Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Znet. Ο Robert Scheer είναι δημοσιογράφος. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

 

Εξήντα χρόνια πριν, στις 19 Αυγούστου 1953, οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε συνεργασία με τη Βρετανία, οργάνωσαν ένα επιτυχημένο πραξικόπημα στο Ιράν για να ανατρέψουν τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό Mohammad Mossadegh, που όπως αποκαλύπτει ένα πρόσφατα αποχαρακτηρισμένο έγγραφο σχεδιάστηκε για να διατηρηθεί ο έλεγχος των Δυτικών εταιρειών πάνω στα πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου στο Ιράν.

Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών την περίοδο του πραξικοπήματος είχε χειραγωγήσει με ευκολία τα Δυτικά μέσα στο να δυσφημίσουν του Mossadegh ως αλκοολικό, ασταθή και γενικά ως ένα αναξιόπιστο σύμμαχο στο Ψυχρό Πόλεμο, αλλά το πραγματικό κίνητρο πίσω από την δολιοφθορά της ιστορίας του Ιράν ήταν η κίνηση του Mossadegh να εθνικοποιήσει τα κοιτάσματα πετρελαίου που ελέγχονταν από τη Δύση. Σύμφωνα με το έγγραφο, τμήμα μιας εσωτερικής έκθεσης της CIA:

«Ο στόχος αυτής της πολιτικής ανάγκης, ο Mohammad Mossadegh, [sic] δεν ήταν ούτε τρελός ούτε ένας ψυχολογικά κουρασμένος ηλικιωμένος, όπως απεικονίζονταν συχνά στο ξένο τύπο, όμως, είχε όμως γίνει τόσο προσηλωμένος στα ιδεώδη του εθνικισμού* που έκανε πράγματα που δεν θα βοηθούσαν πιθανώς το λαό του, ούτε στο καλύτερο και πιο αλτρουιστικό κόσμο. Με την άρνηση να διαπραγματευτεί – και να μη μετακινηθεί τους δικούς του αδιαπραγμάτευτους όρους – με την AngloIranian Oil Company (ΣτΜ: BP), στην πράξη αψηφούσε τους επαγγελματίες πολιτικούς της Βρετανικής κυβέρνησης. Οι ηγέτες αυτοί πίστευαν, και για καλό λόγο, πως φτηνό πετρέλαιο για την Βρετανία και υψηλά κέρδη για την εταιρεία ήταν ζωτικής σημασίας για τα εθνικά τους συμφέροντα».

Και να η αδιάσειστη απόδειξη, η διακήρυξη του αληθινού σκοπού, η διατήρηση υψηλών κερδών και φθηνού πετρελαίου που βγαίνει στην επιφάνεια μέσα από το στρώμα όλης της επίσημης προπαγάνδας, δικαιολογώντας όχι μόνο την θλιβερή απόπειρα να αποτρέψει τους Ιρανούς εθνικιστές από το να πάρουν τον έλεγχο των πολύτιμων πόρων τους αλλά και τις μετέπειτα περιπέτειες τύπου αίμα-για-πετρέλαιο σε Ιράκ και Κουβέιτ. Η υπόθεση είναι πως «ο καλύτερος και πιο αλτρουιστικός κόσμος» είναι εκείνος που ικανοποιεί τις απαιτήσεις του αδηφάγου καπιταλισμού όπως αντιπροσωπεύεται από τις Δυτικές πετρελαϊκές εταιρείες.

Η έκθεση της CIA χλευάζει την αποδοχή από πλευράς των Δυτικών μέσων της περιόδου της δαιμονοποίησης, όλων των πρωταγωνιστών της παγκόσμιας σκηνής που δεν ακολουθούσαν το εγκεκριμένο σενάριο που επέβαλε η κυβέρνηση των ΗΠΑ. Όπως επισημαίνει η έκθεση, η «απόλυτη μυστικότητα γύρω από την επιχείρηση», που έσπασε μόνο από πληροφορίες που διέρρευσαν, το έκανε «σχετικά εύκολο για τους δημοσιογράφους να ανακατασκευάσουν το πραξικόπημα με διαφορετικούς αλλά γενικά ανακριβείς τρόπους».

