Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό RAG no. 2, Autumn 2007. Το κείμενο είναι αναδημοσίευση από το περιοδικό Νυκτεγερσία, τεύχος 2, Μάρτιος 2009.  Μετάφραση Γιώργος Μπουρλής.

 

 

Σχέση ταξικής κοινωνίας και καπιταλισµού

 

Καθοριστικό  γνώρισµα της καπιταλιστικής  κοινωνίας είναι ότι γενικά αυτή διαιρείται σε δύο κύριες τάξεις: την καπιταλιστική (αστική τάξη), την οποία αποτελούν µεγαλοϊδιοκτήτες  επιχειρήσεων, και την εργατική τάξη (το προλεταριάτο), που τη συγκροτούν  πάνω κάτω όλοι οι υπόλοιποι, η µεγάλη πλειοψηφία των µισθωτών. Φυσικά,  στον ορισµό αυτόν της ταξικής κοινωνίας υφίστανται πολλές ενδιάµεσες περιοχές. Ακόµα και η ίδια η εργατική τάξη δεν αποτελείται από µία οµοιογενή οµάδα· περιλαµβάνει, για παράδειγµα, ανειδίκευτους εργάτες από τη µια αλλά ταυτόχρονα  και το µεγαλύτερο µέρος αυτού που συνήθως ονοµάζεται  «µεσαία τάξη». Γι’ αυτό και µπορεί εποµένως  να υπάρξουν  µεγάλες  πραγµατικά  διαφορές στο εισόδηµα και τις συνθήκες για τα διαφορετικά τµήµατα της διευρυµένης αυτής τάξης.

Ο όρος «µεσαία τάξη» είναι προβληµατικός αφού, παρότι χρησιµοποιείται συχνά, σπάνια γίνεται σαφές σε ποιους ακριβώς αναφέρεται. Συνήθως, αναφέρεται σε εργαζόµενους,  όπως ελεύθερους  επαγγελµατίες,  µικροεπιχειρηµατίες και κατώτερα ή µεσαία στελέχη. Όµως, τα µεσαία αυτά στρώµατα δεν αποτελούν πραγµατικά ανεξάρτητη τάξη, µε την έννοια ότι δεν είναι αµέτοχα της όλης διαδικασίας εκµετάλλευσης και συσσώρευσης κεφαλαίου, τον καπιταλισµό, και γενικά βρίσκονται στις παρυφές κάποιας από τις δύο κύριες τάξεις, της καπιταλιστικής ή της εργατικής.

Το καίριο σηµείο, όταν κανείς εξετάζει µία κοινωνία αποτελούµενη από δύο θεµελιώδεις  τάξεις, είναι η κατανόηση του ότι η οικονοµική σχέση ανάµεσά τους, των µεγαλοϊδιοκτητών  δηλ. από τη µια και των ανθρώπων που εργάζονται  γι’  αυτούς από την άλλη, βασίζεται  στην εκµετάλλευση και, εποµένως, αυτές οι δύο τάξεις έχουν µεταξύ τους διαµετρικώς αντίθετα υλικά συµφέροντα.

Από τη φύση τους καπιταλισµός κι επιχειρήσεις οδηγούνται  από το κέρδος. Ο µόχθος ενός εργαζόµενου κατά τη διάρκεια της εργασίας του παράγει πλούτο. Ένα µέρος αυτού του πλούτου επιστρέφει σ’  αυτόν ως µισθός και το υπόλοιπο κρατείται από το αφεντικό του και προστίθεται στα κέρδη του/της (αν οι εργαζόµενοι δεν ήταν επωφελείς, δεν θα είχαν προσληφθεί). Μ’ αυτόν τον τρόπο, ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης εκµεταλλεύεται τον εργαζόµενο και συσσωρεύει κεφάλαιο. Και είναι προς όφελός του να µεγιστοποιεί  τα κέρδη του και να κρατά τους µισθούς σε χαµηλά επίπεδα· αλλά είναι και προς όφελος του εργαζόµενου  να αυξάνει τον µι- σθό του και να βελτιώνει τις συνθήκες εργασίας του. Η σύγκρουση αυτή των συµφερόντων και η εκµετάλλευση µιας τάξης ανθρώπων από κάποια άλλη µειοψηφούσα  τάξη είναι  σύµφυτη  µε την  καπιταλιστική  κοινωνία. Απώτερος στόχος των αναρχικών  είναι να καταργήσουν  το καπιταλιστικό ταξικό σύστηµα και να δηµιουργήσουν  µία αταξική κοινωνία.

