Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Balkan Insight. Η Nidzara Ahmetasevic είναι ανεξάρτητη δημοσιογράφος και ακαδημαϊκός από την Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. 

 

Προειδοποίηση περιεχομένου: περιγραφές βιασμών

 

Ανάμεσα στα περισσότερα από 3500 μέλη που βρέθηκαν θαμμένα ως τώρα στο Ποτοτσάρι, κοντά στη Σρεμπρένιτσα – θύματα της γενοκτονίας του 1995 στη πόλη στα ανατολικά της Βοσνίας – τα 30 ανήκουν σε γυναίκες.

Κάποιες από αυτές τις γυναίκες δολοφονήθηκαν από μέλη του στρατού και της αστυνομίας της Σέρβικης Δημοκρατίας της Βοσνίας (ΣΒΔ), αφού πρώτα εισέβαλαν στην ασφαλή ζώνη του ΟΗΕ όπου ζούσαν κυρίως Βόσνιοι Μουσουλμάνοι, και εκτέλεσαν χιλιάδες άνδρες και γυναίκες. Κάποιες αυτοκτόνησαν. Άλλες πέθαναν από τη θλίψη και το τραύμα όταν είδαν να παίρνουν μακριά τους άντρες και τα παιδιά τους.

Οι περισσότεροι από τους 30000 που διώχθηκαν από την πόλη αφού την κατέλαβαν οι Σέρβοι ήταν γυναίκες. Φορτωμένες σε λεωφορεία και φορτηγά που τις πήραν μακριά από τα σπίτια τους, πολλές έμειναν μόνες, σκεπτόμενες τι μοίρα περίμενε τα παιδιά, τους πατεράδες, τους αδερφούς, τους συζύγους και τους ξαδέρφους τους.

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια αυτές οι γυναίκες που επέζησαν λένε τις ιστορίες τους για τη Σρεμπρένιτσα και για αυτά που έχασαν, παλεύοντας για να βγει η αλήθεια στην επιφάνεια και να μη χαθεί η μνήμη για το τι έζησε η πόλη. Ενώ μιλούν για τα χαμένα παιδιά και μέλη των οικογενειών τους, ελάχιστες μιλούν για τις ίδιες και για το βιασμό και τις δολοφονίες γυναικών στη Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995.

Ο ακριβής αριθμός των βιασμών που συνέβησαν στη πόλη το 1995 είναι δύσκολο να εξακριβωθεί. «Γυναίκες βιάστηκαν και κακοποιήθηκαν σεξουαλικά κατά την πτώση της Σρεμπρένιτσα, αν και το μέγεθος αυτής της κακοποίησης παραμένει ασαφές», κατέληγε η έκθεση του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRW) για τη πτώση της Σρεμπρένιτσα τον Οκτώβριο του 1995.

Στη δίκη του Radoslav Krstic, που καταδικάστηκε το 2004 σε 35 χρόνια φυλακή για συνέργεια σε γενοκτονία, συμπεράθηκε πως «σεξουαλικές επιθέσεις ήταν πιθανές» μετά τη πτώση της Σρεμπρένιτσα –  αλλά δεν δόθηκε κάποιος αριθμός.

Ειδικοί που εργάστηκαν για πολλά χρόνια με τα θύματα από τη Σρεμπρένιτσα λένε πως είναι πολύ σπάνιο να ακούσεις μια γυναίκα να μιλάει για βιασμό, κυρίως λόγω του στίγματος που περιβάλλει το βιασμό και επειδή ακόμα και τώρα, είναι πολύ συναισθηματικά φορτισμένες με όλα όσα συνέβησαν σε εκείνες και στις οικογένειες τους για να μιλήσουν για τις προσωπικές τους εμπειρίες.

 

Βιασμοί και φόνος

 

Τα Ηνωμένα Έθνη κήρυξαν την Σρεμπρένιτσα και τον κοντινό θύλακα της Ζέπα «Ασφαλείς Περιοχές» το 1993. Όταν ο στρατός της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, VRS, σάρωσε την κοιλάδα του Δρίνου στην ανατολική Βοσνία, δεκάδες χιλιάδες Βόσνιοι Μουσουλμάνοι πρόσφυγες κατέφυγαν στους δυο θύλακες. Περικυκλωμένοι από τον VRS ζούσαν σε απάνθρωπες συνθήκες, με απελπιστικά λίγο φαγητό, νερό και φάρμακα.

Οι εγκαταστάσεις ήταν υπερκορεσμένες. Πριν αρχίσει ο πόλεμος, η Σρεμπρένιτσα ήταν μια σχετικά μικρή πόλη περίπου 10000. Μέχρι τη στιγμή που κηρύχθηκε ασφαλής ζώνη του ΟΗΕ, ο αριθμός αυτός είχε υπερτριπλασιαστεί.

