύω και ιδεολογίες. Δεύτερον, οι περισσότερες αν όχι όλες οι κυβερνήσεις που προωθούν την πατριωτική εκπαίδευση κοπιάζουν για την εξίσωση των ίδιων με τη χώρα. Όπως το είπε ένας κινέζος πολίτης , «να αγαπάς τη πατρίδα σημαίνει να αγαπάς το κόμμα». Τέλος και πολύ απλά: τα παιδιά είναι ευεπηρέαστα. Έχουν την τάση να πιστεύουν ότι τους λένε οι δάσκαλοί τους.

Αν βάλουμε όλες αυτές τις παρατηρήσεις μαζί δε μοιάζει τόσο απίθανη η υπόθεση πως υπάρχει ένα απώτερο κίνητρο πίσω από αυτές τις εκπαιδευτικές εκστρατείες. Μπορεί να είναι, όπως ισχυρίζονται16 οι επικριτές του Κινέζικου εκπαιδευτικού συστήματος, πως οι κυβερνήσεις αυτές κάνουν στα παιδιά πατριωτική «πλύση εγκεφάλου», χρησιμοποιώντας την εθνική περηφάνεια για να τους ενσταλάξει υπακοή και ακλόνητη πίστη στο κράτος και στους ηγέτες του;

Αν κάτι τέτοιο μοιάζει παρατραβηγμένο, ας δούμε το αποτέλεσμα που αυτή η «εκπαίδευση» έχει ήδη. Έρευνες17 έχουν δείξει πως όσο περισσότερο περνά ένας Κινέζος στο κρατικό σύστημα εκπαίδευσης, τόσο πιο πιθανό είναι να γίνουν υποστηρικτές του κομμουνιστικού κόμματος. με το τρόπο αυτό το Πεκίνο απέφυγε καινούριες διαμαρτυρίες τύπου Τιενανμέν, καθώς μεγάλο μέρος της νεολαίας της χώρας, γεμάτο με αισθήματα εθνικής ανωτερότητας, δεν κοιτά πια προς «τη Δύση» με φθόνο. Στη Ρωσία, η εμμονή με την εθνική περηφάνια και τους ξένους εχθρούς μέσα στις τάξεις, έχει βοηθήσει ώστε να αποσπάσει το κοινό από το μείγμα οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων – όπως η μείωση του εισοδήματος, η αυξανόμενη ανέχεια και ο υψηλός πληθωρισμός – που ταλανίζουν τη χώρα. Παρομοίως στην Ινδία, το αρνητικό και πολωτικό πολιτικό κλίμα έχει δημιουργήσει ένα εξαιρετικά πατριωτικό σώμα φοιτητών που ορκίζονται ακλόνητη πίστη στον Modi και στο κόμμα του, το Bharatiya Janata (Ινδικό Λαϊκό Κόμμα). Ας αποκαλέσουμε λοιπόν την πατριωτική εκπαίδευση με το πραγματικό της όνομα: προπαγάνδα.

Η πατριωτική εκπαίδευση μπορεί να αντιμετωπιστεί, όπως έχει συμβεί σε αρκετές περιπτώσεις. Το 2010, η δημόσια αντίδραση σε ένα εκπαιδευτικό νομοσχέδιο στην Σλοβακία, που θα επέβαλε να υπάρχει σε κάθε τάξη η εθνική σημαία και ο θυρεός, ανάγκασε τον πρόεδρο Ivan Gasparovic να θέσει βέτο18 στα μέτρα. Ο ύπουλος πατριωτισμός που παρεισφρέει στο εκπαιδευτικό σύστημα της Ιαπωνίας έχει βρει αξιοσημείωτη αντίσταση από τους δασκάλους της χώρας, που οργισμένοι για πειθαρχικές ποινές, ακόμη και διαθεσιμότητες, επειδή αρνήθηκαν να ψάλλουν τον εθνικό ύμνο, έχουν υποβάλλει δεκάδες μηνύσεις19 εναντίων των εκπαιδευτικών αρχών. Η σημαντικότερη αντίδραση συνέβη στο Χονγκ Κονγκ το 2012, όταν προσπάθειες από την Κινεζική κυβέρνηση να επεκτείνει την πατριωτική της εκπαίδευση στη πόλη οδήγησε δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές20 στους δρόμους, αναγκάζοντας τελικά το Πεκίνο να υποχωρήσει.

Αντίσταση σαν και αυτή είναι ζωτικής σημασίας αν πρόκειται να σώσουμε τα παιδιά από την αποβλάκωση του προσφερόμενου μενού εθνικής ανωτερότητας και πίστης στο κράτος, που οι κυβερνήσεις σε όλο το κόσμο προσπαθούν να τα ταΐσουν. Καμιά χώρα δεν μπορεί να θεωρεί ότι δεν κινδυνεύει: καθώς ο πατριωτισμός βρίσκεται σε κάθε χώρα, το ίδιο συμβαίνει και με την δυνατότητα εκμετάλλευσης του. Πρέπει να αναρωτηθούμε: ποιος έχει να κερδίσει τα περισσότερα από μια γενιά σκληροπυρηνικών πατριωτών – οι άνθρωποι που χαιρετάν τη σημαία ή οι εξουσία που την κουνάει; Αυτό είναι ένα μάθημα που όλοι θα έπρεπε να διδαχτούμε.

 

 

 

 

 

  1. http://www.hindustantimes.com/editorials/nda-govt-s-priority-must-be-quality-of-education-not-patriotic-rock-music/story-0mHmNtFlvCKoG4HzGkNdzN.html
  2. http://www.firstpost.com/india/whats-behind-jnu-v-c-jagadesh-kumars-call-for-army-tank-on-campus-need-to-intimidate-unarmed-enemy-who-questions-state-3853125.html
  3. http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-35602161
  4. http://edition.cnn.com/2017/03/20/asia/india-universities-nationalism-abvp/index.html
  5. http://www.timesnow.tv/india/video/soon-lessons-on-patriotism/53157
  6. http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/vc-asks-for-a-tank-in-jnu-to-instil-love-for-army/articleshow/59729693.cms
  7. https://www.japantimes.co.jp/news/2015/08/01/national/media-national/political-turning-point-japans-youth
  8. http://www.dailymail.co.uk/wires/afp/article-4844006/Sour-note-China-bans-parodies-national-anthem.html
  9. http://www.philstar.com/headlines/2017/02/07/1670018/duterte-approves-mandatory-rotc
  10. http://www.bbc.co.uk/news/blogs-news-from-elsewhere-38315892
  11. http://www.cbsnews.com/news/russia-young-army-yunarmia-patriotism-youth-military-skills/
  12. https://www.theguardian.com/world/2015/jun/16/vladimir-putin-opens-russian-military-disneyland-patriot-park
  13. http://www.independent.co.uk/news/education/education-news/trojan-horse-schools-teachers-to-be-barred-for-not-protecting-british-values-9621914.html
  14. https://www.senate.gov/reference/resources/pdf/RL30243.pdf
  15. http://time.com/4997528/college-of-the-ozarks-military-patriotism-class/?utm_campaign=time&utm_source=twitter.com&utm_medium=social&xid=time_socialflow_twitter
  16. http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2012/09/02/thousands-protest-hong-kongs-moral-and-national-education-push/
  17. http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2771&context=etd
  18. http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8577338.stm
  19. http://articles.latimes.com/2011/feb/06/world/la-fg-japan-anthem-20110206
  20. http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-19529867

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s