Κείμενο που περιλαμβάνεται στο βιβλίο 4η Αυγούστου (Εκδ. Θεμέλιο, 1988). Ο Σπύρος Λιναρδάτος (1923-2004) ήταν δημοσιογράφος, συγγραφέας και ιστορικός.

 

*Έχει διατηρηθεί η γλώσσα και η ορθογραφία του συγγραφέα μεταφερμένη για απλότητα στο μονοτονικό σύστημα

 

H 4η Αύγουστου έστρεψε σέ ακόμα αντιδραστικότερες κατευθύνσεις την Ελληνική Εκπαίδευση και ουσιαστικά την αποδιοργάνωσε. Βασική αρχή την οποίαν εφάρμοσε η δικτατορία ήταν «η Παιδεία για τους ολίγους». Γι’ αυτό προσπάθησε με κάθε τρόπο να απομακρύνει από τη μέση και ανώτερη Εκπαίδευση τα παιδιά του λαού. Κατάργησε το εξατάξιο δημοτικό σχολείο και επέβαλε το τετρατάξιο δημοτικό και το οκτατάξιο γυμνάσιο για να βγαίνουν τα παιδιά των εργατών και αγροτών, που δεν θα μπορούσαν να παρακολουθήσουν γυμνάσιο, με όσο το δυνατό λιγότερες γνώσεις. Η γλώσσα του λαού, ή δημοτική, διώχνεται ουσιαστικά και από το δημοτικό σχολείο παρόλο ότι ο Μεταξάς έκανε το δημοτικιστή. Η μέση και η ανώτατη εκπαίδευση γίνονται απρόσιτες για τα παιδιά των εργαζομένων εξαιτίας των υπέρογκων τελών και άλλων επιβαρύνσεων. Για να μη μένει καμιά αμφιβολία για τις πραγματικές της προθέσεις, η δικτατορία καταργεί ένα μεγάλο αριθμό ημιγυμνασίων καθώς και ανωτέρων παρθεναγωγείων «ίνα αποφευχθή η πληθωρική παραγωγή τελειόφοιτων μέσων σχολών εκ της οποίας δημιουργείται στρατιά ανέργων δήθεν διανοουμένων, εις βάρος των αναγκών της υπαίθρου». Ταυτόχρονα, ενώ δεν κάνει τίποτε για την ανάπτυξη των τεχνικών και Επαγγελματικών σχολών, ή δικτατορία ιδρύει τα ανερμάτιστα και χωρίς κανένα ουσιαστικά περιεχόμενο «αστικά σχολεία». Καταργεί τα παλιά σχολικά βιβλία και δίνει στα παιδιά τού ελληνικού λαού τα πνευματικά σκουπίδια του Οργανισμού Σχολικών Βιβλίων, όπου αντί για καλλιέργεια του εθνικού φρονήματος γινόταν αηδιαστική εξύμνηση του «αρχηγού», τού φασιστικού καθεστώτος και της φασιστικής Ε.Ο.Ν. και διαστρέβλωση της ελληνικής ιστορίας. Ιδιαίτερα ύστερα από την επιβολή των εβδομαδιαίων απογευματινών της «ηθικής διαφωτιςεως», δηλαδή των διαλέξεων για το «Νέο Κράτος» και την κυριαρχία στα σχολεία των μπράβων της ΕΟΝ επικράτησε πλήρης διάλυση.

Προσπάθεια και σκοπός της δικτατορίας ήταν να μεταβάλει τα ανώτατα ιδρύματα σε φέουδο των πλουσίων. Περιόρισε τον αριθμό εισακτέων, αύξησε τα δίδακτρα, εξέταστρα κλπ, Τις προθέσεις αυτές της δικτατορίας τις ομολόγησε ο ίδιος ο Μεταξάς σέ ένα λόγο του προς τούς φοιτητές τού Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου ούτε λίγο ούτε πολύ ισχυ-ρίστηκε, ότι οι εργαζόμενοι νέοι δεν πρέπει να σπουδάζουν.