Το Μάρτιο του 1995, ο Radovan Karadzic, πρόεδρος και ανώτερος διοικητής της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας εξέδωσε μια ανατριχιαστική εντολή αναφορικά με τη μακροπρόθεσμη στρατηγική του VRS για την Σρεμπρένιτσα.

Η Οδηγία 7 ξεκαθάριζε πως με «προσχεδιασμένες και καλά οργανωμένες πολεμικές επιχειρήσεις», ο VRS έπρεπε να «δημιουργήσει αφόρητη κατάσταση απόλυτης ανασφάλειας δίχως ελπίδα περαιτέρω επιβίωσης ή ζωής στους κατοίκους της Σρεμπρένιτσα».

Στις 11 Ιουλίου του 1995, ο VRS, με επικεφαλής τον στρατηγό Mladic, που καταδικάστηκε πριν 15 χρόνια από το δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου της Χάγης, μπήκε στη Σρεμπρένιτσα. Χιλιάδες άνδρες έτρεξαν προς το δάσος με την ελπίδα να φτάσουν σε περιοχή ελεγχόμενη από την κυβέρνηση του Σεράγεβο. Χιλιάδες άλλων έφυγαν προς την βάση του ΟΗΕ στο Ποτοτσάρι, ελπίζοντας σε προστασία από το Ολλανδικό τάγμα του ΟΗΕ.

Δεν την έλαβαν ποτέ. Αντίθετα, μαζικές δολοφονίες άρχισαν το πρωινό της 12ης Ιουλίου. Σε διάστημα λίγο μεγαλύτερο από 8 ημέρες, περίπου 8000 άνθρωποι δολοφονήθηκαν.

Σύμφωνα με την αρχική απόφαση που ανακοινώθηκε στη Χάγη στις 10 Ιουνίου 2010 στην υπόθεση εφτά πρώην υψηλόβαθμων αξιωματικών του στρατού και της αστυνομίας της ΣΔΒ, 5336 πτώματα έχουν αναγνωριστεί από τότε.

«Ο τελικός αριθμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος από 7826», πρόσθεσε η έδρα, ενώ έβγαζε τη δεύτερη απόφαση για γενοκτονία από το 1993, τη χρονιά που το Διεθνές Δικαστήριο για Εγκλήματα στην Πρώην Γιουγκοσλαβία δημιουργήθηκε (ICTY). Η πρώτη, στη περίπτωση Krstic, βγήκε έξι χρόνια νωρίτερα.

Η μοίρα των γυναικών όμως που έμεινα πίσω στη Σρεμπρένιτσα παραμένει ακόμη άγνωστη από πολλούς. Σύμφωνα με την έκθεση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για την πτώση της Σρεμπρένιτσα το Νοέμβριο του 1995, ένας στρατιώτης του ΟΗΕ, φτάνοντας στο Ζάγκρεμπ από τη Σρεμπρένιτσα, είπε στους δημοσιογράφους πως «η κυνηγετική περίοδος είναι στο κορύφωμα της» στη Σρεμπρένιτσα, προσθέτοντας πως «όχι μόνο οι άνδρες αλλά και οι γυναίκες αποτελούν στόχο»

«Κάποιες τις πυροβολούν και τις τραυματίζουν, σε άλλες κόβουν τα αυτιά και κάποιες γυναίκες έχουν βιαστεί», είπε ο ίδιος στρατιώτης.

Ένα άλλο μέλος του Ολλανδικού τάγματος του ΟΗΕ, που κατέθεσε στη δίκη του Krstic, είπε λίγο πολύ τα ίδια. «Είδαμε δυο Σέρβους στρατιώτες, ένας από αυτούς στέκονταν σκοπό και ο άλλος ήταν πάνω στο κορίτσι, με τα παντελόνια κατεβασμένα», είπε.

«Και είδαμε ένα κορίτσι να είναι ξαπλωμένο στο έδαφος πάνω σε ένα είδος στρώματος. Υπήρχε αίμα στο στρώμα και ήταν καλυμμένη με αίμα. Είχε μώλωπες στα πόδια της. Υπήρχε ακόμα και αίμα που έτρεχε κάτω στα πόδια της. Ήταν σε πλήρες σοκ».

Η έδρα της δίκης του Krstic κατέληξε πως πολλοί άνθρωποι πως πολλοί άνθρωποι έγιναν μάρτυρες βιασμών στη Σρεμπρένιτσα στις 12 Ιουλίου αλλά «δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα λόγω της παρουσίας Σέρβων στρατιωτών».

