Το παρακάτω κείμενο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα Literary Hub και αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο No Friend but the Mountains (House of Anansi Press, 2018). Ο Behrouz Boochani είναι Κούρδος συγγραφέας, δημοσιογράφος και κινηματογραφιστής. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας 

 

Η Ουρά ως Βασανιστήριο: Η Λογική της Φυλακής του Μανούς/Η Ευτυχισμένη Αγελάδα

Μια μπλεγμένη, ανακατεμένη αλυσίδα πεινασμένων ανθρώπων

Κορμιά να αλλάζουν κάτω από τον καυτό ήλιο

Κεφάλια σε ένα φούρνο κόκκινα από τον ήλιο

Να περνάν από αρρωστημένες μεταμορφώσεις

Μια μακριά γραμμή ανθρώπων διαφορετικού αναστήματος, βάρους, ηλικίας και χρώματος

Οι μέρες στη φυλακή ξεκινάν με την φασαρία μεγάλων ουρών αναμονής – μεγάλες, συντριπτικές ουρές. Πεινασμένοι φυλακισμένοι τρέχουν από τα κρεβάτια τους που κολλάνε από τον ιδρώτα νωρίς το πρωί, και σαν μέλισσες συγκεντρώνονται στη σκηνή που αποτελεί το χώρο φαγητού. Στη περίπτωση αυτή, πεινασμένος σημαίνει να λιμοκτονείς. Μόλις το τελειώσει το φαγητό, κανένας δεν μπορεί να βρει τίποτα άλλο για να φάει. Στην σιωπή της νύχτα η οσμή της πείνας αιωρείται σε ολόκληρη τη φυλακή. Δεν επιτρέπεται σε κανένα να πάρει έστω μια πατάτα από το χώροι φαγητού. Οτιδήποτε μπορεί να φαγωθεί πρέπει να φαγωθεί εκεί κάτω από τη σκηνή. Είναι η τελευταία ευκαιρία να γεμίσουν τα στομάχια τους, στομάχια που κυριαρχούν πάνω στο μυαλό, στομάχια με απόλυτη εξουσία πάνω στο σώμα.

Μπροστά από τον χώρο του φαγητού στέκονται πάντοτε μερικοί βλοσυροί και ανεγκέφαλοι φύλακες της G4S. Εστιάζουν το βλέμμα τους  με ένα τρόπο που μοιάζει σαν σωματική έρευνα πάνω σε οποιονδήποτε βγαίνει από την σκηνή. Αν μια τσέπη έχει το παραμικρό εξόγκωμα, οι φύλακες διατάζουν ένα ντόπιο (ΣτΜ: το κέντρο κράτησης του Μανού είναι εκτός συνόρων Αυστραλίας στην Παπούα-Νέα Γουινέα) να ψάξει το φυλακισμένο. Μέρος της στρατηγικής για τον ολοκληρωτικό έλεγχο του σώματος. Ο ντόπιος κουνά το κεφάλι του αποδοκιμαστικά ενώ ψάχνει όλες τι τσέπες, χαμηλά τα πόδια, το κορμό και μετά κάτω από τα χέρια. Μερικές φορές η δραστηριότητα αυτή καταλήγει στην ανακάλυψη μιας μοναδικής πατάτας ή ενός πολτοποιημένου κομματιού κρέατος. Όταν οι ντόπιοι βρίσκουν κάτι, το πιάνουν σαν να βγήκε από σκουπιδοτενεκέ. Οι Αυστραλοί φύλακες της G4S υπενθυμίζουν ξανά στο φυλακισμένο: «Το βγάζεις έξω φαγητό είναι ενάντια στους κανόνες».

Νέοι άνδρες κάθονται στον ήλιο για ώρες, σχηματίζοντας ουρά για βρώμικο, χαμηλής ποιότητας φαγητό. Το κρέας είναι σαν κομμάτια από λάστιχο αυτοκινήτου. Τα σαγόνια παλεύουν να μασήσουν το κακομαγειρεμένο κρέας.