Αλλά όπως είπαμε ήδη, η δικτατορία έκανε όσο μπορούσε πιο αντιδραστικο το περιεχόμενο της Παιδείας. Οι αντιλήψεις των τεταρτοαυγουστιανών για την εκπαίδευση ήταν οι πιο οπισθοδρομικές και εξέφραζαν τα συμφέροντα εκείνων που δεν ήθελαν να μορφωθεί πραγματικά το έθνος γιατί φοβόνταν ότι θα χάσουν τα προνόμια τους. Να π.χ. ποιες ήταν οι αντιλήψεις τού δικτάτορα για την Ελληνίδα — Αντιλήψεις πραγματικά φεουδαρχικές:

«Εχάρηκα ιδιαιτέρως δια σας τας νέας της Ελλάδος, που βλέπω εδώ συγκεντρωμένας, γιατί μου δίδετε και πάλιν την ευκαιρία να σάς είπω ότι ο προορισμός δια τον οποίον μορφώνεστε πρέπει να αποβλέπη μόνον εις την οικογένειαν. Η γυναίκα είναι ο πραγματικός αρχηγός της οικογένειας και η γυναίκα θα διαφύλαξη την παράδοσιν».

Και άλλου:

«Αποτεινόμενος σε σας τώρα, κορίτσια, έχω να πω: να ξέρετε, ότι η γυναίκα είναι το στολίδι της ζωής του ανθρώπου και να γνωρίζετε πολύ καλά, ότι είσθε τα στολίδι των σπιτιών και των τωρινών και εκείνων που θα δημιουργήσετε αργότερα».

Στολίδι δηλαδή ήθελε την γυναίκα, μόνο για το σπίτι και τα παιδιά, η δικτατορία και όχι ενεργητικό παράγοντα της κοινωνικής ζωής.

Περιεχόμενο της Παιδείας, ο I. Μεταξάς ήθελε τις πιο αντιδραστικές, θεοκρατικές, οπισθοδρομικές αντιλήψεις του «Γ΄ Ελληνικού Πολιτισμού)» μαζί με την αδιάκοπη εξύμνηση του προσώπου του και της 4ης Αυγούστου, όσο για κατευθύνσεις της Παιδείας, πέρα από «τας αρχάς της 4ης Αυγούστου», η δικτατορία είχε πλήρη σύγχυση. Την μια π.χ. ο δικτάτορας εξήγγελλε ότι θα κάμει την Παιδεία «θεωρητική», την άλλη έλεγε ότι την θέλει πιο πρακτική.

Ιδιαίτερα στους λογούς του τόνιζε το θρησκευτικό περιεχόμενο της Παιδείας. Ήθελε να κάνει τα παιδιά θρησκόληπτες γριούλες:

«Σάς εζήτησα να σάς μιλήσω, έλεγε προς τούς δασκάλους και καθηγητές της Θεσσαλονίκης. Γνωρίζω ότι αι δυσχέρειαι σας είναι πολλαί, αλλά πρέπει να τας υπερβήτε. Δεν πρέπει τίποτε να υπάρχη εις το εσωτερικόν σας που να σάς δυσκολεύη να βαδίσετε επάνω εις τον δρόμον που χαράσσει το Κράτος. Πρέπει να βαδίσετε όπως θέλει αυτό (…). Το άλλο πράγμα που έχω να σας συστήσω, είναι ότι πρέπει να τούς (Σ.Σ. στα παιδιά) αναπτύξετε το θρησκευτικόν αίσθημα. Δεν σάς ζητώ να τα κάνετε θεολόγους, ούτε με ενδιαφέρει να μάθουν τας λεπτομέρειας της εκκλησιαστικής ιστο¬ρίας. Εκείνο όμως που θέλω είναι να πιστεύουν εις την ανωτέραν δύναμιν του Θεού και να υποτάσσωνται εις αυτήν. Θέλω να ζήσουν σαν Έλληνες Χριστιανοί. Δεν ημπορείτε, Έλληνες εκπαιδευτικοί, που εργάζεσθε προ παντός εις τα σχολεία της στοιχειώδους και μέσης εκπαιδεύσεως, να είσθε ουδέτεροι και αδιάφοροι προς την θρησκείαν και να λέτε: Δεν μάς ενδιαφέρει η θρησκεία για το παιδί· όταν μεγαλώση ας διάλεξη όποια θρησκεία θέλει. Αυτό καθαρά είναι μία προσπάθεια να κάνετε τα παιδιά άθεα και να τούς δώσετε για σημαία τον Αθεϊσμον».

