Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Truthout. Ο Thomas J. Scott είναι αρθρογράφος με ειδίκευση στις διεθνείς σχέσεις, την παγκοσμιοποίηση και θέματα εκπαίδευσης. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

 

Τι είναι φασισμός; Πόσους φασίστες έχουμε; Πόσο επικίνδυνοι είναι; Αυτές είναι οι ερωτήσεις που έθεσαν οι New York Times στον Henry A. Wallace, τον αντιπρόεδρο του Franklin Roosevelt, τον Απρίλιο του 1944.

Προς απάντηση ο Wallace έγραψε το «Ο κίνδυνος του Αμερικάνικου Φασισμού1», ένα δοκίμιο στο οποίο έλεγε πως ο αριθμός των Αμερικάνων φασιστών και η απειλή που αποτελούν είναι άμεσα συνδεδεμένα με το πως ορίζεται ο φασισμός. Ο Wallace έδειξε πως το φασιστικό δόγμα χαρακτηρίζεται από διάφορα γνωρίσματα, λέγοντας πως φασίστας «είναι κάποιος του οποίου η δίψα για χρήμα και εξουσία συνδυάζεται με μια τέτοια ένταση μισαλλοδοξίας προς όσους ανήκουν σε άλλες φυλές, κόμματα, θρησκείες κουλτούρες, περιοχές ή έθνη που τον κάνουν αδίστακτο ως προς τη χρήση δόλου ή βίας για την επίτευξη των στόχων του».

Ο Wallace ισχυριζόταν επίσης πως οι φασίστες «παντού και πάντοτε αναγνωρίζονται από την έκκληση τους στην προκατάληψη και από την επιθυμία τους να εκμεταλλευτούν τους φόβους και τις ματαιοδοξίες διαφορετικών κοινωνικών ομάδων για να αποκτήσουν εξουσία». Οι φασίστες, στήριξε, «διακρίνονται εύκολα από την ηθελημένη διαστρέβλωση της αλήθειας και των γεγονότων». Επιπλέον ο Wallace σημείωσε πως οι φασίστες «ασχολούνται στα λόγια με την δημοκρατία και το κοινό καλό» και με «ύπουλα μέσα παρακάμπτουν τους νόμους που σχεδιάστηκαν για να προστατέψουν το κοινό από μονοπωλιακούς εκβιασμούς». Τέλος ο Wallace αναγνώρισε ως κύριο στόχο των φασιστών την «κατάληψη της πολιτικής εξουσίας έτσι ώστε χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα την δύναμη του κράτους και τη δύναμη των αγορών να κρατούν τον απλό άνθρωπο σε αιώνια υποταγή».

Ο Wallace έγραψε μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της υπαρκτής απειλής που αποτελούσαν για τη δημοκρατία η Ναζιστική Γερμανία, η Φασιστική Ιταλία και η Αυτοκρατορική Ιαπωνία. Το δοκίμιο του όμως είναι προφητικό, στο ότι αναγνώρισε την ύπαρξη μιας ντόπιας εκδοχής, Αμερικάνικου φασισμού που αναδύθηκε από το πολιτικό πλαίσιο της πεφωτισμένης σκέψης, το γράμμα του νόμου και την περιορισμένη κυβέρνηση. Ο Wallace διαχώρισε με ευκρίνεια τον Ευρωπαϊκό φασισμό από το είδος του φασισμού που εμφανιζόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντί να καταφύγουν στην απροκάλυπτη βία, οι Αμερικάνοι φασίστες «δηλητηριάζουν τα κανάλια δημόσιας πληροφόρησης», κατέληξε ο Wallace. Στο ίδιο πνεύμα στήριξε πως ο αμερικάνικος φασισμός ήταν γενικά αδρανής, δίχως να έχει φτάσει στο επίπεδο της ξεκάθαρης απειλής, που είχε φτάσει στην Ευρώπη. Παρά το γεγονός αυτό, ο Wallace έγραψε πως ο Αμερικάνικος φασισμός είχε την δυνατότητα να γίνει επικίνδυνος στην δημοκρατία μέσα στο κατάλληλο πλαίσιο, ένα πλαίσιο στο οποίο μια «δυναμική συμμαχία» αναδύεται μέσα από την «δημαγωγία».

