Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Resource Insights. Ο Kurt Cobb αρθρογράφος που γράφει συχνά για θέματα ενέργειας και περιβάλλοντος. Άρθρα του έχουν δημοσιευτεί στο The Christian Science Monitor, Resillience, Common Dreams, Le Monde Diplomatique κλπ. Είναι μέλος του Arthur Morgan Institute for Community Solutions. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

 

Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Πρωταγόρας1 έμεινε στην ιστορία λέγοντας πως ο άνθρωπος είναι το μέτρο των πάντων. Αν και δε γνωρίζουμε πολλά για τον Πρωταγόρα και τα κείμενα του πέρα από αποσπάσματα που βρίσκονται σε άλλα αρχαία κείμενα, είναι κοινή άποψη πως ο Πρωταγόρας είναι ο πατέρας του ηθικού σχετικισμού στην φιλοσοφία.

Η πλήρης δήλωση του Πρωταγόρα μπορεί να μεταφραστεί ως εξής: «Το μέτρο όλων των πραγμάτων είναι ο άνθρωπος, των πραγμάτων που υπάρχουν και πως είναι και των πραγμάτων που δεν υπάρχουν και πως δεν υπάρχουν». Είναι απίθανο ο Πρωταγόρας να πίστευε πως οι φυσικές αλήθειες για το φυσικό κόσμο όπως το σημείο πήξης του νερού εξαρτάται από τη προσωπική οπτική κάποιου.

Υπό την διδασκαλία του Πρωταγόρα όμως στα θέματα αξιών, μένουμε μόνο με το όργανο μέτρησης που λέγεται «άνθρωπος» (ή πιο περιεκτικά «ανθρωπότητα»).  Στην Ανθρωπόκαινο Εποχή2 – αυτή την ακόμη μη επίσημα αναγνωρισμένη γεωλογική εποχή στην οποία ο άνθρωπος είναι η πιο ισχυρή γεωλογική δύναμη – τα θέματα αυτά που πιστευόταν πως επηρεάζουν τις ζωές των ανθρώπων, όπως προκύπτει, ΔΕΝ σχετίζεται απλά με τους ανθρώπους.

Αν και μπορεί να επιλέγουμε να γιορτάζουμε την υλική πρόοδο της ανθρωπότητας3, το κάνουμε αδιαφορώντας για τα μεγαλύτερα κόστη πάνω στη σταθερότητα της βιόσφαιρας. Αυτοί που εστιάζουν μόνο πάνω σε μέτρα που σχετίζονται αποκλειστικά σε αυτό θεωρούμε ανθρώπινη ευημερία, χάνουν την ευρύτερη εικόνα και αποπροσανατολίζουν το κοινό τους. (Λένε συχνά «ο κόσμος» γίνεται καλύτερος όταν εννοούν συγκεκριμένα μέτρα της ανθρώπινης ευημερίας κινούνται προς μια κατεύθυνση που θεωρούμε καλή).

Ο ανθρώπινος πολιτισμός όμως ευδοκιμεί κάτω υπό συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες, ειδικότερα αυτές που βίωσε από το τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων. Η εποχή αυτή, η Ολόκαινος4, έχει χαρακτηριστεί από ένα σχετικά θερμό και σταθερό κλίμα που έκανε δυνατή την γεωργία την ταυτόχρονη εξάπλωση των πόλεων.

Γενικές πρόοδοι για τους ανθρώπους όπως τα αυξανόμενα εισοδήματα (και έτσι και η κατανάλωση) και καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας είναι καθαρά θετικές, μόνο αν οι συνεχώς υπαθμιζόμενοι δείκτες της βιοσφαιρικής σταθερότητας αγνοηθούν. Για τους κινδύνους μα προειδοποιούν δυο έννοιες, τα πλανητικά όρια5 και τα σημεία καμπής6.

Τα πλανητικά όρια όπως αναγνωρίστηκαν από το Stockholm Resilience Centre, είναι εννέα και περιλαμβάνουν πράγματα όπως η κλιματική αλλαγή, η οξείδωση των ωκεανών, η καταστροφή του όζοντος και τη βιοποικιλότητα που ονομάζεται «συνοχή της βιόσφαιρας». Οι αναφορές του Κέντρου7 λένε πως οι άνθρωποι έχουν ξεπεράσει τέσσερα από τα εννέα όρια: «κλιματική αλλαγή, την απώλεια της συνοχής της βιόσφαιρας, την αλλαγή των χερσαίων συστημάτων, αλλαγή των βιογεωθερμικών κύκλων (φωσφόρου και αζώτου)».

