Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Toward Freedom. Ο John Lasker είναι ανεξάρτητος δημοσιογράφος. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

Στα τραχιά ηφαιστειακά βουνά του Κονγκό, η σύγκρουση που είναι γνωστή ως ο Παγκόσμιος Πόλεμος της Αφρικής συνεχίζει να σιγοκαίει για δέκα βασανιστικά χρόνια (ΣτΜ: οι συγκρούσεις πλέον έχουν φτάσει τα είκοσι χρόνια με μικρά διαστήματα ανακωχής). Η σύγκρουση πήρε το όνομα της γιατί στη κορύφωση του πολέμου οχτώ Αφρικανικά έθνη και πάνω από 25 πολιτοφυλακές συμμετείχαν στο μείγμα των αντιμαχόμενων πλευρών. Πολύ πιο πρόσφατα όμως η σύγκρουση πήρε ένα άλλο όνομα: ο Πόλεμος του Playstation. Το όνομα προέκυψε ενός μαύρου μεταλλικού ορυκτού που ονομάζεται κολτάν. Πληθώρα στοιχείων δείχνουν πως στη διάρκεια του πολέμου κολτάν αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων κλάπηκαν από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (DRC). Ο ΟΗΕ και αρκετές ΜΚΟ έχουν δηλώσει πως ανάμεσα στους κύριους κλέφτες ήταν ο στρατός της Ρουάντα, πολλές από τις πολιτοφυλακές που υποστηρίζονταν από την κυβέρνηση της Ρουάντα και επίσης ένα πλήθος από δυτικές μεταλλευτικές εταιρείες, μεσίτες μετάλλων και εταιρειών επεξεργασίας μετάλλων, που είχαν κατά τα φαινόμενα συνεργάζονταν με τις στηριζόμενες από τη Ρουάντα φράξιες.

Μετά την επεξεργασία του, το κολτάν μετατρέπεται σε μια γκριζομπλέ σκόνη που ονομάζεται ταντάλιο, που ορίζεται ως μεταβατικό μέταλλο. Κατά κύριο λόγο το ταντάλιο έχει μια κύρια χρήση: να ικανοποιήσει την ακόρεστη δίψα της Δύσης για προσωπική τεχνολογία. Το ταντάλιο χρησιμεύει στην κατασκευή κινητών τηλεφώνων, φορητών υπολογιστών και άλλων ηλεκτρονικών συσκευών που κατασκευάζονται για παράδειγμα από την SONY, μια πολυεθνική δισεκατομμυρίων με έδρα την Ιαπωνία που κατασκευάζει το εικονικό Playstation, μια κονσόλα βιντεοπαιχνιδιών. Και ενώ σαν να μην ήταν από μόνες τους άσχημες οι κατηγορίες για την λεηλασία κολτάν από μια χώρα που βρίσκεται σε απελπιστική κατάσταση για εισόδημα, ο ΟΗΕ ανακάλυψε πως ο στρατός της Ρουάντα και οι επαναστάτες χρησιμοποιούσαν αιχμαλώτους πολέμου και παιδιά για την εξόρυξη του «μαύρου χρυσού».

«Παιδιά στο Κονγκό στέλνονται στις στοές των ορυχείων να πεθάνουν ώστε τα παιδιά στην Ευρώπη και την Αμερική να μπορούν να σκοτώνουν φανταστικούς εξωγήινους στα σαλόνια τους», είπε η Βρετανίδα πολιτικός Oona King, μέλος του κοινοβουλίου από το 1997 ως το 2005.

Ο κύριος όγκος των συγκρούσεων στον Παγκόσμιο Πόλεμο της Αφρικής έληξε το 2003 έπειτα από μια ειρηνευτική συμφωνία. Αναφορές όμως για στρατιωτική ένταση, αστάθεια και ανεξέλεγκτη σεξουαλική βία εναντίον γυναικών συνεχίζουν να έρχονται από την περιοχή που ο πόλεμος ήταν πιο σκληρός, το ανατολικό τμήμα της DRC, κοντά στη πόλη Γκόμα και στην επαρχία του Βόρειου Κίβου. Αυτή είναι μια περιοχή που εκατομμύρια Κονγκολέζων ζουν ανάμεσα από ενεργά ηφαίστεια και απειλούμενους με εξαφάνιση ορεσίβιους γορίλες.

