Κείμενο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα The Conversation. Ο Sylvai Ferez είναι επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Πόσοι κορυφαίοι αθλητές σε όλο το κόσμο είναι ανοιχτά ομοφυλόφιλοι; Και πως αντιμετωπίστηκε η αποκάλυψη τους; το 2018, το θέμα της ομοφυλοφιλίας στον αθλητισμό παραμένει ταμπού και δημιουργεί δυσφορία τόσο ανάμεσα στους αθλητές όσο και τους οπαδούς.

Πρόσφατες έρευνες δείχνουν πως σε ένα αριθμό χωρών, το κοινό είναι πιο δεκτικό προς γκέι αθλητές. Μια έρευνα του 2018 στη Γαλλία1 έδειξε πως το 85% όσων ρωτήθηκαν πίστευαν πως η ομοφυλοφιλία στο ποδόσφαιρο ήταν «αποδεκτή» και πως είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί η ομοφοβία. Μια έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες, που διενεργήθηκε το 20142 όταν ο υποψήφιος για το ντραφτ του NFL, Michael Sam ανακοίνωσε πως ήταν ομοφυλόφιλος, έδειξε πως το 65% των Αμερικανών θα στήριζαν έναν γκέι αθλητή στην ομάδα τους, με το 46% να είναι ιδιαίτερα υποστηρικτικό.

Η κατάσταση αυτή όμως δεν ισχύει σε όλο το κόσμο. Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2018 διοργανώνεται  στη Ρωσία, μια χώρα που θεωρείται ιδιαίτερα ομοφοβική. Μεταξύ άλλων νομοθετικών δράσεων, το 2013 η Ρωσία απαγόρευσε την «γκέι προπαγάνδα3», και στη διάρκεια της τωρινής διοργάνωσης τα ομοφοβικά συνθήματα είναι ευρέος διαδεδομένα4.

Ενώ το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα που παρουσιάζεται ως ουδέτερο, οικουμενικό και κατά κάποιο τρόπο, άφυλο, είναι σημαντικό να εξετάσουμε τα βαθύτερα ετεροσεξιστικά θεμέλια του αθλήματος.

 

Οι αποκαλύψεις είναι σπάνιες

 

Στο αυτοβιογραφικό του έργο Im the Only Gay Football Player, or I Was5 το 2009, ο ερασιτέχνης Γάλλος ποδοσφαιριστής Yohan Lemaire περιέγραψε για το απροσδόκητο κόστος που είχε να αποκαλύψει πως είναι ομοφυλόφιλος στους συμπαίκτες του. Φέτος ολοκλήρωσε ένα ντοκιμαντέρ, με τίτλο Footballer and Gay: One Doesnt Rule Out the Other6 που προβλήθηκε στο τηλεοπτικό κανάλι France 2.

Η διαδικασία που περιγράφει ο Lemaire είναι παρόμοια με αυτή που συνάντησα στη Βόρεια Αμερική7, σε τρία στάδια. Αρχικά υπάρχει ο φόβος να εκδηλωθεί, στη συνέχεια ακολουθούν οι προσπάθειες να ελεγχθούν τα σημάδια που ίσως προδώσουν τη σεξουαλικότητα του ατόμου – ακόμη ως και την παρουσίαση μιας εικόνας ετεροφυλοφιλίας για να αποφύγει ερωτήσεις – σε ένα περιβάλλον που είναι αντιληπτό ως εξαιρετικά εχθρικό. Τέλος, μετά την ανακοίνωση η μεγαλύτερη εντύπωση είναι ο μη αποκλεισμός. Η αναμενόμενη καταιγίδα δεν ξεσπά. Η ετεροσεξιστική κουλτούρα όμως επιμένει, δηλαδή πολλοί αθλητές τελικά αποσύρονται με τη δική τους θέληση, μη μπορώντας να την ανεχθούν άλλο.

