Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα The Conversation. H Heike Becker είναι καθηγήτρια ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Δυτικού Ακρωτηρίου στο Κέιπ Τάουν. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Όταν ο Σοβιετικός στρατός απελευθέρωσε το στρατόπεδο θανάτου στο Άουσβιτς στις 27 Ιανουαρίου 19451, μεταξύ των φυλακισμένων που είχαν μείνει πίσω υπήρχε ένας αριθμός από νεαρούς δίδυμους. Τα παιδιά που επέζησαν και τα πολύ περισσότερα που πέθαναν ήταν το αντικείμενο των ανατριχιαστικών πειραμάτων σε ανθρώπους του Josef Mengele, ένα γιατρό που έμεινε γνωστός ως ο «Άγγελος του Θανάτου»2.

Περίπου 3000 δίδυμοι επιλέχθηκαν από τους περίπου 1,3 εκατομμύρια ανθρώπους που έφτασαν στο Άουσβιτς3 για τα θανάσιμα «επιστημονικά» πειράματα του Mengele. Από αυτούς επέζησαν μόνο περίπου 2004.

Ο Mengele είναι σημαντικός για την κατανόηση της συνενοχής της επιστήμης για τις μαζικές κτηνωδίες του 20ου αιώνα. Ο εκλεπτυσμένος νεαρός γιατρός, δεν ταίριαζε στη στερεοτυπική εικόνα του αγριάνθρωπου ναζί. Δεν ήταν ένα μέθυσο κτήνος με μαστίγιο. Ήταν ένας φιλόδοξος ερευνητής της ανθρώπινης γενετικής, με δικτατορικά σε ανθρωπολογία και ιατρική5.

Ο Mengele εργαζόταν στο Άουσβιτς από τον Μάιο του 1943. Το στρατόπεδο θανάτου του έδωσε την ευκαιρία για ένα «τέλειο» εργαστήριο. Του παρείχε ένα απεριόριστο απόθεμα ανθρώπινων δειγμάτων για να μελετήσει την γενετική, και δεν θα είχε καμιά επίπτωση αν πέθαιναν έπειτα από θανάσιμες ενέσεις ή άλλα φρικτά πειράματα6.

Ο Mengele ήταν πολύ καλά δικτυωμένος. Το 1942, ο πρώην επιβλέπων καθηγητής του διδακτορικού του, ο Otmar von Verschuer7, ένας επιστήμονας που πραγματοποιούσε έρευνες στη γενετική με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα δίδυμα, είχε γίνει ο επικεφαλής του Ινστιτούτου Ανθρωπολογίας, Ανθρώπινης Κληρονομικότητας και Ευγονικής Kaiser Wilhem (KWI-A)8 στο Βερολίνο. Υπό την καθοδήγηση του Verschuer το KWI-A έπαιξε κεντρικό ρόλο ως επιστημονικό ινστιτούτο στην εφαρμογή της ναζιστικής ρατσιστικής ιδεολογίας και πολιτικής στη διάρκεια του ολοκαυτώματος. Ο Mengele πέρασε ένα διάστημα ως ερευνητής στο KWI-A9.

Η ιστορία του KWI-A συνδέει τις ναζιστικές θηριωδίες της δεκαετίας του 1940 με τις αποικιοκρατικές ρίζες της φυλετικής επιστήμης.

 

Οι ναζί και η αποικιοκρατική «φυλετική επιστήμη»

 

Ο πρώτος διευθυντής του ινστιτούτου το 1927 ήταν ο πολύ γνωστός ανθρωπολόγος Eugen Fischer10. Ο Fischer ήταν πολυγραφότατος ερευνητής που κέρδισε τα επιστημονικά του διαπιστευτήρια στην γενετική και την φυλετική επιστήμη στην τότε γερμανική αποικία της Γερμανικής Νοτιοδυτικής Αφρικής (σημερινή Ναμίμπια).