Οι φυλακισμένοι ξέρουν πως στην αρχή της ουράς μπροστά από τη σκηνή, μερικοί άνδρες της G4S κάθονται σε καρέκλες και διατάζουν ομάδες των πέντε να μπουν στο χώρο φαγητού. Η Λογική της Φυλακής του Μανούς αφορά την κυριαρχία.

Κυριαρχία: πέντε άνθρωποι πρέπει να φύγουν από το χώρο φαγητού ώστε πέντε άνθρωποι να πάρουν τη θέση τους. η κοινότητα πρέπει να περιμένει μέχρι πέντε άνθρωποι να φύγουν, και τότε ο αξιωματικός μπορεί να ελέγξει τους επόμενους πέντε με το δάχτυλο του, δίνοντας άδεια να μπουν. Είμαστε σαν μαριονέτες σε ένα νήμα, που μπαίνουν σε κίνηση με το κούνημα ενός δαχτύλου. Κάθε μυαλό εγκλωβίζεται σε μια διαδικασία, μια διαδικασία που έχει κανονικοποιηθεί. Μια διαδικασία εξημέρωσης.

Ο ίδιος ο αξιωματικός δεν έχει καμιά αυτονομία ή έλεγχο πάνω στα δικά του δάχτυλα, ούτε καν στο τρόπο με τον οποίο επιλέγει να κάτσει. Τα πάντα είναι ελεγχόμενα και μηχανικά. Η φυλακή ελέγχει τις ποσότητες των αντικειμένων και περιορίζει το χρόνο. Έχει δημιουργηθεί μια απόλυτα μηχανική και κανονιστική διαδικασία:

 

Η λογική των πέντε

Πέντε άνθρωποι ακολουθούν πέντε ανθρώπους

Μετά ο αξιωματικός γυρνά σε πέντε ανθρώπους που βγαίνουν

Μετά, πέντε άνθρωποι

Το αυτοματοποιημένο δάχτυλο κάνει νόημα σε πέντε ανθρώπους

Ακόμη πέντε μπαίνουν

Πέντε άνθρωποι για να αντικαταστήσουν πέντε ανθρώπους

Πέντε μπαίνουν, κάθονται σε πέντε καρέκλες στην αρχή της ουράς

Ο αριθμός πέντε

Πέντε καρέκλες

Πέντε καρέκλες έτοιμες στην αρχή της ουράς

Οι υπόλοιποι περιμένουν, στέκονται στη σειρά

Τα πάντα έχουν ελαχιστοποιηθεί στον αριθμό πέντε.

 

Μερικές φορές ο αξιωματικός, αντί να κάνει νόημα με το ένα δάχτυλο, κάνει νόημα και με τα πέντε δάχτυλα.

 

Η ανθρώπινη αυτενέργεια υποτάσσεται στον αριθμό πέντε

 

Η ουρά είναι ρεπλίκα της γραμμής παραγωγής ενός εργοστασίου. Απόλυτη πειθαρχία. Υπολογισμένη και ακριβής. Το πρώτο στάδιο είναι στο τέλος της ουράς – ένα μέρος καλυμμένο με τέντα, ένα μέρος από το οποίο κανένας δεν μπορεί να ξέρει που τελειώνει η ουρά. Η ουρά στρίβει πίσω από τα δωμάτια που μένουν αυτοί από τη Σρι Λάνκα. Μετά από τουλάχιστον μιάμιση ώρα, φτάνει κάποιος στη στροφή και συνειδητοποιεί πως η ουρά συνεχίζεται για ακόμη τριάντα μέτρα.

 

Πέντε άτομα με γεμάτα στομάχια

Πέντε άτομα φεύγουν από τη σκηνή

Η λογική του πέντε ξανά

 

Οι ουρές είναι σειρές από φορτηγά που φορτώνουν καθώς δουλεύουν σε ένα φλογερό σημείο εκσκαφής, μέσα στη κόλαση ενός ανοιχτού ορυχείου. Άδεια, μετά γεμάτα.

