Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Vox. Η Fahrinisa Campana είναι ανεξάρτητη δημοσιογράφος με έδρα την Αθήνα, καλύπτει θέματα φύλου, μετανάστευσης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Δημήτρης Νικολάου είναι φωτορεπόρτερ και καλύπτει ανθρωπιστικά θέματα, συγκρούσεις και τη Μέση Ανατολή. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας (φωτογραφία Fahrinisa Campana)

 

 ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ: τρανσμισογυνισμός, βιασμός

 

Μια μαλακή νύχτα στις αρχές του Μάη πέρσι, η Asma πήρε το μετρό για τη καθημερινή της διαδρομή από τη γειτονιά της στον Άγιο Νικόλαο ως το κέντρο της Αθήνας. Είναι μια trans πρόσφυγας από τη Μέση Ανατολή που το όνομα της έχει αλλάξει για να προστατευθεί η ταυτότητα της.

Πριν προλάβει να κατέβει στη στάση της όμως, δέχτηκε επίθεση από ένα επιβάτη. «Ήταν ίσως 20 χρονών και ήταν με τη φίλη του», διηγείται η Asma, που ζήτησε να μην αποκαλύψουμε την εθνικότητα της. Στη διάρκεια της σύντομης διαδρομής των δεκαπέντε λεπτών, ο άνδρας συνέχισε να την κοιτάει επιθετικά και άρχισε να φωνάζει στα ελληνικά. Στο τέλος, μόλις πριν τη στάση της, ο άνδρας τη πλησίασε. «Ήταν πολύ θυμωμένος και προσπάθησε να με χτυπήσει».

Η καθημερινότητα της Asma στην Ελλάδα είναι γεμάτη από λεκτικές και συχνά φυσικές επιθέσεις, και η Asma πλέον κάνει τα πάντα για να αποφύγει το μετρό, συχνά περπατώντας για ώρες για να φτάσει στο σπίτι της. Αν και το να χρησιμοποιήσει το μετρό σημαίνει μια πολύ συντομότερη χρονική διάρκεια της διαδρομής, δεν της επιτρέπει να διαφύγει από μια πιθανή επίθεση.

Η Asma  δεν είναι η μόνη trans πρόσφυγας στην Ελλάδα που έχει δεχτεί πρόσφατα επίθεση. Τον ίδιο μήνα του 2017, δυο ακόμη δέχτηκαν επίθεση στο νησί της Λέρου, ένα περιστατικό που οδήγησε τη μια γυναίκα στο νοσοκομείο σε κρίσιμη κατάσταση.

Από το 2015, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες που προσπαθούν να ξεφύγουν από το πόλεμο, τις διώξεις και την οικονομική καταστροφή έχουν μεταναστεύσει από τη Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν στην Ευρώπη. Οι περισσότεροι μπαίνουν στην Ευρώπη από την Ελλάδα και την Ιταλία πριν κατευθυνθούν προς τη Κεντρική Ευρώπη, μέρες ή εβδομάδες από την άφιξη τους. Η ασταθής οικονομική κατάσταση της Ελλάδας, η έλλειψη εργασιακών ευκαιριών, και οι κακές συνθήκες στα στρατόπεδα, έκαναν ελάχιστους πρόσφυγες να θέλουν να γίνει η Ελλάδα το νέο τους σπίτι

Το κλείσιμο των συνόρων το Μάρτιο του 2016 των συνόρων στη Μακεδονία, που χωρίζει την Ελλάδα από τη Κεντρική Ευρώπη διέκοψε τη διαδρομή των προσφύγων εξόδου από την Ελλάδα. Τώρα, σύμφωνα με το UNHCR, περίπου 50000 πρόσφυγες και μετανάστες από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική παραμένουν εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα, παλεύοντας να επιβιώσουν, με την επισφάλεια τους να αυξάνεται με κάθε μέρα που περνάει.