 

Σχέση σεξισµού και καπιταλισµού

 

Ο σεξισµός είναι µία πηγή αδικίας, η οποία διαφέρει µε ποικίλους τρόπους από τον τύπο ταξικής εκµετάλλευσης που αναφέρθηκε παραπάνω. Οι περισσότερες  γυναίκες ζουν και συνεργάζονται µε άνδρες τουλάχιστον για κάποιο διάστηµα της ζωής τους και σχετίζονται µε άνδρες, όπως είναι ο πατέρας τους, ο γιος, ο αδελφός, ο εραστής, ο συνεργάτης, ο σύζυγος, ο φίλος. Γυναίκες και άνδρες  δεν έχουν εγγενώς αντιτιθέµενα συµφέροντα· δεν θέλουµε να καταργήσουµε τα δύο φύλα αλλά µόνο την ιεραρχία εξουσίας που υφίσταται ανάµεσά  τους και να δηµιουργήσουµε  µια κοινωνία, στην οποία γυναίκες και άνδρες µπορούν να ζουν µαζί, ελεύθερα και ισότιµα.

Η καπιταλιστική  κοινωνία στηρίζεται  στην  ταξική εκµετάλλευση· και αντιθέτως, δεν  εξαρτάται  από τον  σεξισµό, γι’  αυτό και θεωρητικά  θα µπορούσε  να συµφωνεί σε µεγάλο βαθµό σε µια παρεµφερή µεταχείριση γυναικών και ανδρών. Αυτό αποδεικνύεται, αν εξετάσουµε τι έχει καταφέρει ο αγώνας για τη γυναικεία απελευθέρωση  σε διάφορες  κοινωνίες του κόσµου κατά τη διάρκεια  των τελευταίων, για παράδειγµα, 100 χρόνων, όταν  και προέκυψαν  ριζοσπαστικές  βελτιώσεις  της θέσης των  γυναικών καθώς και των βαθύτερων αντιλήψεων σχετικά µε το ποιοι ρόλοι καθορίζονται από τη φύση και είναι κατάλληλοι  γι’ αυτές. Ο καπιταλισµός στο µεταξύ προσαρµόστηκε στον διαρκώς µεταβαλλόµενο ρόλο και θέση των γυναικών στην κοινωνία.

Γι’ αυτό, και το τέλος του σεξισµού δεν θα οδηγήσει απαραίτητα και στο τέλος του καπιταλισµού. Οµοίως, ο σεξισµός µπορεί να υφίσταται, ακόµη κι όταν καταρρεύσουν καπιταλισµός και ταξική κοινωνία. Ο σεξισµός αποτελεί πιθανότατα την πιο πρώιµη µορφή καταπίεσης που υπήρξε ποτέ και δεν προηγείται χρονικά µόνο του καπιταλισµού· υπάρχουν στοιχεία ότι προηγείται χρονικά ακόµα και των πρώτων τύπων ταξικής κοινωνίας. Καθώς οι κοινωνίες ανέπτυξαν την ακριβή  φύση της γυναικείας καταπίεσης, η ιδιαίτερη µορφή που αυτή λαµβάνει δεν µένει σταθερή. Στο σύστηµα του καπιταλισµού, η καταπίεση αυτή έχει τον δικό της ιδιαίτερο χαρακτήρα, καθώς ο καπιταλισµός εκµεταλλεύτηκε την ιστορικά σε βάρος των γυναικών διαχρονική  καταπίεση για να επωφεληθεί περισσότερο.

Όµως, πόσο ρεαλιστικό είναι το τέλος της γυναικείας καταπίεσης στον καπιταλισµό; Οι γυναίκες στη σηµερινή κοινωνία καταπιέζονται  ως φύλο µε πολλούς τρόπους (οικονοµικά, ιδεολογικά, σωµατικά), αλλά ενδεχοµένως, συνεχίζοντας  τον  φεµινιστικό αγώνα, θα οδηγηθούµε σε περαιτέρω βελτίωση  της κατάστασης.  Εντούτοις,  αν  και µπορούµε να  σκεφτούµε αρκετές πλευρές του σεξισµού που µε τον αγώνα βαθµιαία έχουν τρωθεί, υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά του καπιταλισµού που καθιστούν  την πλήρη οικονοµική  εξίσωση γυναικών και ανδρών µέσα σ’  αυτόν σχεδόν απίθανη. Κι αυτό, επειδή ο καπιταλισµός βασίζεται στην ανάγκη µεγιστοποίησης των κερδών, και µέσα σ’ ένα τέτοιο σύστηµα οι γυναίκες βρίσκονται σε φυσική µειονεκτική θέση.