Στη στροφή, πεινασμένοι φυλακισμένοι βιώνουν ένα μείγμα σημαντικών συναισθημάτων. Χαρά και πόνο, ελπίδα και απελπισία. Το να φτάσεις στη στροφή είναι επίτευγμα, αλλά ο φυλακισμένος εγκαταλείπει το καταφύγιο της σκιάς και μπαίνει στο κομμάτι κάτω από το καυτό ήλιο. Αυτό σημαίνει να προετοιμάζεσαι να αντιμετωπίσεις τον ήλιο, ένα ήλιο που τρυπά κάθε κύτταρο με τις αιχμηρές ακτίνες του. Όπως χιλιάδες καυτές βελόνες τρυπάνε χιλιάδες διασυνδεμένα σημεία. Η εικόνα της ουράς από το σημείο στην κεφαλή της ουράς ως τη στροφή υπενθυμίζει στο φυλακισμένο το δύσκολο μονοπάτι που πρέπει να αντέξει ακόμη.

Φτάνοντας στη στροφή όμως, φέρνει ένα μικρό αίσθημα γιορτής, ένα μικρό αίσθημα ελπίδας. Ο κρατούμενος καταλαβαίνει πως είναι εκεί, αντιλαμβάνεται τη θέση εκεί, αντιλαμβάνεται πως η το στάδιο που περιλαμβάνει τη στροφή έχει τελειώσει. Είναι ένα στάδιο πιο κοντά στο φαγητό. Ένα ταξίδι τριάντα μέτρων μπροστά, αλλά τώρα ο φυλακισμένος δεν έχει επιλογή πέρα από το να κινηθεί μπροστά, κολλημένος στο τοίχο.

Η ουρά δημιουργείται παράλληλη με το τοίχο, μέσα στον ήλιο. Καυτός και ανελέητος. Υπάρχει όμως ένα μικρό υπόστεγο που εκτείνεται αρκετά για να σκεπάσει τους ώμους ενός ατόμου μετρίου αναστήματος. Ρίχνει μια στενή σκιά μόλις πάνω από τα κεφάλια των φυλακισμένων. Οι φυλακισμένοι αναγκάζονται να προστατέψουν τους εαυτούς τους από τη ζέστη με το να μετακινούνται κολλητά στο τοίχο. Αν κουνηθούν λίγο από αυτή τη θέση, ο ήλιος θα πέσει πάνω στα γυμνά τους κεφάλια και σβέρκους. Τμήματα των όμων είναι ακόμη εκτεθειμένα στο φως του ήλιου, εξόριστα ακόμη στην άλλη πλευρά του συνόρου μεταξύ ήλιου και σκιάς.

Το πρόβλημα δεν τελειώνει εδώ επειδή η ουρά σχηματίζεται πάνω από μια τσιμεντένια επιφάνεια τριάντα εκατοστών, μια επιφάνεια που στέκεται μισό μέτρο πάνω από το επίπεδο του εδάφους. Μοιάζει σαν σκαλοπάτι, ψηλό και εκτεταμένο, ένα σκαλοπάτι πάνω στο οποίο σκαρφαλώνουν και στέκονται εκεί, κολλημένοι ενάντια στο τοίχο. Ένα ψηλό, εκτεταμένο σκαλοπάτι, τριάντα εκατοστά φαρδύ, μισό μέτρο ψηλό, με ομάδες ανθρώπων να στέκονται πάνω του. Ο φόβος για τη θερμότητα του ήλιου, παλεύοντας απλά να σταθούν εκεί κάτω από ένα στενό κομμάτι σκιάς – αυτό κάνει την ουρά να σχηματίζεται πιο ίσια από κάθε άλλη. Άλλες ουρές, σε άλλα μέρη, έξω από τη φυλακή, σχηματίζονται σαν αλυσίδα, χαλαρές και ασύνδετες, ίσως μια μικρή καμπύλη, ίσως μια μεγάλη καμπύλη. Αλλά αυτό το κομμάτι της ουράς παίρνει τη μορφή μιας ευθείας γραμμής. Η ουρά είναι συμπαγής. Η επιθυμία για φαγητό αναγκάζει τους ανθρώπους να προχωράν προς τα μπρος, εξαιρετικά πεινασμένοι άνθρωποι αντιδρώντας απλά ενστικτωδώς. Τα σώματα είναι ενωμένα εδώ, περισσότερο από κάθε άλλη ουρά.