 

Το κόστος της μη ανοχής

 

Είναι αυτή η αιτία που τόσο λίγοι αθλητές αποκαλύπτουν πως είναι ομοφυλόφιλοι; Και γιατί όσοι το κάνουν πληρώνουν τόσο υψηλό τίμημα κάποιες φορές;

Το Μάιο του 1998, στη διάρκεια εκείνης της διοργάνωσης του του Παγκόσμιου Κυπέλλου, ο Justin Fashanu, κάποτε μια από τις μεγαλύτερες ελπίδες του αγγλικού ποδοσφαίρου, αυτοκτόνησε8. Είχε αποκαλύψει πως ήταν ομοφυλόφιλος οκτώ χρόνια νωρίτερα, αλλά η πράξη του είχε το αντίθετο από το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Γρήγορα έγινε ο αποδιοπομπαίος τράγος για τους οπαδούς και τους συμπαίχτες του, και στη Nottingham Forest, ο ίδιος ο προπονητής του συμφωνούσε με τις προσβολές των οπαδών, αποκαλώντας τον Fashanu «νεράιδα». Αναγκάστηκε να αλλάξει ομάδα αρκετές φορές.

Όταν η Γαλλία κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελλο εκείνη τη χρονιά, το γαλλικό LGBTQ περιοδικό Têtu επεσήμανε την αορατότητα της ομοφυλοφιλίας στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο. Καθώς υπήρχαν ερωτηματικά για τη σεξουαλικότητα του Γάλλου τερματοφύλακα, Fabian Barthez9, το Têtu αναρωτιόταν αν υπήρχαν «ένα ή δύο πραγματικά διαμάντια» ανάμεσα στους Γάλλους παίχτες.

 

Η ιστορία του σύγχρονου αθλήματος

 

Στη διάρκεια του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, ο αθλητισμός έγινε ανεξάρτητη δραστηριότητα10, ξεχωριστή από άλλες κοινωνικές δραστηριότητες. Η κανονικοποίηση της ετεροσεξουαλικότητας είναι εγγενές κομμάτι αυτής της ιστορίας. Η συμμετοχή στον αθλητισμό συνεπάγεται την αποσεξουλικοποίηση του ανθρώπινου σώματος, την εξουδετέρωση της ερωτικής του δύναμης. Η επαφή με τα άλλα σώματα είναι χρηστική, και η σεξουαλικότητα μπαίνει στο περιθώριο.

Οι συλλογικές εκδηλώσεις χαράς στο ποδόσφαιρο – μετά την επίτευξη ενός γκολ ή μιας νίκης σε αγώνα – δεν αποτελούν εξαίρεση από αυτό. Είναι τυποποιημένες εκφράσεις που, από την πλευρά αυτών που συμμετέχουν, δεν είναι με κανένα τρόπο αισθησιακές11.

Όντως, αν το ποδόσφαιρο προσφέρει μια εικόνα στη σεξουαλικότητα, είναι μόνο με ένα έμμεσο τρόπο, μέσα από την επίδειξη μια ψυχρής, πραγματιστικής ανδροπρέπειας. Η ανδροπρέπεια αυτή βασίζεται σε δυο εγγενείς παραδοχές: δεν υπάρχει σεξουαλικότητα στο άθλημα, και δεν υπάρχει θέση για ομοφυλόφιλους.

Αυτός είναι ο λόγος, που από την αρχή, το περιοδικό Têtu πήρε την αντίθετη θέση απέναντι στην παραδοσιακή ποδοσφαιρική κουλτούρα, υπερσεξουαλικοποιώντας τους κορυφαίους ποδοσφαιριστές  και προσπαθώντας να αναγνωρίσει ομοφυλόφιλους ποδοσφαιριστές ανάμεσά τους. τον Ιούνιο του 1996, ο Γάλλος ποδοσφαιριστής Eric Cantona παρουσιάστηκε ως μέρος μιας «νέας γκέι γενιάς», και το 2011 φιλοξένησε στο εξώφυλλο του τον πρώην ποδοσφαιριστή David Ginola12, ανοικτό υποστηρικτή των γκέι παικτών και γνωστό για τις προσπάθειες του εναντίον της ομοφοβίας.