Στην καπιταλιστική κοινωνία, η ικανότητα τεκνοποίησης πλέον αποτελεί βάρος. Ο βιολογικός  ρόλος των γυναικών τις αναγκάζει  (εάν έχουν παιδιά) να απέχουν  κάποιο χρόνο από την εργασία  τους και σε τελική ανάλυση τις καθιστά υπεύθυνες για τα παιδιά που γεννούν. Κατά συνέπεια, η άδεια µητρότητας, το επίδοµα µονογονεϊκής  οικογένειας, η γονική άδεια, η άδεια ασθένειας τέκνων, η παροχή δωρεάν βρεφικών σταθµών και υπηρεσιών παιδικής µέριµνας κλπ πάντα θα αποτελούν ιδιαίτερα ζητήµατα για τις γυναίκες. Για το λόγο αυτό, οι γυναίκες είναι περισσότερο  τρωτές οικονοµικά  στον καπιταλισµό απ’ ό,τι οι άνδρες: επιθέσεις σε κατακτήσεις, όπως οι υπηρεσίες παιδικής µέριµνας ή το επίδοµα µονογονεϊκής οικογένειας, για παράδειγµα, θα επηρεάζουν πάντα δυσανάλογα τις γυναίκες σε σχέση µε τους άνδρες. Κι όµως, δίχως πλήρη οικονοµική εξίσωση είναι δύσκολο  να φανεί ένα τέλος στις άνισες σχέσεις εξουσίας µεταξύ γυναικών και ανδρών και τη σχετιζόµενη µε αυτές ιδεολογία του σεξισµού. Γι’ αυτό, παρότι µπορούµε να πούµε ότι ο καπιταλισµός θα µπορούσε να προωθήσει την ισότητα γυναικών και ανδρών, η πραγµατικότητα  είναι ότι στον καπιταλισµό πλήρης πραγµάτωση αυτής της εξίσωσης είναι αδύνατον να επιτευχθεί, αφού πολύ απλά υπάρχουν οικονοµικά ζητήµατα συνδεδεµένα µε τη βιολογία της γυναίκας, που καθιστούν την κερδοσκοπική  καπιταλιστική κοινωνία από τη φύση της αρνητικά διατεθειµένη απέναντι στις γυναίκες.

 

Ο αγώνας για χειραφέτηση  των γυναικών στα κινήµατα εργατικής τάξης

 

Από τα καλύτερα παραδείγµατα σχετικά µε το πώς ο αγώνας για αλλαγή µπορεί να επιφέρει πραγµατικές και διαρκείς µεταβολές στην κοινωνία αποτελούν οι µεγάλες βελτιώσεις στη θέση, τα δικαιώµατα και την ποιότητα ζωής των γυναικών, που ο αγώνας για τη γυναικεία απελευθέρωση έχει επιτύχει σε πολλές χώρες σ’ ολόκληρο τον κόσµο. Χωρίς αυτόν τον αγώνα (τον οποίο θα αποκαλώ  φεµινισµό,  αν και δεν αυτοπροσδιορίζονται  ως φεµινιστές όλοι αυτοί που παλεύουν ενάντια στην υποτέλεια των γυναικών), σαφώς και οι γυναίκες δεν θα είχαν κερδίσει όλα όσα κατέκτησαν.

Ο αγώνας για τη γυναικεία χειραφέτηση  ιστορικά ήταν εµφανής τόσο στο αναρχικό όσο και τα άλλα σοσιαλιστικά κινήµατα. Σα σύνολο, όµως, αυτά τα κινήµατα έτειναν σε µία κάπως ασαφή σύνδεσή τους µε την απελευθέρωση των γυναικών και τον ευρύτερο φεµινιστικό αγώνα.

Παρότι ήταν πάντα κεντρική στον αναρχισµό η έµφαση στην κατάργηση όλων των µορφών ιεραρχιών εξουσίας, ο αναρχισµός έχει τις ρίζες του στην ταξική πάλη, στον αγώνα για την ανατροπή  του καπιταλισµού, µε σαφή στόχο τη δηµιουργία µιας αταξικής κοινωνίας. Επειδή η καταπίεση σε βάρος των γυναικών δεν είναι τόσο στενά δεµένη µε τον καπιταλισµό όσο ο ταξικός αγώνας, το ζήτηµα της γυναικείας χειραφέτησης έχει ιστορικά ειδωθεί, και σε µεγάλο βαθµό συνεχίζει ακόµα να εκλαµβάνεται, ως δευτερεύων στόχος στη δηµιουργία µιας αταξικής  κοινωνίας, ούτε τόσο σηµαντικός ούτε τόσο θεµελιώδης όσο η ταξική πάλη.