 

Ομάδες ανθρώπων είναι κολλημένοι στο τοίχο

Ομάδες ανθρώπων είναι ένα με το τοίχο

Το θέαμα της ουράς της φυλακής είναι μια ωμή και ζωντανή ενίσχυση του βασανιστηρίου.

 

Σε όλο το μήκος της γραμμής μερική φύλακες της G4S επιτηρούν. Αυτοί οι τύποι της G4S ξεχωρίζουν, δεν είναι σαν εκείνους στην κορυφή της ουράς ή με εκείνους που έχουν άλλες δουλειές μέσα στη σκηνή. Αυτοί οι άνθρωποι στέκοντα στη σκιά δυο δεξαμενών νερού απέναντι από την ουρά. Δεν κάνουν τίποτα παρά να κοιτάνε την ουρά, μια ουρά που έχει γίνει ένα με το τοίχο. Δεν κάνουν απολύτως τίποτα. Ο σκοπός της παρουσίας τους είναι απλός: να ανακοινώσουν πως η ουρά έχει αφέντη. Είναι σαν τους βοσκούς που καθοδηγούν ένα κοπάδι από πρόβατα σε ένα μονοπάτι που είναι ήδη φανερό, ένα μονοπάτι που θα ακολουθούσαν έτσι και αλλιώς. Κάποιες φορές οι φύλακες κρατάνε σημειώσεις στα μικρά τους σημειωματάρια, μάλλον από συνήθεια. Ή επικοινωνούν με τους ασύρματους. Ωστόσο, κάποιες από τις πράξεις τους είναι σχετικά ευγενικές. Για παράδειγμα, είναι μερικές φορές που κάποιος από αυτούς κουβαλά ένα κιβώτιο με εμφιαλωμένο νερό από το χώρο φαγητού και αφήνει δίπλα από την ουρά. Τα μπουκάλια του νερού έχουν ζεσταθεί τόσο που το να τα πιείς ανακατεύει το στομάχι.

Την ίδια στιγμή, υπάρχουν πάντοτε αναμεσά μας εκείνοι που είναι σαν αδέσποτα σκυλιά που κοιτάζουν να αρπάξουν και να κλέψουν ένα κομμάτι κρέας· προσπαθούν να πηδήξουν μπροστά στην ουρά πίσω από τις δεξαμενές. Έχουν ισχυρό αίσθημα αυτού του άλματος κλαι ξέρουν πότε να το κάνουν, σε μια στιγμή που ελάχιστοι θα το προσέξουν. Ακόμη και αν το προσέξουν κάποιοι, είναι τόσο γρήγοροι που δεν υπάρχει περίπτωση για παράδειγμα, κάποιος στο τέλος της ουράς να τους αναγνωρίσει – ή, σε κάθε περίπτωση, να έχει την ευκαιρία να το καταγράψει και  να το θυμηθεί. Η κατεύθυνση του άλματος είναι υπολογισμένη. Εκτελείται έτσι ώστε που το πρόσωπο παραμένει ανώνυμο. Από το τέλος της ουράς, μοιάζουν με φαντάσματα – σκοτεινές φιγούρες που περνούν για μόλις ένα λεπτό.