Ο Βρετανός ιστορικός Karl Polanyi, στο σπουδαίο βιβλίο του «Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός2» έγραψε πως ο φασισμός μπορεί να αναδυθεί στην κοινωνία ως αντίδραση σε «άλυτα εθνικά θέματα». Η κομματική πόλωση και το αδιέξοδο στις ΗΠΑ έχει δημιουργήσει άλυτα θέματα γύρω από την περίθαλψη, την μεταναστευτική μεταρρύθμιση και τον «πόλεμο στην τρομοκρατία». Αυτά τα έκρυθμα θέματα με την σειρά τους, έχουν δημιουργήσει το τέλειο πολιτικό πλαίσιο για ένα δημαγωγό να αναδειχθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Με την εκλογή του Donald Trump, η δυναμική συμμαχία που φοβόταν ο Wallace μπορεί να εξελίχθηκε. Ο Trump είναι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που έχει πραγματική σύνδεση με τη φασιστική ιδεολογία. Η συμμαχία του από λευκούς σοβινιστές, ξενόφοβους, πλουτοκράτες ολιγάρχες και αποξενωμένα μέλη της εργατικής τάξης, συνενώθηκε με το κύριο σώμα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Η πολιτική φιλοσοφία της συμμαχίας του, ριζωμένη στον αντιδραστικό λαϊκισμό και στην συνθηματολογία του «Η Αμερική Πρώτα» οδήγησε γρήγορα στην συστηματική απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από την παγκόσμια ηγεσία. Συνδυασμένη με μια απέχθεια προς την πολύπλευρη συνεργασία, απόρριψη της παγκοσμιοποίησης και εστίαση στον μιλιταρισμό και στον οικονομικό εθνικισμό, ο τραμπισμός έχει οδηγήσει την χώρα στο επικίνδυνο μονοπάτι του εθνικού σοβινισμού, παρόμοιου με τα προηγούμενα φασιστικά κράτη όπως η Ισπανία του Franco, η Πορτογαλία του Salazar και η περονική Αργεντινή.

Αντίθετα με τους ρεπουμπλικάνους και δημοκρατικούς προέδρους του παρελθόντος, ο Trump αγνόησε πλήρως τις παραδόσεις του πολιτικού πρωτόκολλου και τυπικού στο πεδίο της πολιτικής επικοινωνίας. Συστηματικά κάνει αβάσιμους ισχυρισμούς για πολιτικούς του αντιπάλους, αμφισβητώντας την εγκυρότητα και την ηθική τους. Ο ισχυρισμός του πως η κυβέρνηση Obama παρακολουθούσε τα τηλέφωνα του στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 2016 και πως ο Obama αρνήθηκε να πάρει θέση γύρω από τη ρωσική ανάμειξη στις εκλογές του 2016, όπως και τα εμπρηστικά tweet του για ομοσπονδιακούς δικαστές που αποφάσισαν εναντίων των διοικητικών αποφάσεων του για την μετανάστευση, υποδηλώνουν ένα τύπο παράνοιας που σχετίζεται συνήθως με δικτάτορες. Ο Trump έχει δείξει μια βαθιά άγνοια επί των δημοκρατικών θεσμών σχετιζόμενων με το νόμο, δικλείδες και ισορροπίες και την διάκριση των εξουσιών. Όπως συχνά συμβαίνει με τους δικτάτορες, ο Trump βλέπει την εκτελεστική εξουσία ως απόλυτη και μοιάζει να εκπλήσσεται όταν ο νομοθετικός ή δικαστικός κλάδος της διακυβέρνησης αμφισβητούν τις αποφάσεις του. Ο Trump μοιάζει να είναι πρόθυμος να αγνοήσει νόρμες συνυφασμένες με την δημοκρατία στις ΗΠΑ: ισότητα απέναντι στο νόμο, ελευθερία του τύπου, ατομικά δικαιώματα, νόμιμες διαδικασίες και η διαφάνεια.