Ακόμη όμως αν και πολλοί έχουν αφήσει τα όπλα, μια μη κυβερνητική οργάνωση από το Λονδίνο με το όνομα Rights and Accountability in Development (RAID), συνεχίζει τη δική της μάχη εναντίον πλήθους δυτικών εταιρειών εξόρυξης που συνεχίζουν να λειτουργούν στη DRC, ή αγοράζουν ορυκτά και μέταλλα που είναι πρακτικά κλάπηκαν από τη DRC, την περίοδο που μαίνονταν ο πόλεμος. Αυτές οι εταιρείες, όπως η Eagle Wings Resources International από το Ohio, η Cabot Corporation από τη Βοστόνη και η Chemie Pharmacie Holland από την Ολλανδία, κατηγορήθηκαν για την κλοπή εκατομμυρίων δολαρίων σε πόρους από την DRC, ή κέρδισαν εκατομμύρια με την επεξεργασία κλεμμένων πόρων από την DRC, κυρίως κολτάν.

Όταν ο πόλεμος άρχισε το 1998, ο ΟΗΕ και άλλοι πίστευαν πως μια αιτία της σύγκρουσης ήταν προϊόν των φυλετικών και εθνικών αντιπαλοτήτων. Η κυβέρνηση της Ρουάντα, για παράδειγμα, είπε στο κόσμο πως εισέβαλε στη DRC, τον γείτονά της στα δυτικά, για να κυνηγήσει εκείνους που διέπραξαν βαρβαρότητες κατά την γενοκτονία του 1994 που στοίχησε τη ζωή σε πάνω από 800000 άτομα.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ όμως, η Ρουάντα έχυναν αίμα για κάτι πολύ φτηνότερο, πολεμούσαν για τα ορυχεία που σημάδευαν την επιφάνεια των ηφαιστειογενών βουνών των ανατολικών περιοχών της DRC. Τα ορυχεία αυτά περιείχαν αποθέματα κοβαλτίου, ουρανίου, χρυσού και φυσικά κολτάν.

Μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ θα αποκάλυπτε των πόλεμο για του πόρους το 2001, δημοσιεύοντας μια σειρά από αναφορές με τίτλο «Η Παράνομη Εκμετάλλευση των Φυσικών Πόρων και άλλων Μορφών Πλούτου στην DRC». Οι εκθέσεις έκαναν πολλές ανατριχιαστικές καταγγελίες εναντίον μεγάλου αριθμού πολυεθνικών μεταλλευτικών εταιρειών, όπως η Eagle Wings Resources International και η Chemie Pharmacie Holland. Ο ΟΗΕ είπε πως οι εξορυκτικές εταιρείες άμεσα και έμμεσα υποδαύλιζαν το πόλεμο, παραλύοντας την κυβέρνηση της DRC, και χρησιμοποιούσαν τη σύγκρουση για να συνεχίσει το κολτάν να ρέει από το Κονγκό με χαμηλό κόστος. Κάποιες εταιρείες επίσης κατηγορήθηκαν από τον ΟΗΕ για συνεργασία με στοιχεία των εμπόλεμων πλευρών.

Πηδάμε μπρος στο 2008, και η RAID, που χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα της Βασίλισσας Ελισάβετ, παραμένει αποφασισμένο να πείσει κάμποσες από τις πιο ισχυρές κυβερνήσεις να διερευνήσουν τις κατηγορίες του ΟΗΕ. Η κλοπή φυσικών πόρων στη διάρκεια του χάους ενός πολέμου παραβιάζει τις οδηγίες που έχει θέσει ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία, που ελέγχει αυτούς τους ηθικούς κανόνες που ακολουθούνται από περισσότερα από 30 κράτη, αναφέρει η RAID. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει αρχίσει και αυτό τις δική του έρευνα, και η RAID καλεί όλες τις κυβερνήσεις που κατονομάζονται να συνεργαστούν με το δικαστήριο.

