Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Dissident Voice. Ο Robert J. Burrowes είναι ακτιβιστής και συγγραφέας. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

Η συνεχιζόμενη άνοδος του φασισμού σε όλο το κόσμο έλκει όλο και μεγαλύτερη προσοχή, ιδιαίτερα καθώς αποκτά όλο και στερεότερο πάτημα μέσα σε εθνικές κοινωνίες που έμοιαζαν να την έχουν απορρίψει εδώ και χρόνια.

Κάποιες πρόσφατες έρευνες μας θύμισαν τα χαρακτηριστικά των φασιστικών κινημάτων και ατόμων, ιδιαίτερα καθώς εκδηλώνονται από πολιτικά ενεργούς φασίστες. Για παράδειγμα, στο πρόσφατο βιβλίο του How Fascism Works: The Politics of Us and Them1 ο καθηγητής Jason Stanley έχει αναγνωρίσει δέκα χαρακτηριστικά που είναι κοινά στους φασίστες που παρουσιάστηκαν με απλά λόγια στο άρθρο «Καθηγητής Βλέπει το Φασισμό να Έρχεται στις ΗΠΑ2».

Τα χαρακτηριστικά αυτά, που μπορούν να εντοπιστούν σήμερα με ευκολία στις ΗΠΑ, την Ευρώπη, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, την Μυανμάρ και αλλού, περιλαμβάνουν τη πίστη σε ένα μυθικό (πλαστό) παρελθόν, προπαγάνδα για να αποστρέψει τη προσοχή και την απόδοση ευθυνών στη πραγματική πηγή της διαφθοράς, αντι-ακαδημαϊσμό και μια πίστη στον «κοινό άνθρωπο» ενώ λοιδορεί τις «γυναίκες και φυλετικές και σεξουαλικές μειονότητες πως ενώ αναζητούν ισότητα, στη πράξη, ψάχνουν την πολιτική και πολιτιστική ηγεμονία», η προώθηση ελιτίστικου δόγματος σε βάρος οποιασδήποτε ανταγωνιστικής ιδέας (όπως εκείνες που έχουν σχέση με την ελευθερία και την ισότητα), απεικόνιση των ελίτ και των παραγόντων τους ως θύματα, εξάρτηση από την ψευδαίσθηση αντί στην πραγματικότητα για την αιτιολόγηση του κυνηγιού της εξουσίας, η χρήση του νόμου και της τάξης «όχι για τη τιμωρία πραγματικών εγκληματιών, αλλά για να ποινικοποιήσουν ‘ομάδες άλλων’ όπως φυλετικές, εθνικές, θρησκευτικές και σεξουαλικές μειονότητες» για αυτό και τώρα «βλέπουμε την εγκληματικότητα να αναφέρεται στην κατάσταση μετανάστευσης» και περιγραφή των «ομάδων άλλων» ως τεμπέληδες ενώ επιτίθονται σε συστήματα πρόνοιας και συνδικαλιστές, και προωθούν την ιδέα πως οι ελίτ και οι παράγοντες τους ως σκληρά εργαζόμενους ενώ οι υπό εκμετάλλευση ομάδες είναι τεμπέληδες και βάρος στο κράτος.

