Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα The New Pretender. Ο Κωστής Ρούσσος είναι διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Εσσεξ και μέλος του cIDA, ο Βαγγέλης Βραγοτέρης είναι χημικός μηχανικός, εργαζόμενος στο εργοστάσιο της ΒΙΟ.ΜΕ., ο Χάρης Μαλαμίδης είναι διδακτορικός φοιτητής και μέλος του Κέντρου Σπουδών των Κοινωνικών Κινημάτων στη Scuola Normale Superiore. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Τι θα σκεφτόσασταν αν κάποιος σας έλεγε κάποτε πως στη Ελλάδα της κρίσης υπάρχει ένα εργοστάσιο που το διευθύνουν οι εργάτες του, δίχως αφεντικά και ιεραρχίες; Ίσως πως είναι φάρσα, ίσως πως ξεκίνησε ως ιδέα αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Ή ακόμη πως αν κάτι τέτοιο υπάρχει στ’ αλήθεια, θα είναι προσωρινό δίχως προοπτική επιβίωσης μέχρι να φτάσει ένα νέο αφεντικό να ανοίξει το εργοστάσιο «κανονικά» ξανά. Ευτυχώς, τίποτα από όλα αυτά δεν είναι αλήθεια.

Ας τα πάρουμε από την αρχή. Η ΒΙΟ.ΜΕ. Α.Ε. ιδρύθηκε ο 1982 ως θυγατρική της Φιλκεράμ-Johnston Α.Ε. στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης στη Βόρεια Ελλάδα, παράγοντας χημικά προϊόντα για το κατασκευαστικό τομέα. Λόγω της γενικότερης οικονομικής ύφεσης και της κακοδιαχείρισης, η μητρική εταιρεία χρεοκόπησε το 2011, εγκαταλείποντας το εργοστάσιο της ΒΙΟ.ΜΕ. στη τύχη του. Το μόνο που άφησαν πίσω τους οι πρώην ιδιοκτήτες ήταν ένα τεράστιο χρέος, συμπεριλαμβανόμενων φυσικά απλήρωτων μισθών των εργατών. Απελπισμένοι και αντιμέτωποι με το φάσμα της ανεργίας, οι εργαζόμενοι της ΒΙΟ.ΜΕ., οργανωμένοι στο σωματείο τους από το 2006, αποφάσισαν συλλογικά να καταλάβουν το χώρο εργασίας τους και κάλεσαν σε αλληλεγγύη. Ο αρχικός λόγος για την κατάληψη, πέρα από τη σημασία και το συμβολισμό της ως μέσο αγώνα, ήταν για να εξασφαλιστεί πως τόσο το στοκ της παραγωγής και τα βαριά μηχανήματα θα παρέμεναν στο εργοστάσιο, αποτρέποντας έτσι τους ιδιοκτήτες από το να ξεπουλήσουν τα πάντα.

Ενάμιση χρόνο μετά, το 2013, μαζί με ένα μεγάλο κίνημα αλληλεγγύης στον αγώνα των εργαζόμενων, οι εργαζόμενοι της ΒΙΟ.ΜΕ. επιχείρησαν ένα μεγάλο βήμα: να πάρουν τη παραγωγή στα χέρια τους! Ιδρύθηκε ένας συνεταιρισμός, ώστε να πάρει νομική μορφή, και το «γρανάζι του αγώνα» άρχισε να γυρίζει. Από εκείνη τη στιγμή, αντί να παράγει υπερκέρδη για τα αφεντικά μέσα από την εκμετάλλευση των εργατών, το εργοστάσιο έγινε μια πηγή αξιοπρέπειας, ίσων εργασιακών σχέσεων και ικανοποιητικών αμοιβών για τα μέλη του συνεταιρισμού. Η δεύτερη κρίσιμη απόφαση που εργάτες πήραν με το ξανάνοιγμα του εργοστασίου αφορούσε την αλλαγή της παραγωγής: από κατασκευαστικά υλικά η ΒΙΟ.ΜΕ. από εδώ και μπρος θα άρχιζε να παράγει φυσικά απορρυπαντικά, οικολογικά απορρυπαντικά και σαπούνια ελαίου, φιλικά προς το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Παρά το παράρτημα της στην Αθήνα και το e-shop της, τα προϊόντα της ΒΙΟ.ΜΕ. διανέμονται από μια σειρά κοινωνικών κέντρων, καταλήψεων, συνεταιρισμών και μικρών καταστημάτων σε όλη τη χώρα, ενώ επίσης εξάγονται σε κολεκτίβες του εξωτερικού.