Δίχως να αποδέχεται την ευθύνη για την χειραγώγηση των μέσων, η έκθεση λέει, «Η ουσία που λείπει από τη πλειοψηφία αυτών των άρθρων είναι σημαντική: το στρατιωτικό πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Mossadegh [sic] και την κυβέρνηση του Εθνικού Μετώπου του οργανώθηκε υπό τις οδηγίες της CIA ως πράξη της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, που σχεδιάστηκε και εγκρίθηκε στα υψηλότερα κλιμάκια της κυβέρνησης. Δεν ήταν μια επιθετικά απλουστευτική λύση, στην οποία έφτασε κρυφά, αλλά αντίθετα ήταν μια επίσημη παραδοχή πως τυπικές, ορθολογικές μέθοδοι της διεθνούς επικοινωνίας και εμπορείου είχαν αποτύχει. Η TPAJAX (το κωδικό όνομα της επιχείρησης) χρησιμοποιήθηκε ως ύστατη λύση».

Κομμάτια από την πρώην άκρως απόρρητη έκθεση, μια εσωτερική μελέτη της CIA από τη δεκαετία του 1970 με τίτλο «Η Μάχη για το Ιράν», που κατέγραφε με λεπτομέρειες το σχέδιο της CIA, έχει ήδη αποκαλυφθεί. Το κομμάτι όμως που αποκαλύφθηκε την Δευτέρα ως αποτέλεσμα της μήνυσης με βάση το Νόμο για την Ελευθερία της Πληροφορίας από τα Αρχεία Εθνικής Ασφάλειας αποτελούν, όπως γράφει ο διευθυντής έρευνας των αρχείων Malcolm Byrne γράφει στο περιοδικό Foreign Policy, την πρώτη φορά που η CIA παραδέχεται πως «χρησιμοποίησε προπαγάνδα για να υποσκάψει πολιτικά τον Mossadegh, επιδίωξε την συνεργασία του Σάχη, τη δωροδοκία μελών του κοινοβουλίου, την οργάνωση των δυνάμεων ασφαλείας και την υποκίνηση δημόσιων διαδηλώσεων».

Όλες αυτές οι δράσεις περιγράφηκαν με πολλές λεπτομέρειες από τον βετεράνο αξιωματούχο της CIA Kermit Roosvelt σε μια μακροσκελή συνέντευξη στους Times του Λος Άντζελες το 1979. Πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα επιβεβαιώνουν τον ηγετικό ρόλο του Roosvelt στο σχεδιασμό και εκτέλεση του πραξικοπήματος. Στην συνέντευξη, ο Roosvelt αποκάλυψε το ρόλο του για πρώτη φορά, αλλά αντί να χαίρεται για την επιτυχία του εγχειρήματος, προειδοποιούσε πως δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο.

Όπως είχα συνοψίσει συζήτηση στην ιστορία που δημοσιεύτηκε στις 29 Μαρτίου 1979: «Ο Roosvelt είπε πως η επιτυχία της επιχείρησης στο Ιράν – που ονομάστηκε από τη CIA «Επιχείρηση AJAX» – ενέπνευσε τόσο τον Υπουργό Εξωτερικών John Foster Dulles, που ο Dulles ήθελε να την επαναλάβει στο Κονγκό, την Γουατεμάλα, την Ινδονησία και την Αίγυπτο, όπου ήθελε να ανατρέψει τον πρόεδρο Gamal Adbel Nasser. Ο Roosvelt είπε πως αντιστάθηκε σε αυτές τις πιέσεις και τελικά παραιτήθηκε από τη CIA εξαιτίας τους».

Ο Roosvelt, όπως εξιστορούσε στα απομνημονεύματά του, που δημοσιεύθηκαν πέντε μήνες μετά τη συνέντευξη μας, ολοκλήρωσε το πραξικόπημα που σχεδίασε με σοβαρές ανησυχίες ως προς την αποτελεσματικότητα τέτοιων επιχειρημάτων. Δυστυχώς όμως έγινε το πρότυπο για το Βιετνάμ, τη Γουατεμάλα, τη Κούβα, το Αφγανιστάν, τη Νικαράγουα και άλλες χώρες, όπου το σύνολο των επίσημων αρχείων θεωρείται πως μπορεί ακόμη να φέρει σε δύσκολη θέση τη κυβέρνηση μας ώστε να αποχαρακτηριστεί.

 

*Διευκρίνιση: χαρακτηρίζει με τον όρο «εθνικισμό» την πολιτική του Mossadegh και της κυβέρνησης του Εθνικού Μετώπου λόγω της επιμονής του για την εθνικοποίηση του πετρελαίου του Ιράν, που ως τότε είχε παραχωρηθεί με αποικιοκρατικούς όρους στην BP. 

 

Διαβάστε:

Secrets of History: The C.I.A. in Iran έρευνα των New York Times βασισμένη στα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA το 2000

Τα πλήρη αποχαρακτηρισμένα έγγραφα για την ανάμειξη της CIA στο πραξικόπημα του 1953 μπορούν να βρεθούν στην ιστοσελίδα National Security Archives

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s