Σε ένα προηγούμενο άρθρο με τίτλο «Φασισμό κανείς;3», που δημοσιεύτηκε στο τεύχος της Άνοιξης του 2003 της επιθεώρησης Free Inquiry Magazine, ο καθηγητής Laurence W. Britt περιέγραψε δεκατέσσερα κοινά που συνδέουν τους φασίστες. Αυτά περιλαμβάνουν έντονες και συνεχείς εκφράσεις εθνικισμού, απέχθεια για την σπουδαιότητα των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ταύτιση των εχθρών/αποδιοπομπαίων τράγων (όπως κομμουνιστές, σοσιαλιστές, προοδευτικοί, εθνικές και φυλετικές μειονότητες, παραδοσιακούς εθνικούς εχθρούς, μέλη άλλων θρησκειών, οπαδούς της εκκοσμίκευσης, ομοφυλοφίλους και «τρομοκράτες») ως ενοποιητικό σκοπό, εμμονή με την εθνική ασφάλεια και έντονη ταύτιση με το στρατό, σεξισμό, ελεγχόμενα/υπάκουα μέσα μαζικής ενημέρωσης που προωθούν την ατζέντα των ελίτ, μια κατασκευασμένη αντίληψη πως η εναντίωση στην εξουσία των ελίτ είναι ταυτόσημη με επίθεση στη θρησκεία, η εταιρική εξουσία προστατεύεται από την πολιτική ελίτ ενώ η δύναμη της εργατικής τάξης καταστέλλεται ή εξολοθρεύεται, απέχθεια προς τους διανοούμενους και τις τέχνες, εκτεταμένες αστυνομικές εξουσίες και πληθυσμούς έγκλειστων ως απάντηση στην εμμονή με τα εγκλήματα και τη τιμωρία καθημερινών ανθρώπων ( ενώ τα εγκλήματα των ελίτ προστατεύονται από ένα υπάκουο δικαστικό σώμα), ανεξέλεγκτο νεποτισμό και διαφθορά, και νοθευμένες εκλογές που τις υπερασπίζεται από ένα δικαστικό σύστημα αφιερωμένο στην ισχυρή ελίτ.

Προσφέροντας ένα πιο άμεσο ορισμό του φασισμού στα πλαίσια των ΗΠΑ, που επίσης τονίζει τη βία της πιο ξεκάθαρα από ότι οι προηγούμενοι ορισμοί, ο επιφανής Νορβηγός ερευνητής καθηγητής Johan Gatlung τον εξηγεί4 ως εξής:

«Αμερικάνικος φασισμός; Ναι, πράγματι, αν με το φασισμό εννοούμε τη χρήση μαζικής βίας για πολιτικούς λόγους. Ο αμερικάνικος φασισμός παίρνει τρεις μορφές: οικουμενικό με βομβαρδισμούς, drones και επεμβάσεις παντού, εγχώριο με στρατιωτικά όπλα να χρησιμοποιούνται στα σύνορα φυλής και τάξης, και μετά η NSA – η Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας κατασκοπεύει τους πάντες».

Πρόσφατα μεταξύ των σχολιαστών, κάποιος έστρεψε τη προσοχή σε μια πρόσφατη φασιστική συγκέντρωση5 στις ΗΠΑ, ένας ακόμη με τους οποίους ο φασισμός εξαπλώνεται υπό διάφορα ονόματα6 και ένας ακόμη προειδοποιεί για τον κίνδυνο εστίασης σε ένα θέμα και την αγνόηση της ευρύτερης απειλής που αντιπροσωπεύει ο φασισμός7.

Σε κάθε περίπτωση, για εκείνους που προσέχουν στο τι συμβαίνει σε μέρη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, τη Μυανμάρ και αλλού, είναι εύκολο να παρατηρήσει πως ο ρυθμός με την οποία αγκαλιάζεται ο φασισμός επιταχύνεται.

Αλλά γιατί; Σίγουρα, σε αυτή την «φωτισμένη» εποχή, έννοιες όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και ισότητα είναι βαθιά ενσωματωμένες στη συλλογική μας ψυχή, ιδιαίτερα στη Δύση. Πιστεύουμε πως οι εκλογές πρέπει να είναι, και είναι, «ελεύθερες και δίκαιες» κι δεν αποφασίζονται από εταιρικές δωρεές, πιστεύουμε πως το δικαστικό σώμα είναι ανεξάρτητο από πολιτική και εταιρική επιρροή. Είναι όμως;

Στη πράξη λοιπόν, τα στοιχεία που προφέρονται από την τυπική παρατήρηση των γεγονότων στα μέρη που αναφέραμε παραπάνω, όπως και αλλού σε όλο το κόσμο, μας λέει πως τίποτα από αυτά δεν ισχύει πλέον, αν ίσχυε ποτέ. Επιτρέψτε μου να εξηγήσω γιατί.

Ο φασισμός είναι μια πολιτική ταμπέλα αλλά, όπως κάθε τέτοια ταμπέλα, έχει μια ψυχολογική βάση. Δηλαδή, η πολιτική συμπεριφορά εκείνων που είναι φασίστες μπορεί να εξηγηθεί με τη κατανόηση της ψυχολογίας τους. Φυσικά, κάθε συμπεριφορά μπορεί να εξηγηθεί από τη ψυχολογία αλλά θα επικεντρωθώ εδώ στη ψυχολογία της φασιστικής συμπεριφοράς.