Κομμάτι αυτών των προσφύγων ανήκουν στην LGBTQ κοινότητα. Οι άνθρωποι αυτοί έφυγαν από τα σπίτια τους, όχι μόνο για να ξεφύγουν από το πόλεμο αλλά και για να ξεφύγουν από τις διώξεις για τις σεξουαλικές τους προτιμήσεις και την ταυτότητα του φύλου τους. Στις χώρες τους, τα trans άτομα αντιμετωπίζουν το κίνδυνο μακροχρόνιων φυλακίσεων, βασανισμού, βιασμού, ακόμη και φόνου.

«Το να είσαι κουίρ σε αυτό το κόσμο είναι μοναχικό», σύμφωνα με τη Moira Lavelle, από τα ιδρυτικά μέλη της οργάνωσης LGBTQI+ Refugees Welcome in Greece, που έχει την έδρα της στην Αθήνα. «Το να είσαι LGBTQI+ πρόσφυγας στην Ευρώπη, στην Ελλάδα, είναι επικίνδυνα μοναχικό». Ο ακριβής αριθμός των trans προσφύγων στην Ελλάδα είναι δύσκολο να εκτιμηθεί – πολλοί αισθάνονται άβολα να αποκαλύψουν τη ταυτότητα τους στις οργανώσεις που διαχειρίζονται το προσφυγικό.

Για τους/ις trans άνδρες και γυναίκες, η άφιξη τους στην Ελλάδα θα έπρεπε να σημαίνει πως είναι πλέον σε θέση να εκφράσουν την πραγματική τους ταυτότητα. Στις αρχές του περασμένου Οκτώβρη, το ελληνικό κοινοβούλιο πέρασε ένα νέο νόμο που κατάργει την προϋπόθεση πως για να αναγνωριστεί νομικά το φύλο των trans ατόμων πρέπει να έχουν κάνει επέμβαση επαναπροσδιορισμού του φύλου. Αυτό ήταν μια νίκη των trans δικαιωμάτων, κάνοντας τις καθημερινές συναλλαγές που απαιτούν ταυτότητα προσβάσιμες σε trans άτομα που μπορεί να μην είναι σε θέση να προχωρήσουν σε επέμβαση λόγω χρημάτων ή πρόσβασης, ή να μη θέλουν να προχωρήσουν σε αυτή.

Ο νόμος αυτός όμως πέρασε βρίσκοντας έντονες αντιδράσεις, και σύμφωνα με μια δημοσκόπηση, περισσότεροι από τους μισούς Έλληνες παραμένουν αντίθετοι σε αυτόν. Πολλοί πρόσφυγες έρχονται αντιμέτωποι/ες με μια κουλτούρα πολύ λιγότερο δεκτική προς τη ταυτότητα του φύλου τους από όσο περίμεναν.

Στη διάρκεια διαστήματος μεγαλύτερο των έξι μηνών, πήραμε συνεντεύξεις και καταγράψαμε τις ζωές πολλών μελών της προσφυγικής trans κοινότητας των Αθηνών, ανάμεσά τους πέντε γυναίκες από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Όλα τα ονόματα έχουν αλλάξει για τη προστασία της ασφάλειας τους.

 

Asma, 24, η εθνικότητα της δεν αποκαλύπτεται για τη προστασία της

Η Asma είναι στην Ελλάδα για λίγο περισσότερο από ένα χρόνο, και η επίθεση στο μετρό το Μάη δεν ήταν η μόνη κακοποίηση που αντιμετώπισε. Την φτύνουν και τη παρενοχλούν λεκτικά σχεδόν πάντοτε όποτε βγαίνει από το σπίτι της, η Asma αισθάνεται πως κάθε μέρα υπομένει ένα νέο ψυχολογικό τραύμα. «Αισθάνομαι πως εδώ είναι το ίδιο με τη Μέση Ανατολή – η Ελλάδα δεν είναι ο παράδεισος που φανταζόμασταν», είπε.