Το άλμα γίνεται σε ένα σημείο στη κορυφή της ουράς. Σα να πηδάς στη κορυφή μιας σκάλας. Όταν το άλμα γίνεται με επιτυχία, ο δράστης στέκεται με ένα τρόπο που δείχνει πως τίποτα το ασυνήθιστο δεν έχει γίνει. Οι ώμοι, το πρόσωπο, είναι εντελώς ίδια με κάθε άλλον στη σειρά. Είναι μια εξόφθαλμη παραπλάνηση. Απαιτεί τέχνη.

Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ κάποιου που απλά λέει ψέματα και αυτού που λέει ψέματα με επιτυχία. Αυτά τα άτομα δουλεύουν τα σώματά τους για να μεταφέρουν εντυπώσεις, για παράδειγμα: «Είμαι τόσο κουρασμένος», ή για παράδειγμα, «Αυτός ο ήλιος είναι μπάσταρδος» ή «Τι μεγάλη ουρά», ή «Θεέ μου, είμαι εξαντλημένος, περιμένω στην ουρά για ώρες».

Αυτοί οι τύποι είναι τόσο ικανοί που δύσκολα βλέπεις τη διαφορά μεταξύ τους και των άλλων που στέκονται κάτω από τον ήλιο για πολύ ώρα. Και το να τους απομακρύνεις από την ουρά συνήθως καταλήγει σε φυσική αντιπαράθεση. Δεν αντιδρούν σε προφορική διαμαρτυρία, έτσι κάποιος χρειάζεται να τους προσεγγίσει στην κορυφή της ουράς να τους αναγνωρίσει, και μετά να τους κλωτσήσει ή να τους πετάξει έξω από την ουρά. Για ένα φυλακισμένο που στέκεται όρθιος και είναι ήδη εξαντλημένος, το να προχωρήσει σε τέτοιες πράξεις απαιτεί διπλή ενέργεια. Πότε πότε καταλήγει σε καυγά.

Το ενδιαφέρον είναι πως οι περισσότεροι καυγάδες λήγουν δίχως την παρέμβαση των φυλάκων της G4S. Λίγο βρίσιμο και μερικές ακίνδυνες κλωτσιές και γροθιές και το όλο πράγμα τελειώνει μέσα σε λίγα λεπτά.

Ένα ενδιαφέρον πράγμα είναι πως οι ίδιοι οι παραβάτες επίσης αποδέχονται πως είναι τιποτένιοι και ανώριμά άτομα, ανώριμοι δίχως τιμή.

Συμπεριφερόμενοι με ανωριμότητα είναι μια επιτυχημένη μέθοδος για να αποκτήσουν φαγητό γρήγορα. Υπάρχουν άλλοι που βάζουν φαγητό στο στόμα τους, αλλά αισθάνονται σεβασμό και μόνο που γίνεται. Αυτοί οι άνθρωποι περιμένουν για ώρες πριν μοιραστεί το φαγητό. Καταλαμβάνουν την κορυφή της ουράς, το σημείο εκκίνησης της γραμμής. Η μόνη ανώτερη ικανότητα που έχουν σε σχέση με τους άλλους είναι η ικανότητα τους να περιμένουν για ώρες με τους μεγάλους κώλους τους, να περιμένουν για ώρες δίχως να κινούνται, να κάθονται σε σκληρές καρέκλες ή να στέκονται στον ήλιο. Είναι άνθρωποι με νεύρα από ατσάλι, αδιάφοροι σαν μουλάρια.