 

Το σώμα του ποδοσφαιριστή είναι πάντοτε ετεροσεξουαλικό

 

Πέρα από αυτή την κάλυψη, το σώμα ενός ποδοσφαιριστή παραμένει σε αυστηρό ετεροσεξουαλικό εμπάργκο. Τον Ιούνιο του 2018, ο Αμερικάνος ποδοσφαιριστής Collin Martin13 αποκάλυψε πως είναι γκέι, ο πρώτος μετά τον Robbie Rogers14 το 2013. Στη Γαλλία, ο Olivier Royer είναι ο μόνος επαγγελματίας ποδοσφαιριστής που έχει δημόσια αποκαλύψει πως είναι ομοφυλόφιλος15. Το έκανε όμως το 2008 στην ηλικία των 52 ετών, πολύ μετά το τέλος της καριέρας του.

Υπάρχει σημαντική επίσημη υποστήριξη για μεγαλύτερη ανοχή στο ποδόσφαιρο, ανάμεσα τους η δέσμευση του κορυφαίου γαλλικού συλλόγου, Paris Saint-Germain (PSG), να αντιμετωπίσει την ομοφοβία. Το Σεπτέμβριο του 2007, η PSG συνέταξε μια χάρτα ενάντια στην ομοφοβία στο άθλημα, και εννέα ομάδες της Ligue 1 και της Ligue 2 συνυπέγραψαν την προσπάθεια. Στην Αγγλία, δεκάδες ομάδες ποδοσφαίρου έχουν λάβει μέρος στην εκστρατεία «Rainbow Laces16» του Stonewall Charity, που πολεμά την διάκριση κατά των LGBTQ οπαδών και παιχτών.

Στη Γαλλία υπήρχε ακόμη και γκέι ποδοσφαιρική ομάδα, Pris Foot Gay (PFG)17, που δημιουργήθηκε για να ευαισθητοποιήσει το κοινό για την ομοφοβία. Το 2015, η ομάδα εξέδωσε ένα λακωνικό δελτίο τύπου που ανακοίνωνε τη διάλυση τα PFG18

«Αντιμέτωποι με μια αξιοσημείωτη αδιαφορία, διστακτικότητα από πλευράς των θεσμών να αφιερωθούν ενεργητικά, και το στίγμα που κάποιοι συνδέουν ακόμη με το θέμα αυτό, πρέπει να αντικρίσουμε τα γεγονότα: δεν μπορούμε πια να κάνουμε βήματα μπροστά στη μάχη μας εναντίον της ομοφοβίας»

 

Κουλτούρα ομοφοβίας

 

Ενώ υπήρξε σημαντική συζήτηση και ένας μεγάλος αριθμός πρωτοβουλιών που στόχευαν κατά της ομοφοβίας στο ποδόσφαιρο, η πραγματική αλλαγή παραμένει άπιαστη. Αυτό συμβαίνει γιατί η ομοφοβία διαιωνίζεται από τη καθημερινή συμπεριφορά σε λιγότερο επίσημα κανάλια.

Για παράδειγμα, το 2009, ο Louis Nicollin, πρόεδρος της Montpellier Hérault Sport Club, αποκάλεσε τον παίχτη της Auxerre, Benoît Pedretti «πουστράκι19» σε τηλεοπτική συνέντευξη.  Ο Nicollin, γνωστός για τα «παραστρατήματα» του, τιμωρήθηκε και τελικά απολογήθηκε. Ένα άλλο παράδειγμα συνέβη στην Αυστραλία το 2014, όταν ο σχολιαστής για την τηλεόραση αποκάλεσε τον παίχτη του AFL, Harry Taylor, στη διάρκεια μετάδοσης «μεγάλη λούγκρα20». Τα σχόλια του Brian Taylor επικρίθηκαν και απολογήθηκε και αυτός.