Εργασία από κοινού

Το να εργάζεσαι στη ΒΙΟ.ΜΕ. δεν είναι το ίδιο με το να εργάζεσαι σε οποιοδήποτε άλλο εργοστάσιο. Δεν είναι υπερβολή να το περιγράψουμε ως μια διαδικασία communing, δηλαδή μια διαδικασία που καθιερώνει μια ζώσα σχέση με την εργασιακή δραστηριότητα και τη παραγωγή στη ΒΙΟ.ΜΕ., και επίσης ενώνει τη καθημερινή ζωή με ένα συνεχόμενο πολιτικό αγώνα. Το γεγονός που οδήγησε στη δημιουργία της ΒΙΟ.ΜΕ. , όπως το γνωρίζουμε σήμερα, μπορεί να βοηθήσει το νόημα αυτών των επινοήσεων. Η κατάληψη και ανάκτηση ενός εργοστασίου στη πόλη της Θεσσαλονίκης είναι το σημείο ενός από τους μακροβιότερους και σημαντικότερους εργατικούς αγώνες στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Με την κατάληψη του εργοστασίου, οι εργαζόμενοι της ΒΙΟ.ΜΕ. και το κίνημα της αλληλεγγύης έχουν πετύχει να μπλοκάρουν το κλείσιμο του και την απώλεια αρκετών θέσεων εργασίας στη μέση μιας τρομακτικής κρίσης λιτότητας και ανεργίας. Την ίδια στιγμή συμμετείχαν ενεργά στο κύμα διαμαρτυριών ενάντια στην λιτότητα, υποστήριξαν τις προσπάθειες άλλων εργαζόμενων να επαναλάβουν το παράδειγμα της ΒΙΟ.ΜΕ. και ανέπτυξαν ισχυρούς δεσμούς αλληλεγγύης με σειρά από κοινωνικούς αγώνες. Έχοντας αναπτύξει σχέσεις με το κίνημα των ανακτημένων εργοστασίων στην Αργεντινή, η ΒΙΟ.ΜΕ. υιοθέτησε το σύνθημα «Occupy, Resist, Produce». Ένα σύνθημα που δείχνει τη βαθύτερη πολιτική διάσταση ενός τέτοιου εγχειρήματος, θα μπορούσε να περιγραφεί ως κίνημα όχι μόνο εναντίον της κυρίαρχης νεοφιλελεύθερης τάξης πραγμάτων, αλλά επίσης μια προεικονιστική πρακτική που δημιουργεί μια πραγματική εναλλακτική στο εδώ και τώρα. Η λέξη «κίνημα» είναι ιδιαίτερα σημαντική εδώ.  Χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια δραστηριότητα – Occupy, Resist, Produce – η οποία την ίδια στιγμή αναδύεται ως πολιτικός αγώνας ενάντια στην νεοφιλελεύθερη ηγεμονία και δημιουργεί ένα μέλλον στο παρόν.

Και τι γίνεται με τη βιωσιμότητα ενός αυτοδιαχειριζόμενου εγχειρήματος σαν αυτό; Ο υπ’ αριθμόν ένας κίνδυνος αφορά την έξωση και το πλειστηριασμό του εργοστασίου, που έχει ακυρωθεί αμέτρητες φορές εξαιτίας των πράξεων διαμαρτυρίας των εργατών και των αλληλέγγυων. Ο κίνδυνος όμως αυτός είναι ακόμη εδώ. Επιπλέον, λανθασμένες αποφάσεις και εσωτερικές δυσκολίες ήταν επίσης υπαρκτές, μιας και ο δρόμος προς την αυτοδιαχείριση ήταν terra incognita για όλους τους εργαζόμενους. Παρόλα αυτά οι εργαζόμενοι της ΒΙΟ.ΜΕ. έχουν κατορθώσει να επιβιώσουν αυτά τα πεντέμισι χρόνια, ορίζοντας οι ίδιοι το τρόπο που εργάζονται και μοιράζονται εξίσου τις επιτυχίες και τα λάθη. Με το να κρατούν το εργοστάσιο «ζωντανό», δεν έχουν περιέλθει στην κατάθλιψη που προέρχεται από την ανεργία. Έχουν βιώσει εμπειρίες και ανταλλαγές γνώσεων με άλλα ανακτημένα εργοστάσια και κοινωνικούς αγώνες έχουν παίξει κρίσιμο ρόλο στο να βοηθήσουν τους εργαζόμενους της ΒΙΟ.ΜΕ. να επινοήσουν ένα εναλλακτικό παράδειγμα εργασίας από κοινού. Από τα πρώτα βήματα του αυτοδιαχειριζόμενου εργοστασίου, οι εργαζόμενοι αποφάσισαν να ακολουθήσουν ένα μοντέλο κυλιόμενων ρόλων στη γραμμή παραγωγής και ίση αμοιβή για όλους. Επιπλέον, η ανάδειξη αυτού του νέου τρόπου εργασίας από κοινού βασίζεται στην ισότητα, την οριζοντιότητα και την άμεση συμμετοχή των μελών στη καθημερινή ζωή του εργοστασίου. Έτσι, όλες οι αποφάσεις – που ξεκινούν από θέματα γύρω από τη παραγωγική διαδικασία και τις καθημερινές εργασίες και φτάνουν σε άλλα ευρύτερα ζητήματα και θέματα – παίρνονται συλλογικά, κυρίως στην εβδομαδιαία γενική συνέλευση αλλά επίσης και στη διάρκεια των καθημερινών πρωινών συνελεύσεων.