Η λέξη «όρια» υπονοεί πως με τις κατάλληλες δράσεις θα μπορούσαμε να περάσουμε ξανά πίσω τους και έτσι να γυρίσουμε σε μια ασφαλή ζώνη. (Με πρακτικούς όρους αυτό σημαίνει την επιστροφή σε ζώνη χαμηλότερου κινδύνου).

Τα σημεία καμπής όμως υπονοούν ένα ταξίδι στη γη δίχως επιστροφή. Μελετητές που ερευνούν τα πλανητικά όρια πιστεύουν πως σε θέματα κλιματικής και βιοσφαιρικής συνοχής,  ο πλανήτης βρίσκεται σε κίνδυνο εισόδου προς μια νέα μη αναστρέψιμη κατάσταση, «μια πολύ λιγότερο φιλόξενη κατάσταση, βλάπτοντας τις προσπάθειες να μειωθεί η φτώχεια και οδηγώντας σε μια υποβάθμιση της ανθρώπινης ευημερίας σε πολλά σημεία του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων πλούσιων χωρών».

Θυμάμαι τον άνθρωπο που πέφτοντας από ένα κτίριο εκατό ορόφων, που όταν έφτασε στο 50ο όροφο κάποιος από ένα παράθυρο τον ρώτησε πως είναι και απάντησε «Καλά ως εδώ». Τα σημεία καμπής μοιάζουν ασήμαντα ή ακόμη και ανύπαρκτα μέχρι να τα φτάσεις. Θεωρητικά, η ανθρώπινη ευημερία μπορεί να αυξάνεται κατά μέσο όρο σε πολλούς δείκτες για χρόνια ακόμη, μόνο για να αντιστραφεί δραματικά μόλις φτάσουμε στα πλανητικά σημεία καμπής.

Ο μαθηματικός τρόπος να μιλήσει κάποιος για αυτό είναι πως τα σημεία καμπής μπορεί να  απεικονίζουν μια σκαλωτή συνάρτηση ή μη γραμμική αντίδραση σε ένα γράφημα. Μεγάλο μέρος της αισιόδοξης συζήτησης για την συνεχιζόμενη ανθρώπινη πρόοδο βασίζεται στην απουσία ξαφνικών μη γραμμικών καμπών ή σκαλωτών συναρτήσεων στα γραφήματα των κύριων δεικτών της πλανητικής υγείας. Τα δεδομένα ως σήμερα μας δείνουν ελάχιστους λόγους να περιμένουμε βαθμιαία αλλαγή σε όλους τους δείκτες ή να πιστεύουμε πως μπορούμε να προσαρμοστούμε επιτυχώς σε όλες τις αλλαγές που αντιμετωπίζουμε αν δεν αλλάξουμε την παρούσα πορεία μας.

Δεν είναι έκπληξη πως οι άνθρωποι ανέλαβαν οι ίδιοι να κρίνουν τι είναι σημαντικό στη ζωή και τις διεργασίες της βιόσφαιρας. Οι άνθρωποι, όπως κάθε άλλο είδος,  βάζει πρώτα από όλα τη δική του επιβίωση και ευημερία. Η υπερβολική μας εξάρτηση στον άνθρωπο ως όργανο μέτρησης όλων των πραγμάτων, είναι αυτή η ίδια στάση που μας έχει βάλει σε ένα δρόμο πιθανών καταστροφικών αλλαγών στο κλίμα και άλλα πλανητικά συστήματα, αλλαγές που απειλούν την ίδια την επιβίωση μας.

Ήρθε ο καιρός να αφήσουμε στην άκρη τον άνθρωπο ως το μέτρο όλων των πραγμάτων και να αναζητήσουμε ευρύτερα μέτρα για την εκτίμηση της ευημερίας μας και της ευημερίας όλων εκείνων των συστημάτων από τα οποία εξαρτάται η δική μας.

  1. http://www.iep.utm.edu/protagor/
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Anthropocene
  3. https://singularityhub.com/2016/06/27/why-the-world-is-better-than-you-think-in-10-powerful-charts/
  4. https://editors.eol.org/eoearth/wiki/Holocene
  5. http://www.stockholmresilience.org/research/research-news/2015-01-15-planetary-boundaries—an-update.html
  6. https://www.scientificamerican.com/article/do-global-tipping-points-exist/
  7. http://www.stockholmresilience.org/research/research-news/2015-01-15-planetary-boundaries—an-update.html

 

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Kurt Cobb: Ο Πρωταγόρας και η Ανθρωπόκαινος Εποχή

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s