Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα The Region. Η Helin Dirik είναι κουρδικής καταγωγής Γερμανίδα αρθρογράφος με έμφαση στο φεμινισμό και τη φιλοσοφία, ο πολιτικός της ακτιβισμός επικεντρώνεται γύρω στο Κουρδιστάν, την απελευθέρωση της γυναίκας και θέματα νεολαίας. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. 

 

 

Η πατριαρχία δεν επιζεί απλά και μόνο σε δομές που είναι πέρα από την επιρροή και τον έλεγχο μας. Στην πραγματικότητα, η πατριαρχική νοοτροπία είναι τέτοια που περνά μέσα στις κοινωνίες από γενιά σε γενιά, και που αλλάζει το χαρακτήρα της ανάλογα με τον ιστορικό τόπο και χρόνο. Σήμερα, αντιμετωπίζουμε διαφορετικούς μηχανισμούς καταπίεσης από αυτούς που κυριαρχούσαν 50, 100 ή 500 χρόνια πριν. Ταυτόχρονα όμως, υπάρχουν συγκεκριμένοι παραλληλισμοί και μοτίβα που έχουν επιβιώσει μέσα στους αιώνες και που αποκαλύπτουν το τρόπο με τον οποίο έχει διεξαχθεί ο πόλεμος εναντίον των γυναικών, των σκέψεων και των σωμάτων τους. Η καταπίεση και η εκμετάλλευση των γυναικών, μέσα από τις οποίες η δημιουργία του πατριαρχικού συστήματος έγινε δυνατή, μπορεί να ανιχνευθεί χιλιάδες χρόνια πίσω. Η εξέλιξη του συστήματος αυτού μπορεί να γίνει αντιληπτή από την διαγραφή κύριων θηλυκών χαρακτήρων και θεοτήτων στις μυθολογίες, και μπορεί να γίνει ορατή από την υποτίμηση της «θηλυκότητας», τόσο της φυσικής όσο και της σωματικής στην (κυρίως Δυτική) φιλοσοφία και, κυρίως, από τα Ευρωπαϊκά κυνήγια μαγισσών που ξεκίνησαν στα τέλη του Μεσαίωνα. Όταν κοιτάμε στα ιδεολογικά και στα ψυχολογικά μέσα του πολέμου, που χρησιμοποιήθηκαν εναντίον των γυναικών τα τελευταία 5000 χρόνια, μπορούμε να αναγνωρίσουμε συγκεκριμένα μοτίβα, τα οποία μας είναι γνώριμα καθώς τα αντιμετωπίζουμε στη καθημερινότητα μας σήμερα.

Για να το ονομάσουμε με σαφήνεια, μιλάμε για μια δαιμονοποίηση των γυναικών, συνοδευόμενη από τη διαπόμπευση και υποτίμηση των γυναικών. Στην ιστορική ανάλυση της πατριαρχίας, η ηγεμονική ανδρική αφήγηση απεικονίζει τις γυναίκες ως παθητικούς παράγοντες, που δεν έχουν τρόπο και χρόνο να προβάλλουν αντίσταση. Επιπλέον, το πατριαρχικό σύστημα γίνεται αντιληπτό ως φυσική και θεόσταλτη κατάσταση. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά του νομίσματος, που μπορεί να έμενε κρυμμένη αν δεν υπήρχαν οι φεμινίστριες να αποκαλύπτουν την ιστορία αυτής της αντίστασης τις τελευταίες δεκαετίες. Η ιστορία της πατριαρχίας είναι την ίδια στιγμή η ιστορία ενός πολέμου εναντίον στο επαναστατημένο σώμα και το αντιστεκόμενο πνεύμα.

