Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο blog των πανεπιστημιακών εκδόσεων Stanford University Press. Η Anna Tuckett είναι ερευνήτρια στο τμήμα ανθρωπολογίας του LSE. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

 

 

Οι οπισθοδρομικές πολιτικές για την παράνομη μετανάστευση και η ξενοφοβική ρητορική κυριαρχούν στον Δυτικό Κόσμο. Στην Αμερική του Trump, παιδιά παίρνονται μέσα από τα χέρια των γονιών τους1, κάνοντας ακόμη και τους ρεπουμπλικάνους συναδέρφους του προέδρου να εκφράζουν δυσαρέσκεια. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η παράνομη κράτηση και απέλαση Βρετανών πολιτών με καταγωγή από τη Καραϊβική – το λεγόμενο «σκάνδαλο του Windrush2» – έδειξε τις ολέθριες συνέπειες την πολιτικής «εχθρικού περιβάλλοντος3» για την μετανάστευση. Στο μεταξύ, στην ηπειρωτική Ευρώπη, ο εθνικιστής εχθρός της μετανάστευσης Victor Orban4 πέτυχε μια τεράστια νίκη στις εθνικές εκλογές της Ουγγαρίας τον Απρίλιο, ενώ στην Ιταλία ο σχηματισμός της νέας κυβέρνησης συνασπισμού εκτόξευσε το αντιμεταναστευτικό κόμμα Lega στην καρδιά της πολιτικής εξουσίας. Ο ορισμός του Mateo Salvini, ο ηγέτης της Lega, ως υπουργού εσωτερικών σημαίνει πως ένας ακροδεξιός πολιτικός έχει τώρα τον έλεγχο των ιταλικών συνόρων, την αστυνόμευση τους και την μεταναστευτική πολιτική. Δίκαια αυτό έχει προκαλέσει ανησυχία: κατά τη πρόσφατη προεκλογική εκστρατεία, ο Salvini δεσμεύτηκε να απελάσει εκατοντάδες χιλιάδες «παράνομων» μεταναστών5 αν το κόμμα του κέρδιζε, και η ρητορική αυτή συνεχίστηκε μετά το θετικό εκλογικό αποτέλεσμα της Lega6. Εβδομάδες μόλις μετά την ανάληψη των καθηκόντων, ο νέος υπουργός εγκατέλειψε 629 μετανάστες7 στη μέση της θάλασσας όταν αρνήθηκε να επιτρέψει σε ένα σωστικό πλοίο να δέσει στην Ιταλία.

Πολιτικοί όπως ο Salvini και ο Trump διακρίνονται στο να καλλιεργούν αντιμεταναστευτικό συναισθήματα με δραματική εστίαση στις υποτιθέμενες απειλές στα σύνορα των εθνικών κρατών, αλλά όπως δείχνει το βιβλίο μου Rules, Paper, Status8, παραβλέπουν συστηματικά ένα σημαντικό κομμάτι από το μεταναστευτικό πάζλ: η «παράνομη» μετανάστευση στην πραγματικότητα παράγεται μέσα από τα σύνορα με την εφαρμογή σκληρών, κανόνων πολιτικών εξαίρεσης που δημιουργούν τις κατηγορίες ανθρώπων κατά των οποίων στρέφονται κόμματα όπως η Lega. Όπως συνεχώς επισημαίνουν μελετητές της μετανάστευσης9, τους «παράνομους» μετανάστες δεν αποτελούν μόνο όσοι φτάνουν με ετοιμόρροπες βάρκες διασχίζοντας την Μεσόγειο. Στην πράξη, ο αριθμός των μεταναστών που επιχειρούν να φτάσουν στην Ευρώπη «παράνομα» αποτελούν ένα μικροσκοπικό κλάσμα του μεταναστευτικού πληθυσμού της ηπείρου. Πολλοί περισσότεροι φτάνουν «νόμιμα» με κάποιο είδος βίζας για λόγους τουρισμού, εργασίας, σπουδών ή οικογενειακών λόγων.

Το Rules, Paper, Status δείχνει πως ανάμεσα σε αυτό το ευρύτερο σύνολο μεταναστών, δεν είναι τα σύνορα που τους κάνουν «παράνομους», αλλά μάλλον το πως λειτουργούν οι νόμοι για τη μετανάστευση εντός των συνόρων. Σύμφωνα με τον τωρινό ιταλικό νόμο μετανάστευσης που δημιουργήθηκε από τον Umberto Bossi (πρώην ηγέτης της Lega, τότε γνωστή ως Lega Nord) και τον Gianfranco Fini το 2002, η νομική υπόσταση του μετανάστη στη χώρα εξαρτάται από την εργασιακή κατάσταση του. Αυτό σημαίνει πως ανεξάρτητα από το πόσα χρόνια ένα άτομο έχει ζήσει στη χώρα, η απώλεια εργασίας ή η «μαύρη» απασχόληση μπορεί επίσης να καταλήξει στην απώλεια του νομικού στάτους του.