Όπως είναι τυπικό όλων των απολυταρχών, ο Trump έχει μια βαθιά ριζωμένη αντιπάθεια για τα μέσα. Αποκαλεί τους δημοσιογράφους «εχθρούς του λαού», οι συνεχείς ισχυρισμοί πως οι New York Times και η Washington Post κατασκευάζουν «ψευδείς ειδήσεις» είναι τυπικό γνώρισμα των απολυταρχικών καθεστώτων. Σε απάντηση προς τα ερευνητικά δημοσιεύματα που στέκονται κριτικά απέναντι στην κυβέρνηση του, ο Trump αναπτύσσει συνεχώς τακτικές παραπληροφόρησης. Ο Trump έχει βελτιώσει την τέχνη της παραπλάνησης μέσα από την συστηματική επικοινωνία πληθώρας ψεμάτων ως μέσο συσκότισης κατηγοριών κατάχρησης εξουσίας και πολιτικής εκτροπής.

Το μεγαλύτερο δίλλημα για ένα δικτάτορα είναι η αντιμετώπιση της αλήθειας. Οι συστηματικές στρατηγικές διασποράς ψευδών πληροφοριών, έχουν ιστορικά προσφέρει σημαντικά πολιτικά ωφελήματα για τους δημαγωγούς. Από τις πρώτες απόπειρες του Trump στην εσωτερική πολιτική, η αλήθεια είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του. Ο Trump ανακάλυψε στην εκστρατεία του 2016 πως η διαιώνιση των ψευδών και της απάτης μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό κεφάλαιο. Λέγοντας ψέματα για διάφορα θέματα στην πραγματικότητα ενδυνάμωσε την πολιτική βάση του Trump, της οποίας πολλοί ψηφοφόροι ήταν χαμηλής πληροφόρησης3.

Η ελπίδα πολλών πως ο Trump θα συμμορφωνόταν με τις παραδοσιακές πολιτικές νόρμες μόλις εκλεγεί αποδείχτηκαν χίμαιρα. Ο Trump διέλυσε το οργουελιανό γνωμικό πως το ψέμα είναι αλήθεια, στην κοσμοθεωρία του Trump η αλήθεια δεν υπάρχει. Αντιμετωπίζεται σαν πολιτικό εμπόδιο. Ως προέδρου, η υποβάθμιση της αλήθειας έχει γίνει μια σημαντική πολιτική στρατηγική που διαμορφώνει μεγάλο μέρος της επικοινωνίας του με το αμερικάνικο κοινό. Η στοχευμένη εξαπάτηση έχει γίνει ένας από τους κύριους τρόπους με τους οποίους ο Trump ενεργοποιεί και ξεσηκώνει τους υποστηρικτές του. Είναι ο καταλύτης που καθοδηγεί την συναισθηματική τους σύνδεση με τον Trump, που επιμένει να «τα λέει έξω από τα δόντια» και να μάχεται για το «λαό», προκαλώντας την πολιτική ελίτ.