Οι αριθμοί δείχνουν το «αναδημιουργικό έργο» της 4ης Αύγουστου στην Παιδεία. Υπολογίζεται ότι στα 1940 το ποσοστό του αναλφαβητισμού στη χώρα μας ήταν περίπου 33%. Στην περίοδο της δικτατορίας αυξήθηκε η αγραμματοσύνη. Στα 1935 75.866 από τα παιδιά που γράφτηκαν στο σχολείο δεν φοίτησαν. Στα 1936 ο αριθμός ανέβηκε στα 82.988, στα 1937 στα 88.000, στα 1938 στα 91.000 κ.ο.κ. Τα πανάκριβα βιβλία, τα διάφορα χαράτσια στα σχολειά, που πολλαπλασιάστηκαν επί 4ης Αυγούστου, η έλλειψη σχολείων σε πάρα πολλά χωριά (στα 1938, 3.800 χωριά και συνοικισμοί δεν είχαν δικό τους σχολείο και υπήρχαν 281 άστεγα σχολεία) και προ παντός η δυστυχία και η αθλιότητα της ελληνικής υπαίθρου ήταν οι κύριες αίτιες αυτής της διαρροής. Το 1937-38 για 987.120 μαθητές της στοιχειώδους εκπαιδεύσεως υπήρχαν 15.311 δάσκαλοι. Αντιστοιχούσαν δηλαδή σέ κάθε δάσκαλο 64 μαθητές, Τα 5.101 σχολειά ήταν μονοτάξια. Το ποσοστό του υπουργείου Παιδείας στον προϋπολογισμό έπεσε από 7,75 στα 1935-36, σέ 6,49 το 1936-37 και 5,89 το 1937-38.

Ο αριθμός των υποψηφίων που μπήκαν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών μειώθηκε από 2.747 στα 1933-34 στους 1.635 στα 1936-37, σέ 1.194 στα 1937-38. Επίσης μειώθηκε ο αριθμός στο Πολυτεχνείο και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ενώ δεκαπλασιάστηκε στην Πάντειο, πράγμα που αποτελεί την πιο κατηγορηματική διάψευση των μεγαλόστομων διακηρύξεων του δικτάτορα ότι, δήθεν, ήθελε πραγματικούς επιστήμονες και όχι θεσιθήρες.

Αλλά το αποκορύφωμα του «αναδημιουργικού έργου» της 4ης Αύγουστου στην Παιδεία ήταν οι επεμβάσεις στα ανώτατα ιδρύματα, ο εξευτελισμός καθηγητών, η κατάργηση μαθημάτων και η δημιουργία καινούργιων εδρών, η πρωτοφανής ρουσφετολογία, Η δικτατορία κατάργησε την αυτονομία των Ανώτατων Ιδρυμάτων. Για να βολευτούν οι άνθρωποι του καθεστώτος, δημοσιεύτηκε στις 22 Οκτωβρίου 1938 νομός με τον οποίο μειωνόταν το όριο ηλικίας των καθηγητών από το 70ο στο 65ο έτος της ηλικίας τους. Αμέσως μετά την δημοσίευση τού νόμου απομακρύνθηκαν από το Πανεπιστήμιο Αθηνών οι καθηγητές Δυοβουνιώτης της θεολογικής, Βορέας, Βολωνακης, Άμαντος, Εξαρχόπουλος και Κεραμοπουλος της Φιλοσοφικής, Σεφεριάδης και Ρίλλης της Νομικής, Ματθαιοπουλος, Ζέγγελης, Αίγινήτης, Μαλτέζος και Χατζιδάκης της Φυσικομαθηματικής, Κούζης, Μέρμηγκας και Σκλαβούνος της ‘Ιατρικής.