Αλλά σε ποιους φαντάζει ασήµαντος ο φεµινισµός; Για τις περισσότε- ρες γυναίκες στα σοσιαλιστικά κινήµατα η προϋπόθεση  ενός εκ βάθρων µετασχηµατισµού στις σχέσεις εξουσίας µεταξύ γυναικών και ανδρών ως µέρος του σοσιαλισµού ήταν ασφαλώς ζωτικής σηµασίας. Ωστόσο, η τάση πάντα ήταν να δραστηριοποιούνται  περισσότερο οι άνδρες στους σοσιαλιστικούς κύκλους και αυτοί ήταν που διαδραµάτιζαν κυρίαρχο ρόλο. Τα αιτήµατα των  γυναικών βρίσκονταν  στο περιθώριο αφενός  εξαιτίας  της πρωταρχικότητας της τάξης και αφετέρου επειδή, ενώ τα θέµατα που επηρέαζαν τους εργαζόµενους άντρες άγγιζαν µε παρόµοιο τρόπο και τις εργαζόµενες γυναίκες, δεν ίσχυε το ίδιο και για τα ειδικά ζητήµατα που σχετίζονταν µε την καταπίεση  των γυναικών ως φύλο. Η κοινωνική και οικονοµική εξίσωση των γυναικών συχνά εκλαµβανόταν  ως σύγκρουση µε τις ανέσεις και τα υλικά συµφέροντα  των ανδρών.  Η ισότητα των γυναικών απαιτούσε ριζικές αλλαγές στον καταµερισµό της εργασίας τόσο στο σπίτι όσο και στη δουλειά, καθώς και αλλαγές στο όλο κοινωνικό σύστηµα της αντρικής  εξουσίας. Και για να επιτευχθεί  ισότητα θα ‘πρεπε  ακόµα να πραγµατωθεί µία επαναξιολόγηση του αυτοπροσδιορισµού της γυναίκας, εκεί όπου η «αντρική ταυτότητα» δεν θα µπορεί πλέον να βασίζεται στο ότι αυτός θεωρείται πιο ισχυρός ή ικανός από τη γυναίκα.

Οι γυναίκες είχαν την τάση να συνδέουν την προσωπική µε την πολιτική χειραφέτηση,  ελπίζοντας ότι ο σοσιαλισµός µε τον εκδηµοκρατισµό όλων των πτυχών των ανθρώπινων σχέσεων θα δηµιουργούσε νέους τύπους γυναικών και ανδρών. Όµως, το βρήκαν πολύ δύσκολο  να πείσουν, για παράδειγµα, τους συντρόφους τους ότι ο άνισος καταµερισµός της εργασίας µέσα στο σπίτι αποτελούσε σηµαντικό πολιτικό ζήτηµα. Η Hannah Mitchell, δραστήρια σοσιαλίστρια και φεµινίστρια στην Αγγλία στις αρχές του 20ου  αιώνα, αναφέρει σχετικά µε τη διπλή βάρδια που είχε ταυτόχρονα µέσα κι έξω από το σπίτι: «Ακόµα και την κυριακάτικη σχόλη µου ξόδευα, αφού σύντοµα είδα ότι πολύ απ’ τη σοσιαλιστική συζήτηση για την ελευθερία ήταν µόνο λόγια και ότι όλοι αυτοί οι νεαροί σοσιαλιστές περίµεναν τα κυριακάτικα γεύµατα και το απογευµατινό τσάι µε τα σπιτικά γλυκίσµατα, το παστωµένο κρέας και τις πίττες, ακριβώς όπως και οι αντιδραστικές συντρόφισσές τους».

Παρόµοια  παράπονα διατύπωναν αναρχικές γυναίκες στην Ισπανία κα- τά την κοινωνική επανάσταση του ‘36, βλέποντας ότι η εξίσωση γυναικών και ανδρών δεν επετεύχθη στις στενές προσωπικές σχέσεις. Η Ackelsberg σηµειώνει στο βιβλίο της «Free Women of Spain» ότι, αν και η ισότητα για γυναίκες και άνδρες είχε επίσηµα υιοθετηθεί από το ισπανικό αναρχικό κίνηµα από το 1872 ακόµη, «στην πραγµατικότητα, οι πληροφοριοδότες µου κλαιγόντουσαν ότι, ανεξάρτητα από το πόσο µαχητικοί ακόµη και οι πιο αφοσιωµένοι αναρχικοί ήταν στους δρόµους, είχαν την απαίτηση να είναι οι «αφέντες» στα σπίτια τους· µια καταγγελία που επαναλαµβανόταν σε πολλές εφηµερίδες και περιοδικά του κινήµατος αυτήν την περίοδο».

