Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Oxford University Press Blog. Η Kersti Yllö είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Wheaton College και ασχολείται με το ζήτημα της ενδοοικογενειακής βίας για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

 

Η φετινή συνάντηση της Αμερικανικής Εταιρείας Εγκληματολογίας θα εξετάσει το πώς έχει μεταβληθεί η αντίληψή μας για το εγκλήματο και τη βία, 50 χρόνια από την Επιτροπή για την Επιβολή του Νόμου και την Απονομή της Δικαιοσύνης του Προέδρου Lyndon Johnson. Όταν μιλάμε για κοινωνική αλλαγή, τα 50 χρόνια μπορεί να είναι μεγάλο ή και ανύπαρκτο χρονικό διάστημα, λαμβάνοντας όλους τους παράγοντες υπόψιν. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι στο αρχικό έγγραφο της Επιτροπής δεν υπήρχε καμία αναφορά στην έμφυλη βία, στη σεξουαλική βία, τη σεξουαλικής παρενόχληση, ή του συζυγικού βιασμού. οι παραβιάσεις αυτές ήταν πάντα μέρος της ιστορίας της ανθρωπότητας, αλλά μόνο τις τελευταίες δεκαετίες οι γυναίκες και οι άνδρες που είναι θύματα αυτών των εγκλημάτων ακούγονται, και ενθαρρύνονται να επιδιώξουν την απονομή δικαιοσύνης ενάντια στους δράστες αυτών των εγκλημάτων.

Η σεξουαλική βία στο γάμο έχει μια ιστορία  εξίσου μακρά όσο και ο ίδιος ο θεσμός του γάμου. Για χιλιετίες όμως, ο συζυγικός βιασμός – όπως άλλες μορφές σεξουαλικής επίθεσης – θεωρούνταν ιδιωτικό ζήτημα και όχι δημόσιο ζήτημα. Οι πρώιμοι νόμοι για το βιασμό, όρισαν την επίθεση ως έγκλημα κατά της ιδιοκτησίας του συζύγου ή του πατέρα των οποίων η σύζυγος ή η κόρη ήταν «ατιμάζονταν». Στο πλαίσιο αυτό ο συζυγικός βιασμός ήταν ένα οξύμωρο, με δεδομένο ότι η σύζυγος ήταν νόμιμη σεξουαλική ιδιοκτησία του συζύγου. Όταν οι νόμοι για το βιασμό του 17ου αιώνα – από το βρετανικό κοινό δίκαιο μέχρι τη δυναστεία των Qing στην Κίνα (Ng, 1987) – τιμωρούσαν το βιασμό, αυτοί τον θεωρούσαν παραβίαση της αγνότητας της γυναίκας, ξανά, ανύπαρκτος στα πλαίσια του γάμου. Επιπλέον, ο βρετανός νομικός Λόρδος Matthew Hale το 1736 ασχολήθηκε άμεσα με το ζήτημα της συγκατάθεσης, δηλώνοντας πως «ο σύζυγος δεν μπορεί να είναι ένοχος βιασμού που διέπραξε ο ίδιος πάνω στη νόμιμη σύζυγό του, γιατί από την αμοιβαία συγκατάθεσή τους και συμβόλαιο η σύζυγος έχει παραδώσει τον εαυτό της κατά αυτόν το τρόπο στο σύζυγό της, από το οποίο δε μπορεί να υπαναχωρήσει» (Hale, 1736).

Η ιδεολογία αυτή της μόνιμης, αμετάκλητης συγκατάθεσης έχει διαποτίσει τις νομικές και πολιτιστικές αντιλήψεις γύρω από το γάμο και το καταναγκαστικό σεξ μέσα σε αυτόν. Και αυτή η ιδεολογία έχει παγκόσμια απήχηση, όχι επειδή οι άνθρωποι σε άλλες ηπείρους επηρεάστηκαν από το Λόρδο Hale, αλλά επειδή ο έλεγχος των σωμάτων των γυναικών μέσω του γάμου είναι θεμελιώδης αρχή της πατριαρχίας. Μέχρι το 1993, οι νόμοι για τους βιασμούς στις ΗΠΑ περιέλαβαν τη «συζυγική εξαίρεση» που απέκλειε τους συζύγους από τη δίωξη για βιασμό.