Επειδή όμως και οι έδρες που έμειναν μ’ αυτόν τον τρόπο κενές δεν έφταναν για να ικανοποιηθούν οι διάφοροι ευνοούμενοι του καθεστώτος και επειδή διάφοροι «ημέτεροι» δεν ταίριαζαν σε καμιά απ’ αυτές τις έδρες, ο Μεταξάς ίδρυσε… καινούργιες. Έτσι κατασκευάστηκε η έδρα της «Υδρολογίας και της Ιατρικής Κλιματολογίας» για τον γαμπρό τού δικτάτορα Εύγ. Φωκά και η έδρα των «Γενικών Αρχών του Νέου Κράτους», για τον φίλο του άλλου γαμπρού του Μεταξά Ν. Κούμαρο. Ύστερα από επέμβαση του δικτάτορα, η πλειοψηφία των καθηγητών της Νομικής Σχολής του Πανεπιστη¬μίου Αθηνών σε ειδική συνεδρίαση «εξέφρασε την ευχήν», προς το υπουργείον της Παιδείας, να διοριστεί έκτακτος καθηγητής στη νέα έδρα ο Κούμαρος. Ύστερα απ’ αυτό ο υφυπουργός της Παιδείας Ν. Σπέντζας δημοσίευσε αμέσως τον Α.Ν. 1755 με τον οποίο ο έκτακτος καθηγητής της έδρας αυτής γινόταν τακτικός, χωρίς καμιά άλλη διαδικασία.

Στο «Ημερολόγιο» του, ο Μεταξάς εκφράζει όλη την αδημονία του να τακτοποιήσει το γαμπρό του: «9-9-38: με υπουργούς εργάσθηκα αρκετά, Γεωργακοπουλο δις δι’ οργανισμόν Πανεπιστημίου. Πιστεύω ότι κάπως ετακτοποιήθη και προ πάντων Ευγένιος».

Και στις 4-3-39 ο δικτάτορας αναφωνεί πάλι στο «Ημερολόγιο» του θριαμβευτικά: «Ευγένιος εξελέγη καθηγητής παμψηφεί… Νανούλα συγκινημένη».

Για να μπορεί όμως να επεμβαίνει ευκολότερα στο Πανεπιστήμιο και να διορίζει τούς ανθρώπους της η δικτατορία τροποποίησε το νόμο περί εκλογής καθηγητών, που όριζε ότι για να εκλεγεί κανείς καθηγητής έπρεπε να συγκεντρώσει τούς 8 από τούς 15 ψήφους της Σχολής, και περιόρισε τον αριθμό σέ 5 ψήφους.

Αλλά ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την υποδούλωση του Πανεπιστημίου ήταν η καθιέρωση του θεσμού του επικουρικού καθηγητή, ο οποίος «μετά ενός έτους ευδόκιμον υπηρεσίαν ήτο δυνατόν, προτάσει της οικείας σχολής, να γίνει τακτικός». Μ’ αυτό τον τρόπο μπήκαν στο Πανεπιστήμιο στη διάρκεια της 4ης Αύγουστου και έγιναν τακτικοί καθηγητές δεκάδες φίλοι του καθεστώτος. Οι συνέπειες από την αναστάτωση του Πανεπιστημίου και την είσοδο σ’ αυτό διαφόρων αμφιβόλου αξίας καθηγητών ήταν φοβερές για τούς  φοιτητές. (Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν, κατά τύχη, ανάμεσα στο πλήθος των αλεξιπτωτιστών καθηγητών και μερικοί καλοί επιστήμονες).