Από νεαρή ηλικία, η Asma ένιωθε πως ήταν κορίτσι, και θυμάται πως μισούσε τους γονείς της που την ανάγκαζαν να φοράει αγορίστικα ρούχα. Ως ανήλικη, η Asma μπήκε σε σχέση με έναν άνδρα δάσκαλό της – μια σχέση που θα κόστιζε τη ζωή και στους δυο αν αποκαλυπτόταν.

Ο κίνδυνος της αποκάλυψης δεν βρισκόταν στην ηλικιακή διαφορά, που δεν είναι ασυνήθιστη στις χώρες στη περιοχή, αν και η Asma ήταν νεαρότερη της ηλικίας συγκατάθεσης. Ο κίνδυνος εντοπιζόταν στην ίδια τη κουίρ σχέση.

Το ζευγάρι διέφυγε στη Συρία, όπου η Asma κατάφερε να καταγραφεί ως LGBTQ πρόσφυγας με την UNHCR και έλαβε θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης για να ξεκινήσει τη μετάβασή της από αρσενικό σε θηλυκό.  Δυο μόλις χρόνια αφού εγκαταστάθηκαν στη Συρία, η Asma βρέθηκε ξανά μόνη της καθώς ο φίλος της την εγκατέλειψε για να παντρευτεί μια γυναίκα.

Έμεινε στη Συρία για ακόμη πέντε χρόνια αλλά επέστρεψε στο σπίτι της το 2013 καθώς ο πόλεμος άρχισε να κλιμακώνεται. Λίγο μετά αφού επέστρεψε, συνελήφθη από τις Σιιτικές στρατιωτικές δυνάμεις. «Με πέταξαν στη φυλακή και με βίαζαν για πολλές μέρες», είπε. «Νόμιζα πως θα πέθαινα».

Με τη βοήθεια μελών της οικογένειας της η Asma τελικά απελευθερώθηκε. Επειδή όμως είχε βιαστεί από ένα άλλο άνδρα στη φυλακή, όταν η Asma επέστρεψε στο σπίτι της όλοι πίστευαν πως ήταν ομοφυλόφιλη. Αυτό οδήγησε στον εξοστρακισμό και σε καθημερινές απειλές από τη κοινότητα της. Τελικά η Asma διέφυγε στην Ελλάδα με χρήματα που συγκέντρωσε και της έδωσε κρυφά η γιαγιά της. Ζει ακόμη με το φόβο πως μέλη της οικογένειας της μπορεί να ανακαλύψουν την διεύθυνση της στην Αθήνα και την εντοπίσουν.

 

Zahra, 42, Ιράκ

Η Zahra, μια 42χρονη trans γυναίκα από τη Βαγδάτη και συγκάτοικος της Asma στην Αθήνα, έφυγε από το Ιράκ για ένα λόγο: να ζήσει ανοιχτά ως γυναίκα. Στο Ιράκ, η Zahra εργαζόταν σαν σερβιτόρος σε ένα καφέ στη Βαγδάτη, φορώντας γυναικεία ρούχα μόνο στην ασφάλεια του σπιτιού της. Φτάνοντας στην Ελλάδα, το περασμένο Δεκέμβριο, η Zahra μπορούσε επιτέλους να εκφράσει τη ταυτότητα του φύλου της όπως η ίδια ένιωθε.

Η Zahra ονειρεύεται τη μέρα που, μαζί με το φίλο της, που ζει ακόμη στο Ιράκ, θα είναι σε θέση να ζει δίχως φόβο σε μια πιο trans φιλική χώρα από την Ελλάδα. Για την ώρα όμως αυτό είναι αδύνατο. Για την ώρα, η Zahra επικεντρώνεται σε αυτό που μπορεί να ελέγξει – την εμφάνισή της.

Το καλοκαίρι, άρχισε αποτρίχωση με laser στο πρόσωπο και το στήθος της και παρά το αυξημένο κόστος, θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Για να πληρώσει για αυτές τις θεραπείες, άρχισε να εργάζεται ως συνοδός για πρώτη φορά στη ζωή της, κάτι που δεν είχε σκεφτεί ποτέ πως θα ήταν αναγκασμένη να κάνει – ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Προτιμά να μη μιλά για τη δουλειά της.