Η δημοσιευμένη το 1913, επιτόπια έρευνα του που πραγματοποίησε το 1908, εστίασε στα αποτελέσματα της φυλετικής ανάμιξης («επιμιξία»), εφαρμόζοντας την γενετική θεωρία του Gregor Mendel. Ο Fischer μελέτησε 310 παιδιά των “Basters” του Ρέχομποθ11, μια κοινότητα «ανάμικτων» ανθρώπων που ζουν νότια του Βίντχουκ στη Ναμίμπια

Τα παιδιά των γυναικών της φυλής Νάμα και λευκών ανδρών, που ζούσαν στο Ρέχεμποθ, μελετήθηκαν και υποβλήθηκαν σε φυσικές μετρήσεις. Με βάση αυτές τις «επιστημονικές» μεθόδους, ο Fischer κατηγοριοποίησε τους ανάμικτους πληθυσμούς.

Το συμπέρασμα του ήταν πως το αφρικάνικο αίμα μεταδίδει ρυπαρά χαρακτηριστικά, οδήγησε στην απαγόρευση12 των μικτών γάμων σε όλες τις γερμανικές αποικίες μέχρι το 1912. Στην Ναμίμπια οι μικτοί γάμοι είχαν ήδη απαγορευτεί από το 190513.

Η γερμανική αποικιοκρατία τέλειωσε μετά τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό, όμως, δεν ήταν το τέλος της φυλετικής επιστήμης. Έχοντας επωαστεί στα αποικιακά εργαστήρια της νότιας Αφρικής, μεταφέρθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή στην «πολιτισμένη» κεντρική Ευρώπη. Ο Fischer στην αρχή συνέχισε τις «μελέτες σε μπάσταρδους14» στα 1920 και στις αρχές της δεκαετίας του 1930 με τους «μπάσταρδους της Ρηνανίας15», παιδιά που γεννήθηκαν από Γερμανίδες μητέρες και πατεράδες από τις αφρικάνικες αποικίες της Γαλλίας. Μερικοί μαύροι Γερμανοί έχασαν τη ζωή τους την ναζιστική περίοδο. Πολλοί όμως υποχρεώθηκαν σε στείρωση16.

Η ιστορία του KWI-A δείχνει πως πολλές σημαντικές πτυχές συνδέουν την φυλετική επιστήμη, την αποικιοκρατία και τις γενοκτονίες του 20ου αιώνα.

 

Φυλή, πολιτικές και οικονομικά της επιστήμης

 

Πρώτον, η ιδέα της «φυλής17» ως κριτήριο κατάταξης των ανθρώπων σύμφωνα με υποτιθέμενα γενετικά δεδομένα συνδέει την επιστήμη, την αποικιοκρατία και τις μαζικές δολοφονίες που διέπραξαν οι ναζί.

Οι ομοιότητες στον τρόπο με τον οποίο οι ανθρωπολόγοι και οι αποικιακοί αξιωματούχοι κατέτασσαν τους Αφρικανούς στις αρχές του 20ου αιώνα, και στην κατάταξη των Εβραίων από τους ναζί είναι εμφανείς. Όπως οι Αφρικανοί στις γερμανικές αποικίες, οι Εβραίοι θεωρούνταν ξένοι και απειλή προς την αγνότητα του γερμανικού «αίματος», που έπρεπε να αποκλειστούν από του σώμα του γερμανικού Volk (λαού).

Ο Fischer εντάχθηκε στο ναζιστικό κόμμα μόλις το 1940. Όμως η αντισημιτική του ρητορεία είχε εμφανιστεί νωρίτερα. Η ιδιωτική του αλληλογραφία μας δίνει στοιχεία πως θεωρούσε το «εβραϊκό ζήτημα» ως «ζήτημα της φυλής18».

Η κοινωνική κατασκευή της «φυλετικής» κατηγορίας για την κατάταξη των ανθρώπων ήταν προαπαιτούμενο για τις μαζικές δολοφονίες που διέπραξαν οι ναζί. Στα 1930, το KWI-A είχε βασικό ρόλο στην εφαρμογή των φυλετικών νόμων για την εξαίρεση των Εβραίων από το γερμανικό Volk. Ο ανθρωπολόγος Steven Robins του Πανεπιστημίου του Στέλενμπος το έδειξε αυτό στο βιβλίο19 του, που αναφέρει την ιστορία της οικογένειάς του από την Ναζιστική Γερμανία στην Νότια Αφρική.