Μεταξύ άλλων, το Κουρδικό γυναικείο κίνημα έχει αναλύσει την ιδιαίτερη απεικόνιση θηλυκών χαρακτήρων στη Σουμεριακή, Βαβυλωνιακή, Ινδική και Ελληνική μυθολογία. Μιλά για ένα σημείο καμπής που υπήρξε στις μυθολογίες, ένα σημείο καμπής που κατέστρεψε την εικόνα της λατρείας της Θεάς και άρχισε να αποδίδει σε αυτή καταστρεπτικές ιδιότητες. Από τη στιγμή αυτή η αρχή της πατριαρχικής κοινωνίας είναι ανιχνεύσιμη. Σήμερα, όταν πληροφορούμαστε για τις θεές των μυθολογιών, ανακαλύπτουμε αντιφατικές παραδόσεις. Πολλές ισχυρές, δυνατές θεές την ίδια στιγμή περιγράφονται ως ύπουλες και σχεδόν δαιμονικές. Ένα καλό παράδειγμα αυτού βρίσκεται στις ινδικές θεότητες Durga και Kali, που περιγράφονται ως ανεξάρτητες και δυνατές φιγούρες που, αντίθετα άλλες θεές, δεν έχουν σύζυγο ή αρσενικό αντίστοιχο. Η θεά Durga συμβολίζει την ίδια στιγμή και τη ζωή και το θάνατο, και τη καλοψυχία και τη τιμωρία. Παρομοίως, η Kali, που λέγεται πως γεννήθηκε από το μέτωπο και το θυμό της Durga, είναι μια θεότητα δημιουργίας και ανανέωσης, αλλά και θανάτου και καταστροφής. Και οι δυο συμβολίζουν την σεξουαλικότητα και το shakti, που είναι η αρχέγονη γυναικεία ενέργεια, όμως κατ’ αυτό το τρόπο αντιπροσωπεύουν πρώτα απ’ όλα τη σκοτεινή και καταστροφική πλευρά του shakti. Σε κάποιες περιπτώσεις, περιγράφονται ως φιγούρες που γελάνε δυνατά, καταστροφικές και που χορεύουν δαιμονικά. Από την άλλη, υπάρχουν θεές όπως η Sita, που περιγράφονται κυρίως ως ήπιες και αντιπροσωπεύουν τη πίστη, τη γονιμότητα και το ψυχικό σθένος.

Οι θεές Kali και Durga δεν είναι τα μόνα παραδείγματα που μας δείχνουν πως η απεικόνιση ισχυρών θηλυκών θεοτήτων πάει, σε πολλές περιπτώσεις, μαζί με τη δαιμονοποίηση. Η Σουμέρια θεά Lilith, που είναι ταυτόχρονα η πρώτη γυναίκα στην εβραϊκή μυθολογία, αντιστέκεται στην υποταγή και αντιπροσωπεύει την ανεξαρτησία και τη σεξουαλική ελευθερία. σε μετέπειτα απεικονίσεις, προκαλεί τρόμο ως δαίμονας, πλανεύτρα και φόνισσα παιδιών. Αυτό το μοτίβο δαιμονοποίησης γυναικείας αυτοδιάθεσης, δύναμης και ελεύθερης σεξουαλικότητας κατάφερε να επιβιώσει μέσα στους αιώνες, μέχρι το Μεσαίωνα στην Ευρώπη, όπου έλαβε χώρα μια από τις πιο αιματηρές και βάρβαρες εκστρατείες της πατριαρχίας.