Έχουν υπάρξει προσπάθειες κατανόησης και εξήγησης της ψυχολογίας του φασισμού, ξεκινώντας  με τα πρώιμα έργα του Wilhelm Reich στη Μαζική Ψυχολογία του Φασισμού8. Έτσι ποια είναι λοιπόν η ψυχολογία των ατόμων που είναι φασίστες;

Μπορεί  να μη νοιώσετε έκπληξη διαβάζοντας πως η ψυχολογία των φασιστών είναι πολύπλοκη και είναι άμεσο επακόλουθο της φύσης της αξιοσημείωτης βίας στην οποία υποβλήθηκαν ως παιδιά.

Η ψυχολογία των φασιστών

Επιτρέψτε μου να προσδιορίσω το ψυχολογικό προφίλ των φασιστών και την ιδιαίτερη βία («ορατή, «αόρατη» και «απόλυτα αόρατη») που παράγει ένα άτομο με αυτή τη ψυχολογία. Για μια ενδελεχή εξήγηση και ανάλυση των όρων «ορατή», «αόρατη» και «απόλυτα αόρατη» βία, δείτε τα Why Violence9‑ και Fearless Psychology nad Fearful Psychology: Principles and Practice10.

Πρώτα οι φασίστες είναι τρομοκρατημένοι και είναι ιδιαίτερα τρομοκρατημένοι από εκείνα τα άτομα που άσκησαν βία εναντίον τους όταν ήταν παιδιά, αν και αυτός ο τρόμος  παραμένει υποσυνείδητος σε αυτούς. Δεύτερο, ο τρόμος αυτός είναι τόσο ακραίος που οι φασίστες είναι πολύ τρομοκρατημένοι να παραδεχτούν στους εαυτούς τους τον ίδιο το δράστη (έναν ή και τους δύο γονείς και/ή άλλους σημαντικούς ενήλικες που υποτίθεται πως τους αγαπούσαν) και να πουν πως απέναντι σε αυτό το άτομο ή άτομα είναι βίαιοι και άδικοι.

Τρίτο, επειδή είναι τρομοκρατημένοι, είναι ανίκανοι να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους εναντίον του αρχικού (-ων) δράστη(-ων) αλλά επίσης, ως αποτέλεσμα, είναι ανίκανοι να υπερασπιστούν τον εαυτό τους απέναντι σε άλλους δράστες που τους επιτίθονται αργότερα στη ζωή. Αυτή η έλλειψη δυνατότητας να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους οδηγεί στο τέταρτο και πέμπτο χαρακτηριστικό – ένα βαθύ αίσθημα αδυναμίας και έα βαθύ αίσθημα μίσους προς τον ίδιο τους τον εαυτό. Όμως, είναι πολύ τρομακτικό και επώδυνο για το άτομο να γνωρίζει συνειδητά οποιοδήποτε από αυτά τα συναισθήματα/χαρακτηριστικά.

Έκτο, επειδή φοβούνται να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους ως θύματα βίας των ίδιων των γονιών τους (και/ή άλλων σημαντικών ενηλίκων από τη παιδική τους ηλικία) και πως αυτή η βία τους τρομοκρατεί, οι φασίστες ασυνείδητα εξαπατούν τον εαυτό τους όσον αφορά την ταυτότητα του ίδιου τους του θύτη. Θα αναγνωρίσουν το «θύτη» τους ως ένα ή περισσότερα άτομα τα οποία στη πραγματικότητα δεν φοβούνται και προέρχονται από μια «νομιμοποιημένη ομάδα θυμάτων» όπως παιδιά ή άτομα από διαφορετικό φύλο, φυλή, θρησκεία ή τάξη. Αυτό ισχύει επίσης γιατί το υποσυνείδητος τρόμος τους και η αυτό-απέχθεια τους τους σπρώχνει να προβάλουν το θύτη τους πάνω σε άτομα που είναι «ελεγχόμενα» (επειδή οι αρχικοί τους θύτες δεν ήταν ποτέ). Για το λόγο αυτό, τα θύματά τους είναι (υποσυνείδητα) προσεκτικά επιλεγμένα και είναι πάντα σχετικά αδύναμα στη σύγκριση.