Ο σεξισµός εκδηλωνόταν  ακόµα και στη δηµόσια σφαίρα, όπου, για παράδειγµα, οι γυναίκες αγωνίστριες έβλεπαν µερικές φορές ότι οι άντρες σύντροφοί τους δεν τις αντιµετώπιζαν σοβαρά και µε σεβασµό. Οι γυναίκες στον αγώνα τους για ισότητα αντιµετώπιζαν προβλήµατα  ακόµα και µέσα στο συνδικαλιστικό κίνηµα τον 19ο και 20ο αιώνα, όταν και η µισθολογική ανισότητα ανδρών και γυναικών αποτελούσε  ένα πολύ στενάχωρο ζήτηµα. Οι άνδρες στα συνδικάτα υποστήριζαν  ότι οι γυναίκες µείωναν τους µισθούς των οργανωµένων εργατών και µερικοί πίστευαν ότι η λύση ήταν να αποκλειστούν εντελώς οι γυναίκες από κάποια επαγγέλµατα και να αυξηθεί ο µισθός των αντρών, ώστε να µπορούν  αυτοί να συντηρούν  τις οικογένειές τους. Στα µέσα του 19ου   αιώνα στη Μεγάλη Βρετανία ένας ράφτης συνόψισε  το αποτέλεσµα  που είχε η γυναικεία εργασία:  «Όταν πρωτοξεκίνησα  να εργάζοµαι  σ’  αυτόν τον κλάδο [κατασκευή  γιλέκων], µόνο λίγες γυναίκες εργάζονταν εκεί. Τους είχαν δώσει και µερικά άσπρα γιλέκα, επειδή πίστευαν ότι οι γυναίκες θα τα καθάριζαν καλύτερα απ’ ό,τι οι άνδρες… Αλλά µετά την επικράτηση ενός εξαντλητικού και επαχθούς συστήµατος, τ’ αφεντικά και οι εκµεταλλευτές έψαχναν παντού για γυναικεία χέρια, αφού θα έκαναν τη δουλειά κάτω από το κανονικό κόστος. Έτσι, η σύζυγος πλέον ανταγωνίζεται τον άνδρα  της και η θυγατέρα τη σύζυγο… Αν ο άνδρας δεν µειώσει την τιµή της εργασίας του σ’ αυτήν της γυναίκας, πρέπει να παραµείνει άνεργος;».

Η  πολιτική αποκλεισµού  της γυναίκας,  που ακολούθησαν  ορισµένα συνδικάτα, συχνά υπαγορεύτηκε  περισσότερο  από τον ανταγωνισµό που ταλάνιζε τους µισθούς παρά από τη σεξιστική ιδεολογία,  αν και έπαιξε κάποιο ρόλο κι αυτή. Στη βιοµηχανία καπνού, για παράδειγµα, στις αρχές του 20ου  αιώνα στην Tampa των ΗΠΑ, µια αναρχοσυνδικαλιστική ένωση, η «La Resistencia», που βασικά αποτελούνταν από κουβανούς µετανάστες, θέλησε να οργανώσει όλους τους εργαζόµενους της πόλης. Πάνω από το ένα τέταρτο των µελών της ήταν γυναίκες καπνεργάτριες. Αυτή η συνδικαλιστική ένωση κατηγορήθηκε  ως εχθρική προς τον άνδρα και αντιαµερικανική ταυτόχρονα από ένα άλλο συνδικάτο, το «Cigar Makers’ Industrial Union»,  το οποίο ακολούθησε  τακτικές  αποκλεισµού  των γυναικών και «πολύ  απρόθυµα οργάνωσε τις εργαζόµενες  γυναίκες σε ξεχωριστό  και δευτερεύων τµήµα του συνδικάτου».