Υπάρχει όμως ένα μεγάλο πρόβλημα: σχεδόν όλες οι κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένου του υπουργείου εξωτερικών των ΗΠΑ, έχουν ουσιαστικά αγνοήσει την RAID. Αρνούνται να αρχίσουν μια έρευνα παρά την διαβεβαίωση, για παράδειγμα, του Richard S. Williamson, που ήταν ο Πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ την περίοδο εκείνη. Είπε στην Ειδική Επιτροπή του ΟΗΕ πως «η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών θα δουν τις κατηγορίες κατά των εταιρειών αυτών και θα πάρουν τα κατάλληλα μέτρα [και] δε θα κάνουν τα στραβά μάτια».

Λίγο μετά την δημοσιοποίηση της έκθεσης της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ, ο ΟΗΕ απάλλαξε όλες τις αμερικάνικες εταιρείες. Η RAID λέει πως διπλωματική πίεση από τις ΗΠΑ και άλλες κυβερνήσεις ανάγκασαν τον ΟΗΕ να υποχωρήσει. «Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν μια από τις πιο αποφασισμένες να κουκουλώσει τις αναφοράς της Επιτροπής του ΟΗΕ αλλά αυτό ισχύει και για το Καναδά, και το Ηνωμένο Βασίλειο και το Βέλγιο», αναφέρει η Tricia Feeney, διευθύντρια της RAID. «Όλες (οι αμερικάνικες εταιρείες) απαλλάχθηκαν. Η επιτροπή του ΟΗΕ είπε πως υποθέσεις είχαν διευθετηθεί».

Η Feeney λέει πως επειδή ο ΟΗΕ σταμάτησε αυτό δε σημαίνει πως οι εταιρείες είναι αθώες. «ουσιαστικά ο ΟΗΕ αναγκάστηκε να παρατήσει την υπόθεση αλλά όπως εξήγησαν (στις εκθέσεις τους), ‘διευθετήθηκαν’ δεν σημαίνει πως οι αρχικές κατηγορίες ήταν αβάσιμες», λέει. «Οι (αμερικάνικες) εταιρείες προσπάθησαν να κρυφτούν πίσω από την τυπική φράση ‘διευθετήθηκε’ αλλά ο ίδιος ο ΟΗΕ έκανε τον εαυτό του ξεκάθαρο πως ο χαρακτηρισμός αυτός δεν σημαίνει πως οι εταιρείες δεν είχαν συμπεριφερθεί όπως περιγράφηκε στις εκθέσεις του ΟΗΕ».

Ο ΟΗΕ δήλωσε πως στηρίζει την έκθεση, αλλά πρόσθεσε πως είναι ευθύνη των κυβερνήσεων να προβούν στις δικές τους έρευνες και να ασκήσουν διώξεις αν χρειαστεί. Η RAID ισχυρίζεται πως ο ΟΗΕ φοβήθηκε επειδή αν οι δυτικές εξορυκτικές εταιρείες διωχτούν από την Αφρική , μπορεί να καταλάβει το κενό που θα προκύψει η Κίνα. Είναι ευρέως γνωστό πως η Δύση ανησυχεί όλο και περισσότερο καθώς η Κίνα υπογράφει όλες και περισσότερες παραχωρήσεις πόρων από αφρικανικά κράτη, όπως το Σουδάν και η Νιγηρία.

Σε τηλεφωνικές συνεντεύξεις, πολλές από τις εταιρείες επέμεναν πως δεν εμπλέκονταν σε παρανομίες στο Κονγκό. Ο διευθύνων σύμβουλος της Eagle Wings Resources International, για παράδειγμα, που θέλει να παραμείνει ανώνυμος, ορκίστηκε «στη Βίβλο» πως δεν είχε γνώση ανήθικων πρακτικών από την εταιρεία του.

Τόσο εξορυκτική εταιρεία όσο και έμπορος κολτάν, η Eagle Wings ήταν μια μόνο από τις αμερικάνικες εταιρείες που κατηγορήθηκαν για τη χρήση παιδικής εργασίας σε ένα από τα ορυχεία της στην ανατολική DRC. Η Eagle Wings ήταν επίσης σύμφωνα με τις κατηγορίες επιχειρηματικός συνεργάτης με ένα «κορυφαίο δίκτυο» στρατιωτικών αξιωματικών της Ρουάντα, πολιτικών και επιχειρηματιών. Κατηγορίες για παιδική εργασία οδήγησαν την Eagle Wings σε χρεοκοπία, είπε ο διευθύνων σύμβουλος. Όταν οι πελάτες του έμαθαν πως η εταιρεία του κατηγορούνταν από τον ΟΗΕ, τον εγκατέλειψαν.