Οι σχέσεις εξουσίας που θέτουν το εννοιολογικό πλαίσιο του βιασμού είναι μεγάλης σημασίας, και οι τρόποι με τους οποίους ο συζυγικός βιασμός νομιμοποιείται διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στις ΗΠΑ, παραδείγματος χάριν, το καταναγκαστικό σεξ στο γάμο είναι παράνομο, όμως οι πολυάριθμες συμπεριφοριστικές έρευνες δείχνουν ότι Αμερικανοί θεωρούν το βιασμό της συζύγου πολύ λιγότερο σοβαρή από μια αντίστοιχη επίθεση σε μια γνωστή ή μια ξένη. Επιπλέον, ο συζυγικός βιασμός διώκεται σπάνια και σχεδόν πάντα ως πρόσθετη κατηγορία μαζί με άλλες μορφές βίας, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας. Στην Ινδία, το ανώτατο δικαστήριο αποφάσισε το Φεβρουάριο του 2015 πως ο συζυγικός βιασμός δεν είναι ένα ποινικό αδίκημα. Ένας υπουργός της κυβέρνησης είπε αργότερα στο κοινοβούλιο πως ο συζυγικός βιασμός δεν θα μπορούσε να ποινικοποιηθεί στην Ινδία1 γιατί «οι γάμοι είναι ιεροί» στη χώρα.

Υπάρχουν αμέτρητες διαφοροποιήσεις εάν ο βιασμός από το σύζυγο είναι εγκληματική πράξη, απλά μια «ατυχής πραγματικότητα», ή ένα «αναμφισβήτητο συζυγικό καθήκον». Ανεξάρτητα από το παραδοσιακό πλαίσιο όμως, η αντιλήψεις αλλάζουν σε όλες τις κοινωνίες. Αυτή τη στιγμή του 21ου αιώνα, υπάρχουν τρεις σημαντικές τάσεις που αλλάζουν την αντίληψη απέναντι στο συζυγικό βιασμό. Κατ’ αρχάς, η ιδέα ότι τα δικαιώματα των γυναικών είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι πλέον μια ριζοσπαστική ή περιθωριακή αντίληψη. Οι διεθνείς οργανισμοί για τα ανθρώπινα δικαιώματα αναγνωρίζουν πλέον την κακοποίηση στην ιδιωτική σφαίρα ως παραβίαση δικαιωμάτων. Στη πράξη, η σεξουαλική βία στο γάμο έχει χρησιμοποιηθεί επιτυχώς ως λόγος για αναζήτηση ασύλου στις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Η δεύτερη σύγχρονη τάση που φέρνει το συζυγικό βιασμό στο προσκήνιο είναι η παγκόσμια πανδημία HIV/AIDS. Έρευνες δείχνουν ότι μεγάλος αριθμός γυναικών, ιδιαίτερα στην υποσαχάρια Αφρική, έχει μολυνθεί από τους συζύγους τους. Η έλλειψη δυνατότητας να αρνηθούν το σεξ – ή ακόμα και να ζητήσουν σεξ με προφυλακτικό – μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή των γυναικών και των παιδιών τους. Η δημόσια πολιτική και πρακτική για την υγεία αναγνωρίζει όλο και περισσότερο τη ζημιά που προκαλεί ο συζυγικός βιασμός.

Μια τρίτη τάση που αλλάζει τον τρόπο σκέφτονται οι άνθρωποι για το συζυγικό βιασμό είναι ο καθολικός μετασχηματισμός του γάμου ως θεσμού. Το παραδοσιακό πρότυπο του γάμου ως συμβολαίου μεταξύ οικογενειών με σκοπό την αναπαραγωγή δίνει τη θέση της στο γάμο μεταξύ ισότιμων συντρόφων που βασίζεται στην οικειότητα – αν και με άνιση κατανομή και παρά την αντίσταση. Η ιδέα ότι ο γάμος είναι μια σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων βασισμένη στη ρομαντική αγάπη επικυρώνει την αντίληψη της συζύγου ως ευδιάκριτης, αυτόνομης ύπαρξης – ένα άτομο με σωματική ακεραιότητα. Αυτή η αλλαγή από την αναπαραγωγή στην οικειότητα ως βασικό σκοπό του γάμου αντιπροσωπεύει μια τεκτονική μετατόπιση στις ετεροφυλικές σχέσεις.