 

Ο φεµινισµός καθοδηγητική δύναµη της γυναικείας απελευθέρωσης

 

Γενικά είναι αποδεδειγµένο  ότι ο αγώνας της γυναικείας χειραφέτησης δεν έχει τύχει πάντα υποστήριξης και ότι ιστορικά οι γυναίκες έχουν αντιµετωπίσει τον σεξισµό ακόµα και µέσα σε οργανώσεις ταξικού αγώνα. Τα αναµφισβήτητα κέρδη που προέκυψαν στο ζήτηµα της γυναικείας απελευθέρωσης προήλθαν χάρη στις γυναίκες και τους άνδρες εκείνους που είτε µέσα στις οργανώσεις ταξικής πάλης είτε έξω από αυτές πάλεψαν τον σεξι- σµό και αγωνίστηκαν για βελτιώσεις στη θέση που κατείχαν οι γυναίκες. Και είναι το φεµινιστικό  κίνηµα  σε όλο του το φάσµα (µεσαίας  τάξης, εργατικής τάξης, σοσιαλιστικό, αναρχικό…)  που ηγήθηκε της πορείας προς τη γυναικεία απελευθέρωση  κι όχι τα κινήµατα που εστίασαν στον ταξικό αγώνα. Τονίζω αυτό το σηµείο, καθώς, αν και το αναρχικό κίνηµα σήµερα συνολικά υποστηρίζει το τέλος της καταπίεσης των γυναικών, παραµένει ακόµα µια δυσπιστία απέναντι στον φεµινισµό, και οι αναρχικοί και άλλοι σοσιαλιστές µερικές φορές αποστασιοποιούνται απ’ αυτόν, επειδή αυτός στερείται συχνά ταξικής ανάλυσης. Όµως, αυτόν τον φεµινισµό είναι που πρέπει να ευχαριστήσουµε για τα σηµαντικά οφέλη που οι γυναίκες αποκόµισαν.

 

Πόσο σχετικό είναι το ταξικό ζήτηµα, όταν το θέµα αφορά το σεξισμο

 

Ποιες είναι οι συνήθεις προσεγγίσεις του φεµινισµού από τους αναρχικούς της ταξικής πάλης σήµερα; Στο έπακρο της αντίδρασης ενάντια στον φεµινισµό βρίσκεται η υπεραπλουστευτική θεώρηση που ανάγει τα πάντα στην  τάξη:  σηµασία έχει  µόνο η τάξη. Αυτή η δογµατική οπτική τείνει να αντιµετωπίζει το φεµινισµό ως διχαστικό  (µήπως τελικά δεν είναι ο σεξισµός πιο διχαστικός απ’ τον  φεµινισµό;) και αποπροσανατολιστικό του ενδιαφέροντος από την ταξική πάλη και ισχυρίζεται ότι όποιας µορφής σεξισµός υφίσταται θα εξαφανιστεί αυτόµατα µε το τέλος της καπιταλιστι- κής και ταξικής κοινωνίας.

Ωστόσο, πιο κοινή αναρχική  προσέγγιση  του φεµινισµού αποτελεί  η παραδοχή ότι ο σεξισµός υπάρχει, ότι δεν πρόκειται να εξασθενίσει αυτόµατα µε το τέλος του καπιταλισµού και ότι πρέπει να πολεµηθεί εδώ και τώρα. Παρόλα αυτά, όπως προηγουµένως  αναφέρθηκε, οι αναρχικοί συχνά καταβάλλουν προσπάθεια να αποστασιοποιηθούν  απ’ το κύριο ρεύµα του φεµινισµού, εξαιτίας της έλλειψης ταξικής ανάλυσης από πλευράς του. Αντ’ αυτού, τονίζεται ότι το πρόβληµα του σεξισµού διαφοροποιείται  βάσει της τάξης και γι’ αυτό η καταπίεση σε βάρος των γυναικών αποτελεί ταξικό ζήτηµα. Είναι, βέβαια, αλήθεια ότι ο πλούτος µετριάζει µέχρι ένα βαθµό την επίδραση του σεξισµού: είναι λιγότερο δύσκολο, για παράδειγµα, να κάνετε µια έκτρωση, εάν δεν έχετε και να ανησυχείτε για τα χρήµατα που απαιτούνται για το ταξίδι στο εξωτερικό· και ζητήµατα του ποιος κάνει τις δουλειές του σπιτιού και ποιος φροντίζει τα παιδιά φαντάζουν λιγότερο σηµαντικά,  αν µπορείτε  να πληρώνετε  κάποιον  να σας βοηθά. Επίσης, ανάλογα µε το κοινωνικο-οικονοµικό σας υπόβαθρο, θα έχετε και διαφορετικές προτεραιότητες.