Οι ίδιες Επεμβάσεις έγιναν και στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και στην Ανωτάτη Σχολή Εμπορικών και Οικονομικών Επιστημών, όπου διορίστηκαν χωρίς καμιά διατύπωση ο γαμπρός του Σπέντζα Κ. Ασκητόπουλος, που είχε διορισθεί και καθηγητής της Χημείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο αδελφός του γαμπρού του δικτάτορα Ν. Φωκάς, ως καθηγητής της Κοινωνικής Πολιτικής, ο γαμπρός του Μεταξά Γ. Μαντζούφας κλπ.

Για να μπορεί ανενόχλητος να εφαρμόζει την «αναδημιουργική» αυτή πολιτική στην Εκπαίδευση ο δικτάτορας ανέλαβε ο ίδιος το υπουργείο της Παιδείας, με υφυπουργό τον πρώην λογιστή τού ΑΣΟ Ν. Σπέντζα. Τόσο ο I. Μεταξάς όσο και ο Σπέντζας μιλούσαν και φέρονταν στους λειτουργούς της κατώτερης, μέσης και ανώτατης εκπαίδευσης κατά τον πιο εξευτελιστικό τρόπο. Δυστυχώς η πλειοψηφία των καθηγητών τού Πανεπιστημίου όχι μόνο δέχονταν τούς εξευτελισμούς αυτούς της δικτατορίας, Αλλά και έκαιγαν λιβανωτό στο δικτάτορα για να διατηρούν τις θέσεις τους.

Δεν έμεινε στα πέντε χρόνια της δικτατορίας κανένας οργανισμός δημοσίου ή Ιδιωτικού δικαίου, που να μη δεχτεί την «δημιουργική» πνοή της 4ης Αύγουστου και των ανθρώπων της. Το Βασιλικό Θέατρο απετέλεσε ένα από τούς βασικούς στόχους των «αναμορφωτών». Σύμφωνα με έλεγχο που έγινε υστέρα από την κατάρρευση, εξαιτίας της ασυγκράτητης σπατάλης, ο προϋπολογισμός τού Εθνικού Θεάτρου, με έσοδα 40 εκατομμύρια, μισθούς προσωπικού 18 εκατομμύρια και 22 εκατομμύρια για γενικά έξοδα, παρουσίαζε έλλειμμα 8 Εκατομμυρίων. Ένας άλλος έλεγχος που έγινε για τα έτη 1937-38 από τετραμελή επιτροπή ανωτέρων υπαλλήλων του υπουργείου Οικονομικών, απεκάλυψε οικονομικές ανωμαλίες. Ανάμεσα στις δαπάνες «δι’ αλλοτρίους σκοπούς» ήταν και 36.819 δραχμές για… έξοδα δεξιώσεων και φράκα «διά τον διευθυντήν και τούς υπαλλήλους της Ειδικής Ασφαλείας»!, σε ανταμοιβή ποιος ξέρει ποιας προσφοράς τους στο θέατρο και την τέχνη! (Ίσως ο γενικός διευθυντής του Βασιλικού Θεάτρου και μέγας θεωρητικός της 4ης Αύγουστου Κ. Μπαστιάς να τούς θεωρούσε μεγάλους καλλιτέχνες των βασανιστηρίων!). Στο διοικητή μάλιστα της Ειδικής Ασφαλείας, διαβόητο Αγγελέτο, το θέατρο κατασκεύασε χρυσοποίκιλτη στολή δεξιώσεων!

Φυσικά στο διάστημα αυτό το Εθνικό μας Θέατρο σημείωσε επιτυχίες χάρη στα άξια καλλιτεχνικά στελέχη του (Βεάκης, Μινωτής, ΙΙαξινού, Παπαδάκη κ.λπ.

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s