Παρόλα αυτά καταστροφικές προσβολές απέχουν από το να μην υπάρχουν στο γήπεδο. Βρισιές όπως «πούστης» και «αρχίδι» επαναλαμβάνονται επ’ άπειρον. Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2018, η ομάδα της Αργεντινής τιμωρήθηκε με βαρύ πρόστιμο όταν οι οπαδοί της τραγουδήσαν ομοφοβικά τραγούδια21, όπως και η ομάδα του Μεξικού22. Όταν οι παρατατικοί παίχτες ή οπαδοί εγκαλούνται στη τάξη, συχνά ισχυρίζονται πως οι προσβολές τους δεν έχουν να κάνουν με τη σεξουαλικότητα – απλά συμφωνούν  με την συλλογική ερμηνεία του τι θεωρείται αρνητικό. Η σεξουαλικότητα του ατόμου που στοχεύει η προσβολή δεν είναι καν ο στόχος. Εκ προοιμίου η ετεροσεξουαλικότητα τους είναι προϋπόθεση, όπως και όλων των άλλων παικτών.

Δίχως να φαίνεται, τέτοιες βρισιές είναι ένας τρόπος να καθορίσεις πως πρέπει να είναι ένας παίχτης. Μια μέθοδος επίκλησης όχι μόνο των αξιών που είναι κοινοί μέσα στο κόσμο του ποδοσφαίρου αλλά και της σεξουαλικής προτίμησης που υποτίθεται πως τις ενσαρκώνει. Για αυτό το ποδόσφαιρο αφήνει ελάχιστο ή καθόλου χώρο για αφηγήσεις έξω από την καθιερωμένη «νόρμα».

 

 

  1. https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Sondage-sur-l-homosexualite-dans-le-football-85-des-francais-estiment-qu-il-faut-lutter-contre-l-homophobie/902142
  2. https://www.huffingtonpost.com/2014/02/13/gay-athletes-poll_n_4781448.html
  3. https://www.nytimes.com/2013/06/12/world/europe/russia-passes-bill-targeting-some-discussions-of-homosexuality.html
  4. https://www.theguardian.com/football/2018/may/30/russia-sees-spike-in-discriminatory-chants-before-world-cup
  5. http://www.parlonsfoot.com/archives/2009/12/16/idee-cadeau-je-suis-le-seul-joueur-de-foot-homo/
  6. https://france3-regions.francetvinfo.fr/grand-est/homosexualite-ancien-footballeur-yoann-lemaire-presente-son-documentaire-1476419.html
  7. https://www.jstor.org/stable/3081938?seq=1#page_scan_tab_contents
  8. https://www.theguardian.com/football/blog/2013/sep/20/justin-fashanu-problems-gay-sport
  9. http://backpagefootball.com/french-team-of-1998-where-are-they-now/1351/
  10. https://journals.openedition.org/lectures/20422
  11. https://journals.openedition.org/corpsetculture/275
  12. http://www.ozap.com/actu/david-ginola-pose-tetu-photos-mensuel-gay/413558
  13. https://www.independent.co.uk/sport/us-sport/mls-collin-martin-gay-soccer-minnesota-united-lgbt-us-football-twitter-a8423856.html
  14. https://www.theguardian.com/football/2017/nov/07/robbie-rogers-first-openly-gay-us-male-soccer-player-retires
  15. http://www.sofoot.com/rouyer-on-n-est-pas-la-pour-savoir-qui-est-gay-et-qui-ne-l-est-pas-166587.html
  16. https://www.stonewall.org.uk/our-work/campaigns/rainbow-laces
  17. http://www.sofoot.com/le-paris-foot-gay-c-est-fini-209163.html
  18. https://www.20minutes.fr/sport/football/1698575-20150930-homophobie-paris-foot-gay-arrete-cause-indifference
  19. https://www.lemonde.fr/sport/article/2009/11/01/les-associations-de-lutte-contre-l-homophobie-demandent-des-sanctions-contre-nicollin_1261368_3242.html
  20. https://www.smh.com.au/national/despite-ian-thorpes-announcement-poofter-remark-from-commentator-shows-how-far-we-have-to-go-20140713-zt5sk.html
  21. https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/argentina-world-cup-2018-fine-fifa-homophobic-chanting-violence-watch-fight-stadium-violence-a8417631.html
  22. https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/world-cup-2018-mexico-fans-homophobic-chants-investigation-germany-a8404651.html

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s