Ακόμη και οι εταιρείες εξόρυξης πάρουν το κύριο μέρος της ευθύνης από τη RAID και τον ΟΗΕ, κάποιοι ειδικοί λένε πως υπάρχει ένα εντελώς ξεχωριστό δυναμικό όταν ερχόμαστε στις ευθύνες για τον Πόλεμο του Playstation.

Όταν άρχισε ο πόλεμος το 1998, η κούρσα ώστε κάθε ενήλικας στη Δύση να έχει ένα κινητό τηλέφωνο είχε αφήσει ήδη πολύ πίσω την αφετηρία. Ένας υπολογιστής για κάθε σπίτι γίνονταν επίσης πραγματικότητα. Ως το τέλος του 2000, εκατομμύρια Αμερικανοί περίμεναν ακόμη για το Playstation 2, μια κονσόλα παιχνιδιών δεύτερης γενιάς, για την οποία η Sony λέει πως είχε προβλήματα στη παραγωγή.

Για να εκπληρώσει τις προσωπικές τεχνολογικές επιθυμίες εκατομμυρίων καταναλωτών, η SONY και άλλοι κατασκευαστές χρειάζονταν ηλεκτρικούς πυκνωτές. Οι πυκνωτές αυτοί κατασκευάζονταν από ταντάλιο, που είναι ικανό να αντέξει ακραία θερμότητα. Έτσι καθώς πολλές τεχνολογικές επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν μαζικά στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η παγκόσμια απαίτηση για ταντάλιο άρχισε να εκτινάσσεται.

Όπως με τη σημερινή ζήτηση για πετρέλαιο, ο πυρετός αυτός βάζει τεράστια πίεση στην αλυσίδα τροφοδοσίας με ταντάλιο. Από την αρχή του 1999 ως την αρχή του 2001, η παγκόσμια τιμή του ταντάλιου πήγε από 49$/λίβρα σε 275$/λίβρα. Την ίδια στιγμή, η ζήτηση και τιμή του κολτάν άρχισε και αυτή να εκτοξεύεται: το κολτάν είναι απαραίτητο για την παραγωγή ταντάλιου.

Ως το 199, ο στρατός της Ρουάντα και κάμποσες στενά σχετιζόμενες πολιτοφυλακές πλημμύρισαν τους λόφους στη δυτική DRC και κατέλαβαν δια της βίας πολλά από τα ορυχεία κολτάν δια της βίας, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Ο στρατός της Ρουάντα εκείνη τη χρονιά κατάφερε να κερδίσει σχεδόν 250 εκατομμύρια δολάρια με την πώληση κολτάν της DRC με την βοήθεια μεταλλευτικών εταιρειών και μεσιτών μετάλλου. Η εκτίμηση των νεκρών από το πόλεμο κυμαίνεται μεταξύ εκατοντάδων χιλιάδων έως μερικά εκατομμύρια. Περίπου δυο εκατομμύρια Κονγκολέζοι πιστεύεται πως έχουν εκτοπιστεί.

Η αμερικάνικη Kermet, ο μεγαλύτερος κατασκευαστής πυκνωτών από ταντάλιο τελικά σταμάτησε την χρήση κολτάν από το Κονγκό λόγω των παραβιάσεων ανθρώπινων δικαιωμάτων, αναγκάζοντας τους προμηθευτές να πιστοποιούν την προέλευση.

«Αλλά μάλλον είναι ήδη σχετικά αργά», σύμφωνα με την επιτροπή του ΟΗΕ. «Αρκετό από το κολτάν που κλάπηκε παράνομα από το Κονγκό είναι ήδη σε φορητούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα και ηλεκτρονικές συσκευές σε όλο το κόσμο».

