Κείμενο που περιλαμβάνεται στο βιβλίο Η Κοινωνική Σημασία του Σύγχρονου Δράματος (1914). Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα The Anarchist Library. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. (Πρώτη δημοσίευση provo.gr)

Ο Πατέρας απεικονίζει τη τραγωδία ενός άνδρα και μιας γυναίκας που μάχονται για την κυριότητα του παιδιού τους. ο πατέρας, ένας λοχαγός του ιππικού, είναι ένας διανοούμενος, ένα ελεύθερο μυαλό, ένας άνθρωπος γεμάτος ιδέες. Η γυναίκα του είναι στενόμυαλη, εγωίστρια, και αδίστακτη στις μεθόδους τους μόλις ξυπνήσει ο θυμός της.

Άλλα μέλη της οικογένειας είναι η μητέρα της γυναίκας, μια Χριστιανή Μυστικίστρια (Spiritualist), και την παλιά τροφό του Λοχαγού, την Margret, που είναι αδαής και προληπτική. Ο πατέρας αισθάνεται πως το παιδί θα δηλητηριαστεί σε μια τέτοια ατμόσφαιρα:

Ο Λοχαγός: αυτό το σπίτι είναι γεμάτο με γυναίκες που όλες τους θέλουν να έχουν λόγο για το παιδί μου. Η πεθερά μου θέλει να την κάνει Μυστικίστρια. Η Laura θέλει να την κάνει καλλιτέχνιδα· η γκουβερνάντα θέλει να την κάνει Μεθοδίστρια, η γριά Margret Βαπτίστρια, και οι υπηρέτριες θέλουν να την δούν στο Στρατό της Σωτηρίας! Δεν θέλω να φτιάξω μια ψυχή με μπαλώματα σαν αυτά. Εγώ, που έχω το βασικό δικαίωμα στο να προσπαθήσω να διαμορφώσω το χαρακτήρα της, συνέχεια βρίσκω αντίσταση στις προσπάθειες μου. Και για αυτό αποφάσισα να την στείλω μακριά από εδώ.

Δεν είναι όμως μόνο επειδή ο Λοχαγός δεν πιστεύει στο να «φτιάξει μια ψυχή με μπαλώματα», που θέλει να σώσει το παιδί από το οικιακό περιβάλλον, ούτε επειδή σκοπεύει να την κάνει εικόνα του εαυτού του. Είναι μάλλον επειδή θέλει να μεγαλώσει με μια υγιή αντίληψη για το κόσμο.

Ο Λοχαγός: δεν θέλω να είμαι προαγωγός για τη κόρη μου και να την εκπαιδεύσω αποκλειστικά για μητρότητα, γιατί αν μείνει ανύπαντρη μπορεί να ζήσει πικρές μέρες. Από την άλλη, δεν θέλω να την επηρεάσω προς μια καριέρα που απαιτεί μια μεγάλη διάρκεια εκπαίδευσης την οποία θα πετάξει αν πρόκειται να παντρευτεί. Θέλω να γίνει δασκάλα. Αν μείνει ανύπαντρη θα μπορεί να συντηρήσει τον εαυτό του, και σε κάθε περίπτωση δεν θα είναι σε χειρότερη θέση από όλους τους φτωχούς δασκάλους που πρέπει να μοιραστούν τους μισθούς τους με μια οικογένεια. Αν παντρευτεί θα μπορεί να χρησιμοποιήσει την γνώση της για την εκπαίδευση των παιδιών της.

Ενώ η αγάπη του πατέρα επικεντρώνεται με την ανάπτυξη του παιδιού, αυτή της μητέρας εστιάζεται κυρίως στην κυριότητα του παιδιού. Έτσι πολεμά τον άνδρα με κάθε μέσο στη διάθεση της, ακόμη και στο σημείο στο να ενσταλάξει το δηλητήριο της αμφιβολίας στο νου του, με υπονοούμενα πως δεν είναι ο πατέρας του παιδιού. Όχι μόνο επιδιώκει να τρελάνει τον άντρα της, αλλά μέσα από δεξιοτεχνικές ίντριγκες οδηγεί τους πάντες, περιλαμβανομένου του Γιατρού, να πιστέψουν πως είναι πράγματι τρελός. Τελικά ακόμη και η γριά τροφός οδηγείται στο να τον προδώσει: του περνά τον ζουρλομανδύα, προσθέτοντας την τελευταία πινελιά στη προδοσία. Αποστερημένος από τη πίστη του, τσακισμένος σε πνεύμα και υποταγμένος, ο Λοχαγός πεθαίνει θύμα του Πνεύματος της Γης – της μητρότητας, που σκοτώνει τον άνδρα για χάρη του παιδιού. Η ίδια η Laura το θέλει όταν λέει στον σύζυγό της, «Εκπλήρωσες τη λειτουργία σου ως ένας δυστυχώς αναγκαίος πατέρας και τροφοδότης. Δεν είσαι αναγκαίος πλέον, και πρέπει να φύγεις».