Εντούτοις, υπογραµµίζοντας συνεχώς ότι το ζήτηµα του σεξισµού διαφοροποιείται ανάλογα µε την τάξη, οι αναρχικοί  ίσως φαίνεται να συγκαλύπτουν ή να αγνοούν κάτι που, επίσης, είναι αλήθεια: ότι το ταξικό πρόβληµα διαφοροποιείται  βάσει του φύλου.  Το πρόβληµα, το άδικο του σεξισµού, έγκειται στο ότι οι άνισες σχέσεις µεταξύ γυναικών και ανδρών επικρατούν και ανάµεσα στην εργατική τάξη και φυσικά στο σύνολο της κοινωνίας. Σε κάθε τάξη οι γυναίκες πάντα βρίσκονται σε µειονεκτική θέση σε σχέση µε τους άνδρες.

Σε µεγαλύτερο ή µικρότερο βαθµό, ο σεξισµός έχει επιπτώσεις  στις γυναίκες όλων των τάξεων· κι όµως, η φεµινιστική ανάλυση που δεν δίνει έµφαση στην τάξη συχνά γίνεται στόχος κριτικής. Αλλά σχετίζεται η τάξη µε όλες τις πτυχές του σεξισµού; Πώς σχετίζεται, για παράδειγµα, µε τη σεξουαλική βία; Εντέλει, η τάξη δεν είναι πάντα το πιο σηµαντικό σηµείο κάθε περίπτωσης. Μερικές φορές υπάρχει µια εµµονή  να προσκολληθεί ταξική ανάλυση σε κάθε φεµινιστική θέση, σαν να είναι αυτό που χρειάζεται για να προσδοθεί  αξιοπιστία στο φεµινισµό και να επικυρωθεί ο φεµινισµός ως ένας άξιος αγώνας για τους αναρχικούς της ταξικής πάλης. Αλλά µήπως αυτή η στάση χάνει την ουσία, η οποία σίγουρα είναι το ότι είµαστε ενάντια στο σεξισµό, όποιο προσωπείο κι αν έχει και σε οποιονδήποτε αυτός επιδρά;

Αν κάποιος ξυλοκοπείται µέχρι θανάτου σε µια ρατσιστική επίθεση, είναι ανάγκη να γνωρίζουµε την τάξη του, πριν εκφράσουµε το θυµό µας; Ή δεν µας ενδιαφέρει ο ρατσισµός σε περίπτωση που το θύµα είναι ένα ευκατάστατο µέλος της άρχουσας τάξης; Παρόµοια,  εάν κάποιος υφίσταται διακρίσεις στο χώρο της εργασίας του σχετικά µε τη φυλή, το φύλο ή τις σεξουαλικές του προτιµήσεις, είτε αυτός είναι καθαριστής είτε πανεπιστηµιακός,  δεν είναι λάθος αυτό και στις δύο περιπτώσεις και µάλιστα για τους ίδιους λόγους; Ξεκάθαρα,  η γυναικεία απελευθέρωση  αποτελεί µόνη της ένα θέµα για το οποίο αξίζει κάποιος  να αγωνιστεί, όπως, γενικότερα, αξίζει να καταπολεµηθεί  η καταπίεση και η αδικία, ανεξάρτητα από την τάξη του καταπιεσµένου.

 

Γυναίκες και άνδρες όλου του κόσµου  ενωθείτε ενάντια στο σεξισµό;

 

Με δεδοµένο ότι ένα πράγµα που έχουν µέχρι ένα βαθµό κοινό οι γυναίκες ανεξαρτήτου  τάξης και κουλτούρας  είναι η καταπίεσή τους, µπορούµε ως φύλο να ζητήσουµε  από τις γυναίκες (και τους άνδρες) του κόσµου να ενωθούν ενάντια στο σεξισµό; Ή υφίστανται αντιτιθέµενα ταξικά συµφέροντα που θα καθιστούσαν άκαρπη µια τέτοια στρατηγική; Συγκρούσεις  συµφερόντων σίγουρα µπορούν να προκύψουν µεταξύ των γυναικών της εργατικής τάξης και των πλουσίων γυναικών της µεσαίας ή της άρχουσας τάξης. Για παράδειγµα, σε µια φεµινιστική διάσκεψη  στη Γαλλία το 1900, οι σύνεδροι  διαφώνησαν πάνω στο θέµα του βασικού µισθού για τις οικιακές βοηθούς, αφού αυτό θα έβλαπτε την τσέπη αυτών που µπορούσαν οικονοµικά να απασχολήσουν οικιακές βοηθούς. Σήµερα, οι φωνές για επίδοµα πατρότητας ή δωρεάν παιδική µέριµνα θα αντιµετωπίσουν την αντίδραση των εργοδοτών,  που δεν θέλουν να βλέπουν να περικόπτονται τα κέρδη τους. Ο φεµινισµός δεν είναι πάντα κατάλληλος για βραχυπρόθεσµα  οφέλη. Οι αγώνες για οικονοµική  εξίσωση στην καπιταλιστική κοινωνία µε τους άνδρες απαραίτητα θα ενσωµατωθούν στον ήδη εξελισσόµενο και συνεχή αγώνα για παραχωρήσεις·  ουσιαστικά στον ταξικό αγώνα.