Αυτό είναι εύκολο να γίνει επειδή, έβδομο, τα παιδιά που γίνονται φασίστες έχουν τρομοκρατηθεί ώστε να αποδεχτούν ένα πολύ στενόμυαλο και δογματικό σύνολο αξιών που εξαιρεί την ευαισθησία για εκείνους σε άλλες κοινωνικές (περιλαμβανομένων φύλου, φυλής, θρησκείας και τάξης) ομάδες. Η ιδέα πως μπορεί να ενδιαφερθούν με ανοιχτότητα άλλες αξίες, ή τα δικαιώματα εκείνων που δεν ανήκουν στις αποδεκτές ομάδες, τους τρομοκρατεί (υποσυνείδητα). Επιπλέον, επειδή έχουν τρομοκρατηθεί ώστε να αποδεχτούν το άκαμπτο σύστημα αξιών τους, οι φασίστες αναπτύσσουν ένα έντονο φόβο απέναντι στην αλήθεια, έτσι οι φασίστες είναι ταυτόχρονα μισαλλόδοξοι και φαρισαϊκοί. Επιπλέον, το σύνολο αξιών των φασιστών περιλαμβάνει ένα πανίσχυρο και βίαια ενισχυμένο «δίδαγμα»: «καλός» σημαίνει υπάκουος, δεν σημαίνει έμφυτα καλός, στοργικός και τρυφερός.

Όγδοο, και ως αποτέλεσμα όλων των προηγούμενων, οι φασίστες μαθαίνουν ασυνείδητα να προβάλουν το μίσος προς τον εαυτό τους , αποτέλεσμα της ίδιας τους της θέσης ως θύματα, ως μίσος προς εκείνους στις «ομάδες άλλων». Αυτό «δικαιολογεί» την (βίαιη) συμπεριφορά τους και αποκρύπτει το υποσυνείδητο τους κίνητρο: να συνεχίσουν να αγνοούν τον δικό τους κρυμμένο τρόμο και μίσος προς τους ίδιους.

Ένατο, οι φασίστες έχουν την παρόρμηση να είναι βίαιοι, δηλαδή, είναι εθισμένοι σε αυτό. Γιατί; Επειδή η πράξη της βίας τους επιτρέπει να απελευθερώσουν άμεσα τα καταπιεσμένα συναισθήματα (συνήθως ένα συνδυασμό φόβου, τρόμου, πόνου, οργής και αδυναμίας) έτσι ώστε να βιώσουν μια προσωρινή ψευδαίσθηση «ανακούφισης». Επειδή η «ανακούφιση» είναι και προσωρινή και ψευδαίσθηση είναι καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουν τη βία τους ασταμάτητα.

Αλλά η παρόρμηση να είναι βίαιοι ενισχύεται από ένα άλλο στοιχείο στο σύστημα αξιών τους, το δέκατο χαρακτηριστικό: οι φασίστες έχουν μια παράλογη πίστη στην αποτελεσματικότητα και την ηθικότητα της βίας, δεν έχουν καμιά ικανότητα να αντιληφθούν την δυσλειτουργία της και την ανηθικότητα της.

Και ενδέκατο, η ακραία κοινωνική εμπειρία τρομοκράτησης στην οποία έχουν υποβληθεί οι φασίστες  σημαίνει πως τα αισθήματα αγάπης, συμπόνοιας, κατανόησης και συμπάθειας, εμποδίζονται από το να αναπτυχθούν. Στερημένοι από συνείδηση και από αυτά τα συναισθήματα, οι φασίστες μπορούν να ασκήσουν βία στους άλλους, συμπεριλαμβανομένων των ίδιων των παιδιών τους, δίχως να βιώνουν την ανατροφοδότηση που η συνείδηση και αυτά τα συναισθήματα μπορούν να προσφέρουν.