Οι κριτικοί ανακήρυξαν «Τον Πατέρα» μια εκτροπή του μυαλού του Strindberg, απόλυτα ψεύτικη και διαστρεμμένη. Αυτό όμως γίνεται επειδή δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν την αλήθεια. στον Strindberg, ωστόσο, η αλήθεια είναι η πιο επαναστατική του σημασία.

Ο Πατέρας περιέχει δυο βασικές αλήθειες. Η Μητρότητα, που έχει εξυμνηθεί, ρομαντικοποιηθεί, και χαιρετιστεί ως ένα υπέροχο πράγμα, στην πραγματικότητα πολύ συχνά είναι η μεγαλύτερη αρνητική επιρροή στη ζωή του παιδιού. Επειδή δεν ενδιαφέρεται πρωταρχικά με τις δυνατότητες του χαρακτήρα και της ανάπτυξης του παιδιού· το αντίθετο, ενδιαφέρεται κυρίως για τον ζωοδότη, δηλαδή τη μητέρα. Έτσι, η μητέρα είναι το πιο υποκειμενικό, εγωκεντρικό και συντηρητικό εμπόδιο. Δένει το παιδί στην ίδια με χιλιάδες νήματα που δεν επιτρέπουν ποτέ επαρκή ελευθερία για πνευματική και νοητική επέκταση. Δεν χρειάζεται να είσαι τόσο πικρόχολος όσο ο Strindberg για να το διαπιστώσεις αυτό. Υπάρχουν φυσικά εξαιρετικές μητέρες που συνεχίζουν να ωριμάζουν με το παιδί τους. η μέση μητέρα όμως είναι σαν την κλώσα με τα κλωσόπουλα της, ανησυχώντας πάντοτε για τα κοτοπουλάκια της αν απομακρυνθούν ένα βήμα μακριά από το κοτέτσι. Η μητέρα υποδουλώνει με την καλοσύνη της – ένας δεσμός πιο βαρύς για να γίνει ανεκτός και πιο δύσκολος για να σπάσουν από την βάναυση πυγμή του πατέρα.

Ο Strindberg ο ίδιος την βίωσε, και σχεδόν οποιοσδήποτε που προσπάθησε κάποτε να απαγκιστρωθεί από τα ψυχικά δεσμά της μητέρας.

Απεικονίζοντας την μητρότητα, όπως είναι στη πραγματικότητα, ο August Strindberg μεταφέρει ένα ζωτικό και επαναστατικό μήνυμα, δηλαδή, πως η πραγματική μητρότητα, όπως και η πατρότητα, δεν είναι η διαμόρφωση του παιδιού σύμφωνα με την εικόνα του γονιού, ή στην επιβολή πάνω σε αυτό τις ιδέες και αντιλήψεις του, αλλά στο να επιτρέψει στο παιδί ελευθερία και ευκαιρία για να αναπτυχθεί αρμονικά σύμφωνα με τις δυνατότητες του, ανεμπόδιστο και ανεπηρέαστο.

Το παιδί ήταν η θρησκεία του Strindberg, ίσως λόγο της δικής του πολύ τραγικής παιδικής ηλικίας και νεότητας. Ήταν σαν τον Πατέρα Χρόνο στο «Τζούντ ο Αφανής», ένα γιγαντιαίο παιδί, και έχει την Laura να λέει στο Λοχαγό στο «Πατέρα», «είχε έρθει στο κόσμο πολύ νωρίς, ή ίσως δεν τον ήθελαν καθόλου»

«Ναι, έτσι ήταν», απαντά ο Λοχαγός, «η θέληση του πατέρα και της μητέρας μου ήταν ενάντια στον ερχομό μου στο κόσμο, και κατά συνέπεια γεννήθηκα δίχως θέληση».