Οι αλλαγές στις αντιλήψεις και στις επακόλουθους μετασχηματισμούς της πολιτικής ποικίλλουν πάρα πολύ παγκοσμίως. Η έρευνα που εμφανίζεται όμως, από διάφορα μέρη, από το Βιετνάμ ως τη Νότια Αφρική, ως τη Γουατεμάλα και τις ΗΠΑ δείχνει μια μεγάλη ομοιότητα. Ανεξάρτητα από το νόμο και τις πολιτισμικές αντιλήψεις, οι γυναίκες που βιώνουν σεξουαλική παρενόχληση από τους συντρόφους τους, περιγράφουν το σημαντικό φυσικό, συναισθηματικό, και κοινωνικό πόνο τους. Αλλά τώρα, οι φωνές των γυναικών ακούγονται. Όπως μια Αμερικανίδα γυναίκα εξήγησε, «κάποιος έθεσε το θέμα του συζυγικού βιασμού και ήμουν ακόμα τόσο πολύ χειραγωγημένη και αντέδρασα κάπως έτσι,… για ποιο πράγμα μιλάς; Ήμουν η σύζυγός του. Μπορούσε να μου κάνει οτιδήποτε θελήσει… Μου πήρε πολύ καιρό για να συνειδητοποιήσω ότι είχα το δικαίωμα να πω όχι, και ότι εάν δεν είχα το δικαίωμα αυτό τίποτα δεν ήταν ένα πραγματικά συναινετικό». Μια γυναίκα από το Βιετνάμ εκμυστηρεύτηκε σε έναν ερευνητή για το καταναγκαστικό σεξ στο γάμο της: «Για έναν τόσο πολύ καιρό δε μπορούσα (να τον απορρίψω), αφού η αντίσταση δεν ήταν αποτελεσματική. Έτσι, σκεφτόμουν ότι πρέπει να το δεχτώ, ή να το επιτρέψω, έτσι ώστε μπορέσω να κοιμηθώ, και να μπορέσω να δουλέψω την επόμενη μέρα. Πολλές φορές σκέφτομαι ότι αυτό είναι το καθήκον της συζύγου, έτσι απλά το δέχομαι και δε το λέω σε κανένα. Μερικές όμως φορές σκέφτομαι πως αυτό είναι σεξουαλική κακοποίηση». Γυναίκες σε όλο το κόσμο παλεύουν με το συναισθηματικό αντίκτυπο του καταναγκαστικού σεξ, συναισθήματα φόβου, υποβάθμισης και του θυμού, καθώς επίσης και σημαντικών συνεπειών στην υγεία. Περιγράφουν τις αναγκαστικές εγκυμοσύνες, μόλυνση με HIV, τις κοψίματα, μώλωπες και τα σχισμένους πρωκτούς. Περιγράφουν το κοινωνικό μαρτύριο στο πλαίσιο των ευρύτερων οικογενειών και κοινοτήτων τους.

Ο συζυγικός βιασμός όμως βγαίνει πίσω από τις κλειστές πόρτες.

Οι προσπάθειες να αντιμετώπισης αυξάνονται τόσο από τις τοπικές κοινότητες όσο και από τους διεθνείς οργανισμούς. Η επέκταση των παρεμβάσεων της ποινικής δικαιοσύνης και των φορέων δημόσιας υγείας στη σεξουαλική βία είναι σημαντική. Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι αυτές θα είναι επιτυχέστερες όταν στηρίζονται σε μια βαθύτερη κατανόηση των σύνθετων πολιτισμικών πλαισίων και των εμπειριών που έχουν βιώσει οι γυναίκες.

 

  1. http://www.bbc.com/news/world-asia-india-32810834

 

 

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Kersti Yllö: Συζυγικός βιασμός

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s