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Δεν υπάρχει μια απλή συνταγή για να θεραπεύσουμε την εντελώς κατεστραμμένη ψυχολογία ενός φασίστα (ή εκείνων που καταλαμβάνουν ένα κοντινό «πολιτικό χώρο» όπως συντηρητικών που προωθούν τη βία): χρειάζεται χρόνια βίαιης γονικής και ενήλικης συμπεριφοράς για να δημιουργηθεί ένας φασίστας και έτσι να θεραπεύσεις κάποιον είναι δύσκολο και επώδυνο, αν υποθέσουμε πως η υποστήριξη προς το άτομο για να γίνει αυτό είναι διαθέσιμη. Ωστόσο, οι φασίστες μπορούν να θεραπευτούν10 από το τρόμο και την αυτοαπέχθεια που προκαλεί τη ψυχολογία τους. και μπορούν να βοηθηθούν να θεραπευτούν από κάποιον που είναι ικανός στη τέχνη του να ακούει11.

Δυστυχώς, με δεδομένη τη δειλία τους, οι φασίστες είναι απίθανο να βρουν το κουράγιο να αναζητήσουν την κατάλληλη συναισθηματική υποστήριξη. Στο μεταξύ, εκείνοι ανάμεσά μας που έχουν τις τάσεις πρέπει να αντισταθούν στη βία τους και, ιδανικά, αυτό θα γίνει στρατηγικά12, ιδιαίτερα αν θέλουμε αποτέλεσμα εναντίον αυτών των φασιστών εθνικών ηγετών.

[…]

Στην ουσία: οι φασίστες είναι τρομοκρατημένοι, γεμάτοι από μίσος προς τον εαυτό τους και αδυναμία. Πολύ φοβισμένοι όμως για να αισθανθούν το δικό τους φόβο, το μίσος προς τον εαυτό τους και την αδυναμία, ασυνείδητα προβάλουν αυτό το φόβο, και το μίσος, σε ανθρώπους ενός ή περισσότερων «νομιμοποιημένων ομάδων θυμάτων», συμπεριλαμβανομένων των ίδιων των παιδιών τους (δημιουργώντας έτσι την επόμενη γενιά φασιστών). Προσπαθούν τότε να «αισθανθούν παντοδύναμοι» αναζητώντας βίαιο έλεγχο πάνω σε αυτούς τους ανθρώπους με διάφορες «εξουσίες» που εκτείνονται από τους δασκάλους και τις θρησκευτικές φιγούρες ως την αστυνομία, το στρατό και διάφορες εταιρικές και κυβερνητικές υπηρεσίες.

Ανεξάρτητα πόσο έλεγχο έχουν πάνω στους άλλους, είναι αδύνατο να ελέγξουν το δικό τους τρόμο, αυτοαπέχθεια και αδυναμία. Έτσι ασυνείδητα και ασταμάτητα οδηγούνται στην αναζήτηση (της ψευδαίσθησης) «ανακούφισης» με βίαιο έλεγχο εκείνων στις ομάδες νομιμοποιημένων θυμάτων. Επειδή τα παιδιά τους είναι ο πιο άμεσα κοντινός «ανεξέλεγκτος» στόχος, είναι που ο φασισμός διαιωνίζεται εύκολα.

 

 

 

 

  1. https://www.newhavenindependent.org/index.php/archives/entry/Jason_Stanley/
  2. http://www.hartford-hwp.com/archives/27/076.html
  3. https://www.transcend.org/tms/2014/09/the-fall-of-the-us-empire-and-then-what/
  4. https://www.thenation.com/article/davos-for-fascists/
  5. https://www.independent.co.uk/sport/football/international/viktor-orban-hungary-jair-bolsonaro-brazil-matteo-salvini-italy-jonathan-liew-a8589451.html
  6. https://www.pressenza.com/2018/10/fascism-is-here-in-usa/
  7. http://www.relatedness.org/Mass_Psychology_of_Fascism.pdf
  8. http://tinyurl.com/whyviolence
  9. http://anitamckone.wordpress.com/articles-2/fearless-and-fearful-psychology/
  10. https://feelingsfirstblog.wordpress.com/putting-feelings-first/
  11. https://feelingsfirstblog.wordpress.com/nisteling/
  12. https://nonviolentliberationstrategy.wordpress.com/

 

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Robert J. Burrowes: Η ψυχολογία του φασισμού

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s