Όπως ανακάλυψα στη διάρκεια των ερευνών μου, όταν το νομικό καθεστώς βασίζεται πάνω στην απασχόληση, πολλοί μετανάστες χάνουν το δικαίωμα παραμονής στη χώρα. Πράγματι, συνηθισμένο για μετανάστες που έφτασαν πρόσφατα, εκείνοι που έχουν εγκατασταθεί μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμα και κάποιοι που γεννήθηκαν στην Ιταλία να περνάνε στην «παρανομία» σε κάποια στιγμή της ζωής τους. τέτοια ήταν η περίπτωση του Rashid, ενός Πακιστανού που συνάντησα και ζούσε στη χώρα για περισσότερα από είκοσι χρόνια αλλά ήταν αδύνατο να ανανεώσει την άδεια παραμονής του αφού έχασε τη δουλειά του σε ένα μηχανουργείο στη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Μη μπορώντας να βρει άλλη εργασία, πέρασε στην «παρανομία» ακόμη και αν θεωρούσε την Ιταλία σπίτι του. Σε άλλες περιπτώσεις, παιδιά που ζούσαν στη χώρα για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους ανακάλυψαν ξαφνικά πως είχαν γίνει «παράνομοι» όταν δεν μπορούσαν να βρουν εργασία αμέσως μόλις τελείωσαν το σχολείο.

Το Rules, Paper, Status επιχειρηματολογεί πως για να καταφέρουν να βγάλουν άκρη με την Ιταλική μεταναστευτική γραφειοκρατία απαιτεί και καλλιεργεί συγκεκριμένους πολιτισμικούς τρόπους συμπεριφοράς. Παρόλα αυτά οι μεταναστευτικοί νόμοι εξαίρεσης μπορούν να μεταμορφώσουν αυτή την κοινωνική και πολιτισμική εκμάθηση στην ίδια την ουσία που απειλεί το δικαίωμα των μεταναστών να ζήσουν στη χώρα. Το παράδοξο σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πως συχνά τα ποιο κοινωνικά και πολιτισμικά «ενσωματωμένα» άτομα – συμπεριλαμβανόμενων εκείνους της δεύτερης γενιάς – που βρίσκουν τους εαυτούς τους να συγκρούονται με το σύστημα. Στην αποφασιστικότητα τους να διατηρήσουν τους μετανάστες κοινωνικά, οικονομικά και νομικά περιθωριοποιημένους, οι υπερασπιστές αυτών των πολιτικών αναπαράγουν μια έμφυτη αποσύνδεση μεταξύ της βιωμένης εμπειρίας και του νομικού καθεστώτος. Βεβαιώνονται πως η Ιταλία έχει πρόβλημα «παράνομης» μετανάστευσης.

Πολιτικοί όπως ο Salvini ισχυρίζονται πως η «παρανομία» ενσαρκώνεται από εκείνους που περνούν κρυφά τα σύνορα. Όπως όμως δείχνει η περίπτωση του Rashid και άλλων, «παράνομη» και «νόμιμη» κατάσταση είναι το προϊόν των μεταναστευτικών πολιτικών που επιβάλουν αυτές τις κατηγορίες πάνω στους ανθρώπους. Το σκάνδαλο Windrush στο Ηνωμένο Βασίλειο και το DACA10 (Deferred Act for Childhood Arrivals) στις ΗΠΑ είναι χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Αλλαγές στους νόμους μετανάστευσης και ιθαγένειας στο Ηνωμένο Βασίλειο σήμαινε πως τα μέλη της γενιάς του Windrush – μετανάστες που έφτασαν μετά από πρόσκληση στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ 1948 και 1971 για να καλύψουν τις μεταπολεμικές εργασιακές ανάγκες – κατέληξαν να διαθέτουν ασαφή νομική κατάσταση. Όταν η κυβέρνηση μεγιστοποίησε τον έλεγχο πάνω στη «μετανάστευση», κατέληξε στην άδικη άρνηση πρόσβασης ορισμένων ατόμων σε ουσιαστικές υπηρεσίες όπως περίθαλψη, ενώ άλλοι κρατήθηκαν ή και ακόμη απελάθηκαν. Η περίπτωση DACA στις ΗΠΑ δείχνε πως αυστηρές κατηγορίες όπως «πολίτης» ή «παράνομος αλλοδαπός» συχνά έρχεται σε αντίθεση με της βιωματικές εμπειρίες των ανθρώπων: ένα μωρό γεννημένο σε αμερικάνικο έδαφος θεωρείται Αμερικάνος πολίτης, αλλά κάποιος που φτάνει στη χώρα σε ηλικία ενός μηνός όχι. Η αυθαίρετη και κατασκευασμένη φύση αυτών των κατηγοριών είναι ιδιαίτερα εμφανής στην Ιταλία, όπου είναι συχνό φαινόμενο για τους ανθρώπους να μπαινοβγαίνουν σε «νόμιμη» και «παράνομη» κατάσταση, και εκεί όπου οι μετανάστες πρέπει να εμπλέκονται σε ημινόμιμες πρακτικές ώστε να συμμορφωθούν με τους επίσημους κανόνες.

