Συνέντευξη που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Politis και δημοσιεύεται στα αγγλικά στην ιστοσελίδα του blog των εκδόσεων Verso Books. Ο Enzo Traverso είναι ιστορικός, συγγραφέας και ακαδημαϊκός, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

OB: Χρησιμοποιείτε τον όρο «μεταφασισμός» για να χαρακτηρίσετε τα σημερινά ακροδεξιού κινήματα. Τι σημαίνει αυτός ο όρος;

ΕΤ: Η ιδέα του μετα-φασισμού πρώτα από όλα χρησιμεύει για να χαρακτηρίσει ένα πολιτικό κίνημα που είναι γεμάτο αντιφάσεις και το οποίο έχει μια προφανή φασιστική μήτρα – για αυτό είναι η ιστορία του, η καταγωγή του – και στην περίπτωση του Front National μια δυναστική γραμμή διαδοχής. Υπάρχει ένας αναμφισβήτητος σκληρός φασιστικός πυρήνας στο μηχανισμό του FN, η ακτιβιστική του βάση, που αποτελείται από νεοφασίστες ακτιβιστές κάθε γενιάς. Είναι πολύ δραστήριοι μέσα στο FN και κρατούν στα χέρια τους σημαντικό μέρος της οργάνωσης. Υπάρχει έτσι ένα ρήγμα μεταξύ της οργανωτικής πραγματικότητας αυτού του κόμματος – ή ακόμη και του ανθρωπολογικού του ιστού – και του λόγου της Marine Le Pen στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή στη δημόσια σφαίρα, που είναι ξενοφοβικός, εθνικιστικός, αντι-νεοφιλελεύθερου περιεχομένου, αλλά που επίσης ακούγεται σαν να προέρχεται από τη κοινωνική Δεξιά. Αν όμως το FN ήταν νεοφασιστική αίρεση ή ακόμα και νεοφασιστικό κόμμα, δεν νομίζω πως θα ήταν δυνατό να φτάσει στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών ή ακόμα και να είναι το μεγαλύτερο κόμμα της Γαλλίας. Το κόμμα αυτό είναι σαφές πως μετασχηματίζεται και προσπαθεί να χειριστεί μια διαδικασία με την οποία θα ξεπεράσει διαλεκτικά τον φασιστικό χαρακτήρα του – δίχως όμως να τον απορρίπτει εντελώς. Έτσι, για να πολεμήσουμε αυτό το κόμμα, πρέπει να καταλάβουμε τι έχει γίνει.

ΟΒ: Αλλά επίσης μιλάτε – όπως λέει ο τίτλος του βιβλίου σας – για τα «νέα πρόσωπα του φασισμού»…

ΕΤ: Ο μεταφασισμός είναι ένα μεταβατικό φαινόμενο που εξακολουθεί να είναι σε μετάλλαξη, και αυτός ο όρος σαφώς δείχνει ποια είναι η μήτρα του. Υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση για «τον Trump και το φασισμό» στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι ο φασισμός είναι πραγματικά η κύρια κινητήρια δύναμη πίσω από τον Trump. Από την πλευρά της, η Marine Le Pen ξέρει ότι από εκεί προέρχεται το κόμμα της! Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προσπαθεί να προσαρμόσει το εθνικιστικό και ξενοφοβικό της λόγο στο σημερινό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένου αυτού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σήμερα, τα μεταφασιστικά κινήματα προωθούν ένα τύπο εθνικισμού του οποίου οι στόχοι δεν είναι πλέον – όπως στη δεκαετία του 1930 – τα άλλα έθνη, και ιδιαίτερα τα ευρωπαϊκά, αλλά η μεταποικοιακή μετανάστευση και το Ισλάμ. Αυτή η αλλαγή των στόχων έχει πολλές συνέπειες επειδή επιτρέπει στο FN να παρουσιάζεται με δημοκρατική και ρεπουμπλικάνικη ρητορική. Κάνοντας στόχο του το Ισλάμ, χαρακτηρίζει τον εαυτό του ως υπερασπιστή των δυτικών αξιών.

ΟΒ: Πράγματι, εξηγείτε ότι, ενώ το FN προσπαθεί να παρουσιαστεί ως «εξίσου δημοκρατικό όσο και οι άλλοι», δεν ισχύει, ακόμη και στα μάτια της παραδοσιακής δεξιάς…