Για το Trump τα γεγονότα δεν σημαίνουν τίποτα. Έρχονται σε αντίθεση με τις επιθυμίες της πολιτικής του βάσης. Η σύνδεση με τη βάση του είναι ενστικτώδη, η νοησιοκρατία είναι αντίθετη με τους άμεσους. πολιτικούς στόχους του Trump. Με την άρνηση της ύπαρξης πολιτικών βασισμένων στην πραγματικότητα, ο Trump  ενισχύει την λαϊκίστικη οπτική του και διαιωνίζει έναν από τους κυριότερους μηχανισμούς του φασισμού για την απόκτηση της απόλυτης εξουσίας: την εξουδετέρωση της δύναμης του λόγου από τη δύναμη του συναισθήματος. Όπως αναφέρει ο Timothy Snyder στο διορατικό βιβλίο του Περί Τυραννίας4, «Το να εγκαταλείπεις τα γεγονότα, είναι να εγκαταλείπεις την ελευθερία. Αν τίποτα δεν είναι αλήθεια, τότε κανείς δε μπορεί να κριτικάρει την εξουσία, γιατί δεν υπάρχει μια βάση πάνω στο οποίο να γίνει αυτό». Υπό αυτή την οπτική, οι εμπειρικές ενδείξεις βασισμένες στην επιστημονική έρευνα είναι περιττά, η δημόσια πολιτική είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι συνδεδεμένη στα ανθρώπινα συναισθήματα και επιθυμίες. Στο όραμα του Trump αυτό είναι που έχει σημασία για τις ΗΠΑ. Έτσι τα γεγονότα και η επιστημονική έρευνα είναι ένα τέχνασμα, ένα εργαλείο των ελίτ σχεδιασμένο ώστε να εξουσιάζουν «τον λαό» και να δυσφημούν την πολιτική του «Αμερική Πρώτα» του Trump.

Η αλήθεια είναι αναγκαία για την δημοκρατία, γιατί οι πολίτες βασίζονται στην αλήθεια για την λήψη λογικών αποφάσεων για την δημόσια πολιτική. Στην κυβέρνηση Trump, η εξολόθρευση της επικοινωνίας που βασίζεται στα γεγονότα έχει κανονικοποιήσει την άρνηση της αλήθειας. Το αποτέλεσμα είναι πως η δημοκρατία είναι ξεκάθαρα υπό πολιορκία. Ο Henry Giroux προβάλλει ένα εξαιρετικό επιχείρημα όταν γράφει πως «η κανονικοποίηση είναι το κωδικό όνομα της υπαναχώρησης από κάθε έννοια ηθικής και πολιτικής υπευθυνότητας και πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν πράξη πολιτικής συνενοχής με τον απολυταρχισμό και πρέπει να καταδικάζεται ξεκάθαρα5». Όλοι οι Αμερικάνοι (ΣτΜ: όλοι οι άνθρωποι) πρέπει να προσέξουν αυτό το σημείο. Η ιστορία προσφέρει άφθονα παραδείγματα πως η θεσμική και αστική συνενοχή με την απολυταρχική διακυβέρνηση διαβρώνει την δημοκρατία. Ωστόσο η ιστορία μας δείχνει ακόμη πως η συνειδητοποιημένοι πολίτες μπορούν να κινητοποιηθούν και να αντισταθούν σ’ αυτή τη διάβρωση. Όπως γράφει ο Snyder, για να αντισταθούν στην απολυταρχία οι πολίτες πρέπει να να συνειδητοποιήσουν πως η δημοκρατία μπορεί να εξαφανιστεί και να κινητοποιηθούν για να σταματήσουν μια τέτοια καταστροφική τροπή των γεγονότων. Στην εποχή του Trump, δεν υπάρχει χρόνος για εφησυχασμό.

 

 

 

 

 

  1. http://newdeal.feri.org/wallace/haw23.htm
  2. http://inctpped.ie.ufrj.br/spiderweb/pdf_4/Great_Transformation.pdf
  3. https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/11/07/low-information-voters-are-a-crucial-part-of-trumps-support/?utm_term=.b5b546ccf839
  4. https://www.washingtonpost.com/news/book-party/wp/2017/02/24/20-ways-to-recognize-tyranny-and-fight-it/?utm_term=.f0c207843d0e
  5. http://www.truth-out.org/news/item/39378-combating-trump-s-neo-fascism-and-the-ghost-of-1984

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s