Δεύτερον, το KWI-A μας δείχνει και τους σκοπέλους της τυπικής, αχαλίνωτης φιλοδοξίας των επιστημόνων. Αυτό είναι πράγματι ανησυχητικό. Ο Fischer δεν αναμείχθηκε στην φυλετική πολιτική των ναζί τόσο γιατί ήταν ένας μοχθηρός ρατσιστής, αλλά λόγω των πολιτικών και των οικονομικών της έρευνας.

Σε αντάλλαγμα για τις διάφορες επιστημονικές υπηρεσίες προς το ναζιστικό καθεστώς, ο Fischer και το ινστιτούτο του έλαβε επίσημη αναγνώριση. Πολύ πιο σημαντικό όμως, οι επιστήμονες έλαβαν προνομιακή πρόσβαση σε πολύ γενναία κρατική χρηματοδότηση.

Τρίτον, το KWI-A και οι επιστήμονές του προσφέρουν ανατριχιαστικές λεπτομέρειες κάποιον σημαντικών εγγράφων πάνω στην αποικιακή καταγωγή της εξάλειψης της ανθρώπινης ιδιότητας και την αντικειμενοποίηση των φυλετικά και των «ευγονικά ανεπιθύμητων». Η φιλόσοφος Hannah Arendt, Γερμανίδα πρόσφυγας του ολοκαυτώματος η ίδια, εξήγησε το 1951 πως ο ευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός έπαιξε κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη του ναζιστικού απολυταρχισμού20 και των συνδεδεμένων με αυτόν γενοκτονιών.

 

Βέλγοι και Ρουάντα

 

Οι ναζιστικές γενοκτονίες έχουν καταγραφεί στην ιστορία ως μοναδικές. Οργανώθηκαν από τους Γερμανούς με βιομηχανική ακρίβεια στη διάσκεψη της Βάνζεε (Wannseekonferenz) στις 19 Ιανουαρίου 1942. Η σύνδεση της επιστήμης, της φυλετικής πολιτικής και της γενοκτονίας, έχει όμως μια ισχυρή διεθνή διάσταση21.

Η Ρουάντα είναι ένα τέτοιο φρικιαστικό παράδειγμα. Στην Κεντρική Αφρική, οι Βέλγοι βασίστηκαν ιδιαίτερα στην κρανιομετρία22, την «επιστημονική» μέτρηση της μορφής και του μεγέθους των κρανίων διαφορετικών ανθρώπινων «φυλών». Με επιπλέον διαφορές σε ύψος και δερματικές αποχρώσεις, η αποικιακή διοίκηση μετέτρεψε την προηγούμενη κοινωνική διαστρωμάτωση μεταξύ Τούτσι, Χούτου και Τβα – που όλοι ανήκουν στην πολιτιστική και γλωσσολογική ομάδα των Banyarwanda – σε φυλετικές κατηγορίες. Από το 1933 και έπειτα, αυτό περιλαμβάνονταν στις ταυτότητες της Ρουάντα23.

Τα χρόνια πριν την ανεξαρτησία της Ρουάντα, που τελικά κατακτήθηκε το 1962, η αποικιακή ιδεολογία περί ανωτερότητας των Τούτσι ανατράπηκε από πολιτικούς που δημιούργησαν την φυλετική φιλοσοφία των Χούτου24. Το 1994 εκατοντάδες χιλιάδες κάτοικοι της Ρουάντα δολοφονήθηκαν επειδή οι ταυτότητες τους προσδιόριζαν ως Τούτσι. Άλλοι πέθαναν επειδή τα φυσιογνωμικά τους χαρακτηριστικά αντιστοιχούσαν σε φυλετικά στερεότυπα.