ΕΤ: Υπάρχει μια διαφορά στη φύση τους, λόγω του απλού γεγονότος ότι η παραδοσιακή Δεξιά έχει πολύ περισσότερους οργανικούς δεσμούς με τους κυβερνώντες ελίτ από ότι το FN. Σήμερα, το κόμμα αυτό δεν είναι η επιλογή των παγκοσμιοποιημένων άρχουσων τάξεων. Παρόλα αυτά σήμερα παρουσιάζεται ως υπερασπιστής της δημοκρατίας απέναντι στις απειλές που υποτίθεται πως πλησιάζουν με γοργούς ρυθμούς, ιδιαίτερα το Ισλάμ, ο φονταμενταλισμός και η ισλαμική τρομοκρατία. Και ακόμη και ως υπερασπιστής της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, ή των ομοφυλόφιλων! Κατά την άποψή μου, το γεγονός ότι μπορεί να ανταποκριθεί στη δημοκρατική ρητορική μπορεί μόνο να προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με τις έννοιες της δημοκρατίας και του ρεπουμπλικανισμού. Υπάρχει ένας ορισμένος αριθμός στοιχείων στην ρεπουμπλικάνικη παράδοση που επέτρεψαν αυτή τη μεταφορά. Δεν μπορούμε να υπερασπιστούμε τη Δημοκρατία σαν να ήταν μια ιερή, άσπιλη οντότητα· γιατί η ιστορία της είναι αντιφατική και περιλαμβάνει τον εθνικισμό, την αποικιοκρατία, την ξενοφοβία και μια μάλλον αμφισβητήσιμη αντίληψη του κοσμικού χαρακτήρα [laïcité]. Αυτό θα πρέπει να μας ωθήσει να ρίξουμε μια κριτική ματιά στην ιστορία της Δημοκρατίας, αντί να υιοθετήσουμε απόλυτα αυτή την ιστορία, με άκριτο τρόπο.

ΟΒ: Μιλάτε για έναν «αστερισμό» μεταφασιστικών κινημάτων ή σχηματισμών. Τι τον συγκρατεί και τι χαρακτηρίζει τα συστατικά του μέρη;

ΕΤ: Μιλώ για αστερισμό, επειδή όλα αυτά τα κινήματα παρουσιάζουν μια σειρά κοινών χαρακτηριστικών, πέρα από τις μερικές φορές σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Αυτά τα χαρακτηριστικά πρώτα από όλα περιλαμβάνουν τη ξενοφοβία και την ισλαμοφοβία και, στη συνέχεια, την απόρριψη της παγκοσμιοποίησης υπέρ της κοινωνικής οπισθοδρόμησης και του εθνικιστικού προστατευτισμού. Μιλάω όμως για ένα μεταφασιστικό αστερισμό, και γιατί αυτά τα κινήματα έχουν μερικές φορές πολύ διαφορετικές ιδεολογικές μήτρες και προελεύσεις. Ορισμένοι σχηματισμοί έχουν ένα σαφώς νεοφασιστικό προφίλ, όπως η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα ή τα κινήματα που εμφανίζονται στην Ανατολική Ευρώπη τις τελευταίες δύο δεκαετίες που επιδιώκουν να αναβιώσουν την εθνικιστική παράδοση της δεκαετίας του 1930. Ορισμένα κινήματα στη Δυτική Ευρώπη, όπως το FN, έχουν νεοφασιστικές καταβολές αλλά προσπαθούν να εξελιχθούν με την αλλαγή του λόγου τους· άλλοι έχουν διαφορετικές ρίζες αλλά συγκλίνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Αυτή είναι η περίπτωση της Lega Nord στην Ιταλία, του UKIP στη Βρετανία και της Alternative für Deutschland (AfD)… Αν και ο Trump είναι και αυτός μια παρόμοια περίπτωση, αντίθετα με το FN, τη Lega Nord ή το AfD, έχει σχέσεις με κομμάτι του χρηματοπιστωτικού τομέα.

ΟΒ: Ωστόσο, λέτε ότι αν αυτός ο «μετά-φασισμός» σε μετάλλαξη μπορούσε να πάρει δύναμη, αυτό θα είχε σίγουρα ως αποτέλεσμα μια αυταρχική διακυβέρνηση…

ΕΤ: Ας υποθέσουμε ότι η Marine Le Pen κερδίζει τις προεδρικές εκλογές. Είναι μάλλον απίθανο, αλλά δεδομένης της κατάστασης της Δεξιάς λόγω της υπόθεσης Fillon δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε εκ των προτέρων. Η πρώτη συνέπεια θα ήταν να εκραγεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Σίγουρα θα βρεθούμε σε μια ηπειρωτική πολιτική αλλά και οικονομική κρίση, με το ευρώ να είναι ανίκανο να αντισταθεί και τα κοινωνικά μοντέλα της ΕΕ να καταρρέουν. Αλλά με αυτήν την αποσύνθεση, όλα γίνονται δυνατά! Ο στόχος του FN είναι να αναλάβει την εξουσία και να μην προσπαθήσει να κατακτήσει μια θεσμική νομιμότητα όπως αυτή της κλασικής Δεξιάς. Εκεί βρίσκεται ο κίνδυνος. Αλλά η έννοια του μεταφασισμού συνεπάγεται μια μετάλλαξη που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί: καθιστά δυνατή την εξέλιξη των πραγμάτων σε διαφορετική κατεύθυνση. Εντούτοις, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το σχέδιο του FN είναι αυταρχικό: η Δημοκρατία την οποία αντιπροσωπεύει δεν είναι αυτή που έχουμε σήμερα, αμφισβητεί το δίκαιο του εδάφους και μια ολόκληρη σειρά πολιτικών ελευθεριών και θα μετατρέψει το θεσμικό σύστημα σε ένα αυταρχικό προεδρικό καθεστώς, που ασφαλώς σημαίνει το περιορισμό των αντι-δυνάμεων. Ακόμη και αν όλα αυτά εξακολουθούν να είναι κάπως διαφορετικά από το φασισμό της δεκαετίας του 1930.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s