Με την γέννηση του καπιταλισμού, ο πόλεμος κατά του επαναστατημένου σώματος εντατικοποιήθηκε όταν προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν και να μετατρέψουν κάθε δημιουργική, χρήσιμη ενέργεια του ανθρώπου σε εργατική δύναμη. Πριν και κατά την περίοδο αυτή υπήρχαν διαδεδομένες πεποιθήσεις για την ύπαρξη ζωντανών ενεργειών στη φύση και φυσικές δυνάμεις όπως μάγοι και, ιδιαίτερα, μάγισσες. Η Silvia Federici στο βιβλίο της Ο Κάλιμπαν και η Μάγισσα (Εκδόσεις των Ξένων, 2011) γράφει πως η εξάσκηση μαγείας δεν ήταν συμβατή με την αναπτυσσόμενη καπιταλιστική τάξη και εργασία. Ο καπιταλισμός, ένα σύστημα που υπολογίζει, κάνει λογικές προβλέψεις και συμπεραίνει και τιμωρεί, ήταν αντίθετος με τη μαγεία, που τότε θεωρούνταν άνομη, απρόβλεπτη, χαοτική και διαβολική. Ως αποτέλεσμα της δαιμονοποίησης των επαναστατημένων γυναικών, υπήρξε μια σεξιστική εκστρατεία και κυνήγι μαγισσών, που συχνά παραλείπεται από την ανάλυση της ιστορίας του καπιταλισμού. Οι απείθαρχες γυναίκες που δεν συμμορφώνονται με τις κοινωνικές νόρμες που χαρακτηρίζονταν ως μάγισσες από τους ίδιους τους συγγενείς και τους γείτονές τους. Η «ακολασία», το να έχουν «παράνομα» παιδιά, οι ισχυροί δεσμοί μεταξύ γυναικών, η σοφία και η γνώση γύρω από τη φύση, το να είναι σε σύνδεση με τη φύση, η κατοχή γατών (χιλιάδες γάτες δολοφονήθηκαν επίσης!), η πορνεία, η μοιχεία, το να ζουν δίχως άνδρα ή να έχουν «κακό όνομα» στη κοινωνία αντιμετωπίζονταν όλα ως αποδείξεις πως ήταν μάγισσες. Μάγισσα ήταν ακόμη η γυναίκα που δεν ήταν υποτακτική, που διαφωνούσε, υπερασπίζονταν τον εαυτό της ή έβριζε. Οι μάγισσες με κάποιο τρόπο ήταν ένα σύμβολο αντίστασης απέναντι στη πατριαρχική τάξη. Η αντίστασή αντιμετωπίστηκε με ταπείνωση και διαπόμπευση. Η εκτέλεση 60000 μαγισσών ήταν δημόσιο θέαμα, ένα γεγονός διαπόμπευσης και εξευτελισμού, που οι γυναίκες που είχαν αποκλειστεί από την κοινωνία καίγονταν ζωντανές. Η τιμωρία  και το βασανιστήριο των μαγισσών είχε ως στόχο τη δαιμονοποίηση και τον εξευτελισμό τους. Η φύση η μαγεία, οι μάγισσες και οι γυναίκες, που ως τότε αποτελούσαν σημαντικά τμήματα της ζωής – καταστράφηκαν και υποβαθμίστηκαν ως μέρος της διαδικασίας ανάπτυξης του καπιταλισμού και την ανόδου της εκλογικευμένης επιστήμης.