«Άλλοι άκουσαν γυναίκες να ουρλιάζουν, ‘η είδαν γυναίκες να σέρνονται μακριά… σε όλη τη διάρκεια της νύχτας και νωρίς το επόμενο πρωί, ιστορίες για τους βιασμούς και τις δολοφονίες  διαδόθηκαν στο πλήθος και ο πανικός στο στρατόπεδο κλιμακώθηκε», πρόσθετε η απόφαση.

Ο Kadir Habibovic, ένας από τους μάρτυρες στη δίκη του Krstic, είπε πως είδε ένα τουλάχιστον λεωφορείο γεμάτο γυναίκες να «οδηγείται μακριά». Θυμάται να ακούει ένα Σέρβο στρατιώτη να παραπονιέται πως δεν τους δίνουν καλές επιλογές από τις γυναίκες της Σρεμπρένιτσα.

Η έκθεση του HRW για τη πτώση της Σρεμπρένιτσα αναφέρει το βιασμό, ενώ παρατηρεί πως οι γυναίκες σπάνια μιλούν για αυτό. Όμως, καταγράφουν μια περίπτωση, προσθέτοντας πως δημοσιογράφοι που συνάντησαν πρόσφυγες από τη πόλη στη Τούζλα κατέγραψαν και άλλες.

Ένας δημοσιογράφος έγραψε πως οι γυναίκες είπαν πως είδαν Σερβοβόσνιους στρατιώτες να παίρνουν δυο κορίτσια, ηλικίας 12 και 14, και μια άλλη γυναίκα, στο Ποτοτσάρι. Όταν τα κορίτσια επέστρεψαν ήταν γυμνά, γεμάτα γρατσουνιές και μελανιές και ματωμένες από την επίθεση.

«Αναφέρεται, πως δεν υπήρχε νερό για να ξεπλύνουν το αίμα από πάνω τους, έτσι προσπάθησαν να το σκουπίσουν με τα ρούχα που τους έδωσε ο κόσμος», έγραψε ο δημοσιογράφος που αναφέρει η έκθεση.

Ένας άλλος που δημοσιογράφος που παραθέτει η έκθεση του HRW έγραψε για μια γυναίκα που είπε πως παρακολούθησε με άλλες γυναίκες στο Ποτοτσάρι «με μισόκλειστα μάτια, προσποιούμενη πως κοιμόνταν, και ελπίζοντας πως δεν θα είναι επόμενη», τέσσερις Σέρβους στρατιώτες να βιάζουν μια γυναίκα εκεί κοντά.

Άλλοι μάρτυρες ανέφεραν πως παρακολουθούσαν τους βιασμούς σιωπηλά. Είπαν πως δυο στρατιώτες άρπαξαν τα πόδια της γυναίκας, τα σήκωσαν ψηλά πάνω «ενώ ο τρίτος άρχισε να τη βιάζει. Τέσσερις από αυτούς, με τη σειρά. Φώναζε και έκλαιγε και παρακαλούσε να σταματήσουν. Έβαλαν ένα κουρέλι στο στόμα της και τότε ακούγαμε σιωπηλά αναφιλητά να βγαίνουν από τα κλειστά της χείλη.

 

Ελάχιστες μιλάνε

 

Αν και ο βιασμός αναγνωρίστηκε ως ένας από τους παράγοντες στη Σρεμπρένιτσα σε μιας από τις αποφάσεις, το ICTY δεν καταδίκασε στην πραγματικότητα ποτέ κανένα για βιασμό στη Σρεμπρένιτσα.

Πρόσφατα, όμως, το Δικαστήριο της Βοσνίας Ερζεγοβίνης καταδίκασε τρία πρώην μέλη της αστυνομίας της ΣΔΒ, τον Dusko Jevic, τον Nedjo Ikonic και τον Goran Markovic, μεταξύ άλλων και για βιασμό στη Σρεμπρένιτσα. Ένα θύμα κατέθεσε στη δίκη τους την άνοιξη του 2010, με το ψευδώνυμο «113», λέγοντας πως βιάστηκε στις 13 Ιουλίου από ένα στρατιώτη, ενώ άλλοι κοιτούσαν. «Παρακάλεσα να με αφήσουν», είπε στους δικαστές.

Η μάρτυρας 113 είπε την ιστορία της αρχικά στα μέλη του συνδέσμου Γυναικών Θυμάτων Πολέμου το 2007. Όταν την ρώτησαν γιατί της πήρε τόσο πολύ να μιλήσει για το βιασμό, απάντησε πως ένοιωθε ντροπή.

Η Fadila Memisevic, πρόεδρος της Ένωσης Ευπαθών Ομάδων στη Βοσνία Εργεγοβίνη, είπε στο Balkan Insight πως λίγες γυναίκες από τη Σρεμπρένιτσα είναι πρόθυμες να μιλήσουν για τους βιασμούς.