 

Sabah, 27, Ιράκ

Ερχόμενη στην Ελλάδα σήμαινε και για την 27χρονη Sabah, πως μπορούσε επιτέλους να εκφράσει την ταυτότητα του φύλου της. Με καταγωγή από τη Μπάσρα, η Sabah υποκρινόταν πως ήταν γκέι. Πέρσι η ομοφυλοφιλία ποινικοποιήθηκε σε σχεδόν τις μισές επαρχίες του Ιράκ – τις ίδιες που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ISIS. Το να είσαι trans κουβαλάει ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους. Ενώ οι γκέι αντιμετωπίζουν τα δικά τους στίγματα, οι trans άνθρωποι, λέει, θεωρούνται εκτροπές της φύσης.

Η οικογένεια της Sabah δεν αποδέχονταν την trans ταυτότητά της. «Όταν το ανακάλυψαν, ο πατέρας και ο θείος μου προσπάθησαν να μου κόψουν τα πόδια», αναφέρει. Η ζημιά από το μεγάλο σαν μπαλτά μαχαίρι ήταν τόσο σοβαρή, «που οι γείτονες αναγκάστηκαν να με πάνε στο νοσοκομείο».

Το μαρτύριο της Sabah δεν τελείωσε εκεί. Την συνέλαβαν και την έβαλαν στη φυλακή δύο φορές επειδή ήταν trans, μια φορά από ισλαμιστικές ομάδες και μια από την Ιρακινή κυβέρνηση, την βασάνισαν και την βίασαν και τις δύο φορές, αναφέρει. Τη δεύτερη φορά, μετά από πέντε μήνες στη φυλακή, ο δικαστής έδωσε στη Sabah την επιλογή ή να μείνει για πάντα στη φυλακή ή να εγκαταλείψει τη χώρα άμεσα. Επέλεξε το δεύτερο. Το Μάιο του 2017, η Sabah έφτασε στο νησί της Χίο.

Η Sabah ανυπομονούσε να φτάσει στην Ευρώπη – είχε μια θεία στη Σουηδία που ήξερε το μυστικό της και την αποδέχονταν για αυτό που ήταν. Η Ελλάδα όμως δεν ήταν η προοδευτική χώρα που περίμενε. Στη Χίο, διηγείται η Sabah, κακοποιούνταν φυσικά και λεκτικά συχνά από τους ντόπιους. Δεν ήταν σίγουρη «αν ήταν επειδή ήταν trans ή αν επειδή ήταν πρόσφυγας». Μετά από τρεις μήνες, έφυγε για την Αθήνα, όπου εξακολουθεί να κρύβει γενικά την trans ταυτότητα της λόγω των εμπειριών της στη Χίο.

 

Rabia, 20, Ιράκ

Η Rabia, στα 20 της, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Μπάσρα επειδή η οικογένεια της – ιδιαίτερα οι άνδρες από την πλευρά της μητέρας της – της επιτέθηκαν και απείλησαν πως θα τη σκοτώσουν επειδή ήταν trans.

«Ο αδελφός της μητέρας μου με είδε καθώς περπατούσα στο δρόμο με έναν άνδρα», λέει. «Όταν με είδαν με ακολούθησαν και ήρθαν πίσω στο σπίτι μου για να με χτυπήσουν. Με χτύπησαν στο κεφάλι με μια μεταλλική μπάρα, και έπρεπε να κάνω εγχείρηση». Σκύβοντας εμπρός στη καρέκλα της , τραβάει τα μαλλιά της γύρω από την ουλή, μια παχιά λευκή γραμμή στο πλάι του κεφαλιού της.