Στη Δυτική φιλοσοφία επίσης, η απαξίωση της φύσης, του σώματος και κάθε τι υλικού πήγε χέρι-χέρι με την απαξίωση των γυναικών, που ανακηρύχθηκαν υπερβολικές, παράλογες,  ασταθείς, απρόβλεπτες και παρορμητικές οντότητες. Φιλόσοφοι, επιστήμονες, ψυχαναλυτές και πολλοί άλλοι ενεπλάκησαν σε αυτό. Όλες αυτές οι μέθοδοι συκοφάντησης και δαιμονοποίησης των γυναικών μέσω της διαπόμπευσης, της κατηγορίας, της καθυπόταξης και της εξαντικειμενοποίησης επέζησε μέσα στους αιώνες. Η σύγχρονη κοινωνία, επίσης, δεν έχει απαλλαχθεί από την ιδέα πως η γυναίκα που ζει μια ζωή αυτοδιάθεσης, ελεύθερη και ανεξάρτητη, που οργανώνεται και συμμαχεί με άλλες γυναίκες, τσακώνεται, φωνάζει, διαφωνεί, συζητά, αποφασίζει για το δικό της σώμα, αποφασίζει η ίδια για την ερωτική και σεξουαλική της ζωή ή αντιστέκεται με άλλους τρόπους στις σεξιστικές νόρμες, πρέπει να «ντρέπεται», η διαπόμπευση, η ταπείνωση, η έκθεση (λέξη κλειδί: εκδικητικό πορνό) και οι κατηγορίες, ήταν πάντα εργαλεία του πατριαρχικού συστήματος, το οποίο πρέπει απαραίτητα να αναλυθούν πιο εντατικά ώστε να αντιμετωπιστούν. Η μορφή και η έκτασή τους διαφέρει ανάλογα με τις πολιτιστικές και κοινωνικές πραγματικότητες, αλλά για να κατονομάσουμε μερικά μόνοι παραδείγματα. Οι γυναίκες συχνά αντιμετωπίζονται ως ο καθρέφτης της «τιμής» και της «περηφάνειας» της οικογένειας της. Τι φοράει μια γυναίκα, με ποιόν περνά την ώρα της, ποιόν αγαπάει ή αν αγαπάει, ποιόν παντρεύεται ή δεν παντρεύεται και πολλά άλλα τερατώδη μέτρα και σταθμά καθορίζουν την φήμη της στην κοινωνία. Κρίνεται – και αυτό είναι κάτι που κάνουμε όλοι – για το τρόπο που ντύνεται, για το σώμα της, για το τρόπο που μιλάει, γελάει ή χορεύει και ιδιαίτερα για τις αποφάσεις της  γύρω από τη σεξουαλική της ζωή. Αυτό  δεν ισχύει μόνο επειδή η κοινωνία  μας έχει μια διαστρεβλωμένη σχέση με το θέμα της σεξουαλικότητας γενικότερα, που όλο και περισσότερο διαμορφώνεται από τη στρέβλωση και τις επιδείξεις εξουσίας, ιδιαίτερα όμως όταν ερχόμαστε στη σεξουαλικότητα των γυναικών. Η σεξουαλική της ζωή καθορίζει την δήθεν αγνότητα της, και μόλις κινηθεί μακριά από τις κοινωνικές νόρμες αντιμετωπίζεται ως ανήθικη. Αυτό είναι μέρος του αρχαίου μοτίβου που μπορούμε να ανιχνεύσουμε πίσω ως την μυθολογία. Η εικόνα που η κοινωνία έχει για τις γυναίκες, είναι αυτή ενός εξαιρετικά αμφιλεγόμενου και απρόβλεπτου όντος. Από τη μια, αντιμετωπίζεται ως σύμβολο γονιμότητας, αγνότητας, ρεαλισμού και μητρικής αγάπης, ενώ είναι κοινωνικά αποδεκτή μόνο με αυτά τα χαρακτηριστικά.  Από την άλλη, όταν στο τέλος η γυναίκα αρχίζει να αντιστέκεται, αποκαλύπτεται η άλλη πλευρά του νομίσματος, όπου χαρακτηρίζεται ως ανεξέλεγκτη, «υστερική», δόλια, ανήθικη και διαβολική ύπαρξη που πρέπει να ελεγχθεί και να υποταχθεί. Μεταξύ αυτών των «πόλων της θηλυκότητας» μοιάζει να μην υπάρχουν γκρίζες ζώνες, και μέσα από τη δημιουργία της διχοτόμησης «αγία/πουτάνα», ψυχολογική και συναισθηματική πίεση τις γυναίκες εντείνεται ακόμη περισσότερο. Η διαπόμπευση, η ταπείνωση και η κατηγορία είναι τα μέσα του πολέμου που η σεξιστική κοινωνία χρησιμοποιεί σε κάθε πτυχή της ζωής. Τα αισθήματα της ντροπής και ενοχής λειτουργούν για να σπάσουν το ηθικό της, να υποτάξουν την (συλλογική) αντίσταση της και να αποδυναμώσουν την αυτοπεποίθηση της.

Εξαρτάται από εμάς και τις επόμενες γενιές επαναστατριών φεμινιστριών και των νέων να αποκαλύψουν αυτά και άλλα μέσα πολέμου της πατριαρχίας και να ορθώσουν μια συλλογική αντίσταση εναντίον τους. Μάγισσα, καριόλα, πουτάνα, φόνισσα – ή όποιο όνομα και αν μας δώσουν – ας αποφασίσουμε μόνες μας τα ονόματά μας, τα χρώματά μας, τα πνεύματά μας, τις ζωές και την επανάσταση μας και να ξεσηκωθούμε ενάντια στην απογοήτευση της ζωής και του κόσμου, ενάντια στις τεχνητές ιεραρχίες και εξουσίες.

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s