«Εργαζόμαστε πολύ στενά με τις γυναίκες της Σρεμπρένιτσα και το ICTY… και πολλές ιστορίες μας ειπώθηκαν από τις γυναίκες, αλλά θυμάμαι μόνο μια γυναίκα να χρησιμοποιεί ανοιχτά τον όρο ‘βιασμός’», αναφέρει η Memisevic.

«Είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της Σρεμπρένιτσα πως οι γυναίκες δε μιλάνε για βιασμό», είπε στο Balkan Insight η Teufika Ibrahimefendic, ψυχολόγος από τh Vive Zene, μια γυναικεία οργάνωση στη Τούζλα.

Η Ibrahimefendic έχει δουλέψει με γυναίκες θύματα του πολέμου από τη λήξη του, πολλές από τις ασθενείς της ήταν και είναι γυναίκες από τη Σρεμπρένιτσα που επέζησαν από ιδιαίτερα τραυματικές εμπειρίες.

«Δεν μιλούσαν για βιασμό ούτε το 1995, όταν έφτασαν στη Τούζλα», αναφέρει. «Εστίαζαν στα μέλη της οικογένειας τους που είχαν χάσει και από τότε εστιάζουν στο να τα βρουν», προσθέτει. «Είναι σαν τα προσωπικά τους τραύματα να είναι λιγότερο σημαντικά, επειδή επιβίωσαν».

Η Bakira Hesecic, διευθύντρια της ένωσης Γυναίκες Θύματα Πολέμου, συμφωνεί πως οι γυναίκες ήταν διστακτικές να μιλήσουν, αλλά αναφέρει πως κάποιες μίλησαν στο τέλος. «Καταφέραμε να αναγνωρίσουμε περίπου 20 γυναίκες από τη Σρεμπρένιτσα που μας είπαν πως βιάστηκαν τον Ιούλιο του 1995», αναφέρει η Hasecic.

Η πρώτη απόφαση του ICTY που αναγνώρισε τους βιασμούς ήταν το 2001 σε μια περίπτωση για την Φότσα, στην ανατολική Βοσνία, όπου χιλιάδες κορίτσια και γυναίκες κακοποιήθηκαν σεξουαλικά στη διάρκεια του πολέμου. Αυτή η απόφαση ενθάρρυνε πολλές να αρχίσουν να μιλάνε περισσότερο ανοιχτά για το έγκλημα αυτό.

Γα χρόνια, διάφορες οργανώσεις στη Βοσνία πίεζαν για τα δικαιώματα των θυμάτων βιασμού στο πόλεμο, ενθαρρύνοντας τα όχι μόνο να καταθέσουν αλλά και να μιλήσουν δημόσια και να αναγνωρίσουν εκείνους που διέπραξαν το έγκλημα εναντίον τους.

Η Memisevic όμως αναφέρει πως το στίγμα που περιβάλλει το έγκλημα υπάρχει ακόμα και είναι ισχυρό ανάμεσα στους ανθρώπους σε μια πόλη σαν τη Σρεμπρένιτσα. «Η ζωή σε αυτή τη περιοχή ήταν πολύ διαφορετική στη διάρκεια του πολέμου. Ήταν εντελώς αποκομμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο και υπέφεραν πολύ», είπε.

«Δεν μιλάνε ούτε μεταξύ τους πολύ για το τι συνέβη. Αυτή ακραία εμπειρία… κάνει τους ανθρώπους από τη Σρεμπρένιτσα να μην είναι κοντά ο ένας στον άλλο με πολλούς τρόπους», πιστεύει η Memisevic.

Η Ibrahimefendic συμφωνεί, προσθέτοντας πως το τραύμα που υπέφεραν πολλοί από τους ανθρώπους της Σρεμπρένιτσα συνεχίζει ακόμη, 15 χρόνια μετά.

«Τόσοι πολλοί άνθρωποι απλά εξαφανίστηκαν μέσα σε λίγες μέρες», είπε. «Τώρα πρέπει να βρουν ένα τρόπο να ζήσουν δίχως όσα άφησαν πίσω και να αναζητήσουν τα ίχνη των αγαπημένων τους».

Πολλοί επιζώντες έχουν επίσης εγκαταλείψει τη χώρα, διαχωρίζοντας τους εαυτούς τους με φυσικό τρόπο από ότι απέμεινε από τις οικογένειας τους. «Πολλές από αυτές ζουν μόνο για να είναι σε θέση να παραβρίσκονται στις εκδηλώσεις στο Ποτοτσάρι στις 11 Ιουλίου όταν τιμώνται τα θύματα της σφαγής και γίνεται μαζική ταφή για εκείνους των οποίων τα σώματα έχουν αναγνωριστεί», αναφέρει.

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s