Μια λαϊκή υποδομή

Βασισμένη σε αυτές τις οργανωτικές και λειτουργικές καινοτομίες, που αποτελούν αυτό που θα ονομάζαμε ένα νέο παράδειγμα εργασίας από κοινού, η ΒΙΟ.ΜΕ. κατόρθωσε να αυξήσει, αργά αλλά σταθερά, το εισόδημα των εργαζόμενων και να δεχθεί έναν αριθμό νέων μελών (24 συνολικά), διαψεύδοντας με το τρόπο αυτό τις εξοντωτικές μειώσεις μισθών και απολύσεις που συμβαίνουν σε όλες τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις. Συνεισφέραν επίσης στην ανάπτυξη νέων προϊόντων που καλύπτουν τις βασικές ανάγκες καθαριότητας των οικιακών και των επαγγελματικών εγκαταστάσεων, ενώ βελτιώνουν συνεχώς την ποιότητα των προϊόντων αντίθετα με τη καπιταλιστική τάση να θυσιάζεται η ποιότητα των προϊόντων στο βωμό του κέρδους. Τέλος, εναντίον της νεοφιλελεύθερης λογικής της απόκτησης γρήγορου και προσωρινού κέρδους που πάει μαζί με τη παραγωγή χρέους, η BIO.ME. βάζει εμπρός μια οπτική κοινωνικής συνεισφοράς με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας για τους άνεργους και αναδιανέμοντας τα πλεονάσματα της πίσω στη κοινωνία. Και είναι ακριβώς αυτή η κοινωνική αλληλεπίδραση με τη κοινωνία και την τοπική κοινωνία, μια αλληλεπίδραση που έχει να κάνει με την αλληλεγγύη, το κέφι και την άμεση συνεργασία, που επισημαίνει μια πιο σημαντική διαφορά μεταξύ του ανακτημένου εργοστασίου της ΒΙΟ.ΜΕ. και άλλων μερών καπιταλιστικής παραγωγής. Καθώς η τοπική κοινωνία βοήθησε τους εργάτες να πάρουν πίσω το εργοστάσιο, οι εργαζόμενοι της ΒΙΟ.ΜΕ. αποφάσισαν να μοιραστούν το εργοστάσιο τους  με όλα εκείνα τα κομμάτια της κοινωνίας που βρίσκονται κοντά τους. Αναφορικά με αυτό, ένα θεμελιώδες στοιχείο της κοινωνικής οργάνωσης της ΒΙΟ.ΜΕ. είναι η Πρωτοβουλία Αλληλεγγύης, μια εβδομαδιαία συνέλευση σε στήριξη του αγώνα της ΒΙΟ.ΜΕ. που αποτελείται από φοιτητές, κατοίκους, άλλα αυτοοργανομένα εγχειρήματα και φυσικά τους εργαζόμενους της ΒΙΟ.ΜΕ.