Ο David Barouski, ερευνητής και δημοσιογράφος από το Winsconsin, λέει πως είναι σίγουρος πως το κολτάν από τη σύγκρουση αυτή είναι επίσης στις κονσόλες της SONY σε ολόκληρο το κόσμο. «Η παρουσίαση του Playstation 2 της SONY (την άνοιξη του 2000) έπαιξε σημαντικό ρόλο στην τεράστια αύξηση της ζήτησης κολτάν που άρχισε στις αρχές του 1999» ανέφερε ο Barouski, που ήταν αυτόπτης μάρτυρας του χάους που επικρατούσε στα ανατολικά της DRC.

Η SONY και άλλες εταιρείες σαν και αυτή, έχουν το πλεονέκτημα της διάψευσης», είπε, «επειδή το κολτάν αλλάζει χέρια τόσες πολλές φορές από την στιγμή της εξόρυξης μέχρι τη στιγμή που η SONY παίρνει το επεξεργασμένο προϊόν, που μια εταιρεία συχνά δεν έχει ιδέα από που προέρχεται το αρχικό ορυκτό κολτάν, και ειλικρινά δε νοιάζεται να ξέρει». Προσθέτει όμως, «Στατιστική ανάλυση δείχνει πως είναι πρακτικά αδιανόητο πως η SONY κατασκεύασε όλα της τα Playstation δίχως κολτάν από το Κονγκό».

Η SONY συνεχίζει να χρησιμοποιεί ταντάλιο σε κάποια από τα εξαρτήματα της, δήλωσε με e-mail, ο Satoshi Fukuoka, εκπρόσωπος τύπου της SONY από την Ιαπωνία. Είπε πως είναι ικανοποιημένοι με τις απαντήσεις των προμηθευτών πως το ταντάλιο που χρησιμοποιούν δεν έχει «παράνομα εξορυγμένο κολτάν από το Κονγκό».

Το ίδιο επίσης ισχύει και για παλαιότερες αγορές εξαρτημάτων τανταλίου, είπε, αλλά δεν διευκρίνισε πόσο πίσω άρχισαν να απαιτούν εξαρτήματα δίχως κολτάν από το Κονγκό. Ο Fukuoka είπε πως τα Playstation 2, PSP και Playstation 3, «κατασκευάζονται κυρίως από ανεξάρτητα τμήματα και συστατικά που κατασκευαστές παράγουν εξωτερικά».

«Οι προμηθευτές των υλικών παίρνουν την αρχική τους πρώτη ύλη από πολλαπλά ορυχεία σε διάφορες χώρες. Έτσι είναι δύσκολο να ξέρουμε πιο είναι το πλέγμα του δικτύου προμηθειών», είπε. «Είμαι στην ευχάριστη θέση να σας δηλώσω πως κατά τη γνώση μας , (η δεν χρησιμοποιείται (από τη SONY) το υλικό για το οποίο εκφράσατε ανησυχία».

Όπως και ο ίδιος ο πόλεμος στο Κονγκό, η τιμή του κολτάν έχει πέσει και πλέον βρίσκεται σε επίπεδα προ 1999, καθώς η ζήτηση για το «μαύρο χρυσό» υποχωρεί. Παρόλα αυτά, ειδικοί όπως ο Barouski λέει πως ένας άλλος πόρος του Κονγκό θα πάρει τη θέση του ως το επόμενο «καυτό προϊόν» (ΣτΜ: η σύγκρουση από το 2010 και μετά τροφοδοτείται πλέον από τα κοιτάσματα χρυσού), και η ανάδειξη ενός άλλου αφρικάνικου πόρου δεν θα είναι μακριά.

Δείτε:

Blood in the Mobile (2010) ντοκιμαντέρ για τα ορυχεία κασσιτερίτη στο Βόρειο Κίβου στο Ανατολικό Κονγκό

Congo, My Precious. The Curse of the coltan mines in Congo (2017) ντοκιμαντέρ του RT για τα ορυχεία κολτάν στο Κονγκό

Blood Diamonds (2006) ντοκιμαντέρ του History Channel για τον εμφύλιο και τα ματωμένα διαμάντια στη Σιέρα Λεόνε

Μια σκέψη σχετικά μέ το “John Lasker: Ο Αφρικάνικος Πόλεμος του Playstation

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s