 

Η σκοτεινή πλευρά του Δυτικού μοντερνισμού

 

Το 1955 ο συγγραφέας από την Μαρτινίκα, Aimé Césaire έκανε μια ριζοσπαστική δήλωση πάνω στις αποικιακές ρίζες του ολοκαυτώματος. Έγραψε πως στα 1940 οι ναζί25:

«εφάρμοσαν στην Ευρώπη αποικιακές πρακτικές που μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν εφαρμοστεί αποκλειστικά πάνω στους Άραβες της Αλγερίας, τους κολίγους της Ινδίας και τους νέγρους της Αφρικής».

Αυτές ήταν σημαντικές παρατηρήσεις στην διάρκεια της δεκαετίας των αφρικανικών αγώνων για το τέλος της αποικιοκρατίας. Εξήντα χρόνια αργότερα, η επαναλαμβανόμενες διασυνδέσεις μεταξύ επιστήμης και γενοκτονίας ακόμη δείχνουν την σκοτεινή πλευρά του Δυτικού μοντερνισμού στην Αφρική, την Ευρώπη και σε ολόκληρη την υφήλιο.  

 

 

Διαβάστε: Genocide: A Comprehensive Introduction

 

 

  1. https://www.theguardian.com/world/2015/jan/27/auschwitz-short-history-liberation-concentration-camp-holocaust
  2. http://www.bbc.com/news/magazine-30933718
  3. https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005189
  4. http://history1900s.about.com/od/auschwitz/a/mengeletwins.htm
  5. https://books.google.co.za/books?id=nmthADUYzQYC&pg=PT35&lpg=PT35&dq=Mengele,+doctrates+in+Anthropology+and+Medicine&source=bl&ots=GlzWoQtAAC&sig=Jp2ueycLi3TLkMQu_osEyHC9qUc&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi7j8Hfy9_RAhWGBsAKHQOlD60Q6AEIJzAC#v=onepage&q=Mengele%2C%20doctrates%20in%20Anthropology%20and%20Medicine&f=false
  6. http://history1900s.about.com/od/auschwitz/a/mengeletwins.htm
  7. http://www.estherlederberg.com/Eugenics%20(Anecdotes)/Otmar%20Freiherr%20von%20Verschuer.html
  8. http://eugenicsarchive.ca/discover/connections/5233cdc25c2ec500000000a8in
  9. https://books.google.de/books?isbn=0252029305
  10. http://www.estherlederberg.com/Eugenics%20(Anecdotes)/Eugen%20Fischer.html
  11. http://rehobothbasters.org/news/241-who-are-the-rehoboth-basters-n
  12. http://www.estherlederberg.com/Eugenics%20(CSHL_List)/Eugen%20Fischer.html
  13. http://namibian-studies.com/index.php/JNS/article/viewFile/107/76
  14. http://www.estherlederberg.com/Eugenics%20(Anecdotes)/Bastard%20studies.html
  15. http://www.estherlederberg.com/Eugenics%20(Anecdotes)/Eugen%20Fischer.html
  16. http://www.dreamdeferred.org.uk/2014/04/the-holocausts-forgotten-victims-the-rhineland-bastards/
  17. https://plato.stanford.edu/entries/race/
  18. http://www.estherlederberg.com/Eugenics%20(Anecdotes)/Eugen%20Fischer.html
  19. http://www.penguinrandomhouse.co.za/book/letters-stone/9781776090242
  20. https://theconversation.com/Monoskop.org/images/7/7e/Arendt_Hannah_The_Origins_of_Totalitarianism_1979.pdf
  21. http://hgs.oxfordjournals.org/content/29/1/132.short
  22. https://theconversation.com/www.dictionary.com/browse/craniology
  23. http://www.genocidewatch.org/images/AboutGen_Group_Classification_on_National_ID_Cards.pdf
  24. https://theconversation.com/www.beyondintractability.org/casestudy/fornace-rwandan
  25. http://www.rlwclarke.net/theory/SourcesPrimary/CesaireDiscourseonColonialism.pdf

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s