Ο τρόμος του να έχει έρθει στο κόσμο ανεπιθύμητος και δίχως αγάπη, άφησε το ανεξίτηλο σημάδι του στον August Strindberg. Δεν τον άφησε ποτέ. Ούτε ο φόβος και η πείνα – τα δυο τρομερά φαντάσματα της παιδικής του ηλικίας.

Πράγματι, το παιδί ήταν η θρησκεία του Strindberg, η πίστη του, το πάθος του. Αποτελεί έτσι έκπληξη πως μάλλον απεχθάνονταν την συμπεριφορά της γυναίκας προς τον άνδρα ως ένα απλό μέσο για παιδί, ή σύμφωνα με τα λόγια της Laura, ως «πατέρας και τροφοδότης»; Ότι αυτή είναι η νοοτροπία της γυναίκας, φυσικά απορρίπτεται. Είναι ωστόσο αλήθεια. Είναι αλήθεια όχι μόνο για την μέση, άμυαλη γυναίκα, αλλά ακόμη και για πολλές φεμινίστριες του σήμερα· και δίχως αμφιβολία, ήταν ακόμη πιο ανταγωνιστικές προς το αρσενικό στην εποχή του Strindberg.

Είναι αλήθεια πως η γυναίκα απλά ανταποδίδει ότι υπέμενε για αιώνες – ταπείνωση, υποταγή, και δεσμά. Το να απελευθερωθείς μέσα από την υποδούλωση άλλου, δεν είναι αποτελεί ένα βήμα προς την πρόοδο. Η γυναίκα πρέπει να κατανοήσει πως ο πατέρας είναι εξίσου ζωτικός παράγοντας στη ζωή του παιδιού όπως είναι η μητέρα. Μια τέτοια συνειδητοποίηση θα βοηθούσε στην ελαχιστοποίηση της σύγκρουσης μεταξύ των φύλων.

Φυσικά, αυτή δεν είναι η μόνη αιτία για τη σύγκρουση. Υπάρχει ακόμη μια, όπως εκφράζεται από τη Laura: «Θυμάσαι όταν πρωτοήρθα στη ζωή σου, ήμουν σαν τη δεύτερη μητέρα σου; … Σε αγαπούσα σαν το παιδί μου. Αλλά… η φύση των αισθημάτων σου άλλαξε και εμφανίστηκες σαν τον εραστή μου, κοκκίνησα, και τα χάδια σου ήταν χαρά που ακολουθούσε μια μετανιωμένη συνείδηση σαν να ντρέπονταν το αίμα μου».

Το κακό που έχει εντυπωθεί στη γυναίκα από την Εκκλησία και τον Πουριτανισμό πως η σεξουαλική έκφραση δίχως το σκοπό της αναπαραγωγής είναι ανήθικη, είναι μια καταστροφική επιρροή. Έχει δηλητηριάσει τη ζωή χιλιάδων γυναικών που παρομοίως υποφέρουν από «μετανιωμένη συνείδηση»· για αυτό η αηδία και το μίσος για τον άνδρα· για αυτό η σύγκρουση.

Πρέπει να είναι πάντοτε έτσι; Ακόμη και ο Strindberg δεν το πιστεύει αυτό. Διαφορετικά δεν θα ικέτευε υπέρ «του διαζυγίου μεταξύ του άνδρα και της γυναίκας, ώστε να γεννηθούν οι εραστές». Αισθάνονταν πως μέχρι άνδρας και γυναίκα πάψουν να έχουν «μετανιωμένες συνειδήσεις» εξαιτίας της πιο στοιχειώδους έκφρασης της χαράς της ζωής, δεν κατανοούν την αγνότητα και την ομορφιά του σεξ, ούτε εκτιμούν την έκσταση του, ως τη πηγή της πλήρους κατανόησης και της δημιουργικής αρμονίας μεταξύ αρσενικού και θηλυκού. Μέχρι τότε άνδρας και γυναίκα πρέπει να παραμείνουν σε σύγκρουση, και το παιδί θα πληρώνει το τίμημα.

Ο August Strindberg, ως ένα από τα αναρίθμητα αθώα θύματα αυτής της τρομερής σύγκρουσης, φωνάζει με ένταση εναντίον της, με την καλλιτεχνική ιδιοφυΐα και δύναμη που επιβάλει τη προσοχή στη σημασία του μηνύματος του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s