Μέσα από αυτό το πλήθος δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται από κοινού, οι εργαζόμενοι της ΒΙΟ.ΜΕ. και η κοινότητα των αλληλέγγυων έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν ένα εργοστάσιο πάντοτε ανοιχτό και προσβάσιμο για κάθε αγωνιζόμενο κομμάτι της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, πολλές σημαντικές πρωτοβουλίες έχουν σχηματιστεί στο «εργοστάσιο δίχως αφεντικά». Αρχικά, το «Εργατικό Ιατρείο στη ΒΙΟ.ΜΕ.» είναι κλινική κοινωνικής αλληλεγγύης στην οποία γιατροί, νοσοκόμες και ψυχοθεραπευτές προσφέρουν ολοκληρωμένες πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας στους εργαζόμενους της ΒΙΟ.ΜΕ., τις οικογένειες τους, τα μέλη άλλων εργατικών κολεκτίβων αλλά και σε κάθε άλλο πολίτη είτε έχει ιατρική ασφάλιση είτε όχι. Το Εργατικό Ιατρείο είναι η πρώτη παράλληλη δομή που ιδρύθηκε μέσα στο εργοστάσιο της ΒΙΟ.ΜΕ., ως τμήμα της στρατηγικής των εργαζόμενων και της κοινότητας αλληλέγγυων για να ενθαρρύνουν τη δημιουργία περισσότερων αυτοοργανομένων εγχειρημάτων μέσα στο ανακτημένο εργοστάσιο. Επιπλέον, το 2015, στη κορύφωση της αποκαλούμενης προσφυγικής κρίσης στην Ελλάδα, ένα μεγάλο κομμάτι των εγκαταστάσεων χρησιμοποιήθηκαν ως κέντρο συλλογής υλικών πρώτης ανάγκης για τις χιλιάδες προσφύγων που ήταν εγκλωβισμένοι στα βόρεια σύνορα της Ελλάδας. Επιπλέον, από το άνοιγμα του εργοστασίου από τους εργάτες του, μια πληθώρα δράσεων πραγματοποιήθηκαν και συνεχίζουν να πραγματοποιούνται σε τακτική βάση μέσα στο κατειλημμένο χώρο της ΒΙΟ.ΜΕ.: από αγορές δίχως μεσάζοντες ως συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, παρουσιάσεις βιβλίων ακόμη και γυρίσματα ταινιών από αυτοοργανωμένες παραγωγές. Έπειτα από την αντίστοιχη συνάντηση ανακτημένων εργοστασίων και επιχειρήσεων στη Λατινική Αμερική, η ΒΙΟ.ΜΕ. φιλοξένησε τη 2η Ευρώ/Μεσογειακή συνάντηση της Εργατικής Οικονομίας τον Οκτώβριο του 2016. Για την ώρα φιλοδοξεί να συνδιοργανώσει μαζί με ένα αριθμό εγχώριων αυτοδιαχειριζόμενων κοινωνικών συνεταιρισμών του 1ου Φεστιβάλ Συνεργατισμού που θα πραγματοποιηθεί στις εγκαταστάσεις της ΒΙΟ.ΜΕ. από τις 12 ως τις 14 Οκτωβρίου.

Το κοινωνικό άνοιγμα των λαϊκών υποδομών, όπως στη περίπτωση με το κοινωνικό άνοιγμα του ανακτημένου εργοστασίου της ΒΙΟ.ΜΕ., προσφέρει ένα εύρος δυνατοτήτων από τις οποίες να σκεφτούμε και να προκαθορίσουμε ξανά νέους και δημιουργικούς τρόπους οργάνωσης της εργασίας και της καθημερινής ζωής. Με άλλα λόγια, αυτό που κάποτε μπορεί να ήταν ένας απλός χώρος εργασίας τώρα έρχεται να συμπεριλάβει μια ποικιλία συναισθηματικών και κοινωνικών σχέσεων, νέων νοημάτων, συναισθημάτων και ομοψυχιών. Αντί ουτοπικών ή φανταστικών κοινοτήτων, εγχειρήματα όπως η ΒΙΟ.ΜΕ. είναι τόποι αληθινών καθημερινών αγώνων, όπου οι άνθρωποι διαμορφώνουν την καθημερινή τους ζωή συλλογικά με βάση τις κοινές τους ανάγκες και την ίδια στιγμή δημιουργούν νέο κοινό πλούτο κατασκευασμένο μέσα από σχέσεις ισότητας, φροντίδας και αμοιβαίας βοήθειας. Αντιλαμβανόμαστε αυτούς τους τόπους του communing ως φορείς μιας νέας πολιτικής στρατηγικής που υποστηρίζουν τη πλήρη μεταμόρφωση της υπάρχουσας κοινωνικής τάξης.

 

 

Η σελίδα του 1ου Φεστιβάλ Συνεργατισμού που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 12 και 14 Οκτωβρίου 2018

Δείτε: Επόμενος σταθμός: Ουτοπία (2015), (trailer)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s