Κατά συνέπεια, τα συγκρουόµενα ταξικά συµφέροντα µπορούν µερικές φορές να θέσουν εµπόδια  στη φεµινιστική ενότητα σε πρακτικό επίπεδο. Είναι, ωστόσο, για τους αναρχικούς πολύ πιο σηµαντικό να τονίζουν τους δεσµούς τους µε το ευρύτερο φεµινιστικό κίνηµα από το να δίνουν έµφαση στις διαφορές.  Εξάλλου, η άρχουσα τάξη αποτελεί µειοψηφία και η µεγάλη  πλειοψηφία των γυναικών στην κοινωνία έχει κοινό συµφέρον να εξισωθεί  οικονοµικά  µε τους άνδρες.  Επιπρόσθετα, πολλά φεµινιστικά ζητήµατα δεν επηρεάζονται από τέτοιες ταξικής βάσης συγκρούσεις συµφερόντων, αλλά ενδιαφέρουν όλες τις γυναίκες σε ποικίλα επίπεδα. Όταν το θέµα, για παράδειγµα, αφορά τα δικαιώµατα αναπαραγωγής, οι αναρχικοί στην Ιρλανδία  συνδεθήκαµε  και ακόµα εµπλεκόµαστε σε οµάδες υπέρ των εκτρώσεων πλάι µε καπιταλιστικά κόµµατα χωρίς να συµβιβάζουµε την πολιτική  µας, επειδή αυτή είναι  η καλύτερη  τακτική, πρόκειται για την πάλη κατά του σεξισµού, ο οποίος αρνείται τον έλεγχο των γυναικών στο ίδιο τους το σώµα. Τέλος, αξίζει επίσης να σηµειωθεί ότι συχνά η απόρριψη του «φεµινισµού της µεσαίας  τάξης»  προέρχεται από τους ίδιους αναρχικούς/σοσιαλιστές  που ενστερνίζονται τον µαρξιστικό ορισµό της τάξης (ο οποίος αναφέρθηκε στην αρχή αυτού του άρθρου), κάτι που θα τοποθετούσε τους περισσότερους ανθρώπους της µεσαίας τάξης αυστηρά στην κοινωνική θέση της ευρύτερης εργατικής τάξης.

 

Μεταρρυθµίσεις κι όχι ρεφορµισµό

 

Απέναντι στον φεµινισµό υπάρχουν δύο τρόποι προσέγγισης: µπορούµε να αποστασιοποιηθούµε   από τις υπόλοιπες  φεµινίστριες, εστιάζοντας στο να κριτικάρουµε  τον ρεφορµιστικό  φεµινισµό ή να στηρίξουµε  πλήρως τον αγώνα για φεµινιστικές µεταρρυθµίσεις,  ενώ οι υπόλοιποι παρακαλούν για περισσότερα!  Αυτό είναι σηµαντικό  ειδικά, εάν θέλουµε  να καταστήσουµε τον αναρχισµό πιο ελκυστικό στις γυναίκες (πρόσφατη δηµοσκόπηση των Irish Times έδειξε ότι ο φεµινισµός αποτελεί σηµαντικό ζήτηµα για πάνω από το 50% των γυναικών στην Ιρλανδία).  Στο αναρχικό-κοµµουνιστικό όραµα για τη µελλοντική  κοινωνία µε κατευθυντήρια αρχή το στον καθένα σύµφωνα µε τις ανάγκες του, από τον καθένα σύµφωνα µε τις δυνατότητές του, δεν  υφίσταται  καµία καθιερωµένη προκατάληψη  ενάντια στις γυναίκες, όπως υπάρχει στον καπιταλισµό· και σχετικά µε τα οφέλη σε γυναίκες και άνδρες επίσης, ο αναρχισµός έχει πολλά να προσφέρει ειδικότερα στις γυναίκες εκφραζόµενος σε σεξουαλική, οικονοµική και προσωπική  ελευθερία, κάτι που είναι βαθύτερο  και παρέχει περισσότερα από την οποιαδήποτε  επισφαλή ισότητα που µπορεί να επιτευχθεί  στον καπιταλισµό.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s