Παρόλα αυτά η Rabia δεν εγκατέλειψε τη Μπάσρα μέχρι που ο αδερφός της μητέρας της με τους δυο γιους της δολοφόνησαν τη μητέρα της, όταν ανακάλυψαν πως συγκέντρωνε χρήματα ώστε να φύγει η Rabia από τη χώρα. Η Rabia κατέφυγε στην Βαγδάτη, όπου ζούσε με φίλους και εργαζόταν σαν συνοδός. Όταν ανακάλυψε πως οι ξάδελφοι και ο θείος της την έψαχναν ακόμη, η Rabia έφυγε αμέσως για την Ελλάδα, φτάνοντας στη Χίο στις αρχές της άνοιξης του 2017.

Έχοντας ξοδέψει όλα της τα χρήματα στο ταξίδι προς την Ελλάδα, η Rabia άρχισε να εργάζεται ξανά ως συνοδός. Οι συνθήκες εργασία όμως ήταν πολύ χειρότερες. Στη Βαγδάτη, η Rabia κέρδιζε περίπου 100 με 300€ ανά πελάτη. Στη Χίο, με δεδομένο το στίγμα του να είναι πρόσφυγας,  μπορούσε να ζητά 10 εως 20€.

Αν και τώρα ζει στην Αθήνα, η Rabia φοβάται πάρα πολύ τη πιθανή παρενόχληση για να εμφανίζεται ως γυναίκα έξω από την ασφάλεια του σπιτιού της. «Δεν αισθάνομαι ασφαλής εδώ», λέει.

Ελπίζει να ξεφύγει από την Ελλάδα και να κάνει επέμβαση επαναπροσδιορισμού του φύλου.

 

Nadia, 28, Μαρόκο

Στα πρώιμα εφηβικά της χρόνια, όταν αντιλήφθηκε πως ήταν trans, η Nadia άρχισε θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης με την υποστήριξη της μητέρας και των δυο μικρότερων αδερφών της. Η θεραπεία μαλάκωσε τα χαρακτηριστικά του προσώπου της πριν προφτάσει να αναπτύξει πιο ανδρική οστική δομή.

Η ζωή όμως στο Μαρρακές δεν ήταν εύκολη. Αν και το ότι άρχισε ορμονική θεραπεία νωρίς την προστάτεψε από ανεπιθύμητη προσοχή σε δημόσιους χώρους, μέλη της οικογένειας και γείτονες που γνώριζαν πως ήταν καταγεγραμμένη ως αγόρι στη γέννηση περιθωριοποίησαν τόσο εκείνη όσο και τους γονείς της.

Πριν μπει στα 20 της, η Nadia επέλεξε να μετακομίσει σε άλλη πόλη για να προστατέψει τη μητέρα και τους μικρότερους αδερφούς της από το στίγμα να έχουν ένα διεμφυλικό άτομο στην οικογένεια. Μετά από χρόνια αδυναμίας να βρει εργασία – η ταυτότητα και τα επίσημα χαρτιά της ήταν ακόμη με το ανδρικό όνομα που της δόθηκε στη γέννηση και είχαν φωτογραφίες της ως αγόρι – η Nadia επέλεξε να πραγματοποιήσει το επικίνδυνο ταξίδι προς την Ευρώπη.

«Όλοι εμείς [οι trans άνθρωποι] το κάναμε αυτό γιατί ξέρουμε πως δεν έχουμε κανένα μέλλον στις χώρες μας, και επειδή ξέρουμε πως θα πεθάνουμε μόνοι μας στη χώρα μας», λέει.

«Για αυτό προσπαθούμε να μπούμε σε αυτές τις βάρκες, ακόμη και αν δε ξέρουμε τι μας επιφυλάσσεται – μπορεί να πεθάνουμε, αλλά επίσης μπορεί και όχι»

 

Παρά τις δυσκολίες, τόσο φυσικές και συναισθηματικές, που η κοινότητα των LGBTQI προσφύγων εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σε καθημερινή βάση στην Ελλάδα, υπάρχει ακόμη μια βαθιά αίσθηση ελπίδας στη κοινότητα. «Έχω ακόμη ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον», λέει η Asma, καπνίζοντας ναργιλέ στο σαλόνι της μαζί με μια παρέα trans προσφύγων – μια παρέα που τώρα αποκαλεί οικογένεια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s