Ενώ οι πολιτικοί και τα μέσα επικεντρώνονται στα σύνορα και τα θεάματα που ξεδιπλώνονται γύρω τους, η προσοχή πρέπει να κατευθύνεται στα εσωτερικά νομικά και διοικητικά σύνορα μέσα στα έθνη κράτη όπου η «νομιμότητα» και η «παρανομία» επίσης παράγονται και βιώνονται. Ο τρόπος για να αντιμετωπιστεί η «παράνομη» μετανάστευση δεν βρίσκεται στην ενίσχυση των συνόρων ή με την απέλαση των μεταναστών, αλλά με την μεταρρύθμιση της μεταναστευτικής πολιτικής. Το δήθεν πρόβλημα της Ιταλίας με την μετανάστευση δεν βρίσκεται σε αυτούς που έρχονται για να ζήσουν και να εργαστούν στη χώρα, αλλά αντίθετα στους όρους με τους οποίους αναγκάζονται να το κάνουν. Για μεγάλο διάστημα, οι Ιταλοί πολιτικοί ήταν διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουν τους μετανάστες για την εργασία τους αλλά δεν ήταν πρόθυμοι να τους χορηγήσουν το δικαίωμα να γίνουν πολίτες. Αυτή η δυσλειτουργική κατάσταση, που βασίζεται ουσιαστικά σε μια άρνηση αποδοχής του γεγονότος πως η Ιταλία πλέον είναι πολυπολιτισμική κοινωνία, σημαίνει πως εκείνοι που γίνονται πολιτισμικά ενσωματωμένοι είναι δομικά σε εξαίρεση.

Αν και ανήσυχοι από τις διακηρύξεις του Salvini, οι ειδικοί πάνω στη μετανάστευση και ανθρωπιστικές οργανώσεις δείχνουν επίσης πως τα σχέδια του είναι ανεφάρμοστα11: η Ιταλία απλά δεν μπορεί να σηκώσει το κόστος της απέλασης 500000 ανθρώπων. Ανεξάρτητα από το αν υλοποιηθούν ή όχι τα σχέδια του, η αντιμεταναστευτική ρητορική που κυριαρχεί στους σημερινούς πολιτικούς διαλόγους στην Ιταλία περιορίζει τη συζήτηση για την μετανάστευση σε κινδυνολογικές αξιώσεις που η θεωρητική ανάγκη για έλεγχο των συνόρων με μέτρα έκτακτης ανάγκης. Οι προοδευτικοί στη χώρα πρέπει να αλλάξουν τους όρους του διαλόγου αυτού, ώστε η πιθανότητα για ουσιαστική κοινωνική και νομική ενσωμάτωση να γίνει ένα βιώσιμο πολιτικό σχέδιο.

 

 

  1. https://edition.cnn.com/videos/politics/2018/06/16/dhs-family-separation-mexico-border-lavandera-dnt-ac.cnn/video/playlists/u-s-immigration/
  2. https://edition.cnn.com/2018/04/16/europe/uk-windrush-generation-intl/index.html
  3. http://theconversation.com/hostile-environment-the-uk-governments-draconian-immigration-policy-explained-95460
  4. https://edition.cnn.com/2018/04/08/europe/hungary-election-results-intl-4/index.html
  5. https://www.cnbc.com/2018/06/04/pack-your-bags-italys-new-leaders-tell-500000-illegal-migrants–but-itll-cost-them.html
  6. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-43291390
  7. https://www.cnn.com/videos/world/2018/06/11/italy-migrant-boat-refusal-lon-orig.cnn
  8. https://www.sup.org/books/title/?id=29781
  9. http://heindehaas.blogspot.co.uk/2017/03/myths-of-migration-much-of-what-we.html
  10. https://edition.cnn.com/2017/09/04/politics/daca-dreamers-immigration-program/index.html
  11. https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italy-elections-latest-updates-silvio-berlusconi-migrants-deportation-crisis-forza-italia-experts-a8199461.html

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s