Το να το φανταστείς αυτό είναι δύσκολο:  πως μπορεί ένας άνθρωπος να στέκεται ακίνητος και να περιμένει για ώρες δίχως να φεύγει από εκείνο το σημείο; Πως μπορεί να απλά να στέκεται εκεί, δίχως να κινηθεί ούτε εκατοστό. Τους φανταζόμουν πάντοτε  με τα χαρακτηριστικά και τη μορφή οικόσιτων ζώων. Είναι παράξενο πως οι προσωπικότητες τους εκμηδενίζονται σε λαίμαργα αγελαία ζώα. Η προσωπικότητα του καθενός αντικατοπτρίζει την κληρονομιά του μουλαριού· είναι στα πρόσωπά τους, καμιά ακεραιότητα, δίχως αξιοπρέπεια. Αγελάδες. Άπληστες και λαίμαργες αγελάδες. Βδέλλες. Στέκονται σαν βδέλλες. Συμπεριφέρονται σαν επαγγελματίες ζητιάνοι.

Το παραδέχομαι πως δεν αισθάνομαι άνετα με τη παρουσία τους στη φυλακή. Τους βλέπω μπροστά από εμένα και μια επιθυμία για βία ξεσπά μέσα μου. Αν είχα μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους μύες μου μπορεί να πήγαινα στη κορυφή της ουράς και να τους χτυπούσα. Δεν είναι όμως πως φοβάμαι να παλέψω με εκείνους που βρίσκονται μακριά μπροστά στην ουρά. Όχι. απλά δεν αξίζει το κόπο. Επίσης είμαι σίγουρος πως δεν έχω την απαραίτητη δύναμη για να ξεκαθαρίσω το ζήτημα, να επιβάλω τον εαυτό μου, να τους ποδοπατήσω εντελώς.

Έτσι αντίθετα φαντάζομαι ένα άνθρωπο με πανίσχυρους μύες. Ήρεμο και συγκροτημένο, προχωρά από την ουρά και ανακοινώνει σε όλους τους άνδρες πως θα εφαρμόσει τη δικαιοσύνη. Οι άνδρες – ακόμη και εκείνοι στην κεφαλή τους ουράς – κοιτάνε με περιέργεια.

Η παράσταση αυτή όμως δεν είναι για εκείνους. Ούτε καν για τα Μουλάρια. Είναι σχεδιασμένη για να τραβήξει τη προσοχή των αξιωματικών που στέκονται στη σκιά των δεξαμενών. Μαζεύονται μαζί, κοιτάνε ζωηρά. Φαντάζομαι τον πανίσχυρο άνδρα να προχωρά συνειδητά στην κορυφή της ουράς. Ο βηματισμός του προκαλεί και ενισχύει την περιέργεια των περαστικών. Όταν φτάνει στη κορυφή της ουράς, τα Μουλάρια τον κοιτάνε μπερδεμένα.

Οι αξιωματικοί δίπλα στις δεξαμενές, σίγουροι πως δεν είναι ο στόχος, αρχίζουν να χαλαρώνουν. Το μάζεμα τους χαλαρώνει. Ωστόσο όλη η προσοχή παραμένει στον πανίσχυρο άνδρα. Ξαφνικά αρπάζει το λαιμό του πρώτου ατόμου στη σειρά. Και τον σηκώνει από το έδαφος. Τότε, με μια καλοζυγισμένη κλωτσιά, πετάει πέρα το πρώτο Μουλάρι για να προσγειωθεί πίσω από τις δεξαμενές. Ο πανίσχυρος άνδρας ανοίγει δρόμο με μεθοδικότητα στην ουρά, πετώντας έξω το ένα άτομο μετά το άλλο,

Αυτό όμως είναι απλά φαντασία, κάτι που σχεδιάζω από τα βάθη των πεινασμένων σωθικών μου. Δεν είμαι ένας τέτοιος πανίσχυρος άνδρας. Παραδέχομαι πως οι άλλοι άνδρες είναι πιο γεροδεμένοι από εμένα. Δέχομαι πως είναι κλέφτες που έχουν πάρει τα πάντα από εμένα. Κατά καιρούς, η φαντασία μου τους κάνει ακόμη λιοντάρια, ενώ εγώ είμαι μια ταπεινή αλεπού, εύθραυστή και αδύναμη, περιμένοντας να μαζέψω τααποφάγια τους.

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s