Κείμενο που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό Pouvoir Ouvrier και περιλαμβάνεται στον 2ο τόμο της ανθολογίας Political And Social Writings (University of Minnesota, 1988) που περιλαμβάνει κείμενα του Καστοριάδη. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

Στο φύλλο νούμερο 3 της Pouvoir Ouvrier, ένας δάσκαλος έθεσε το ακόλουθο ερώτημα: Γιατί δεν γράφουν οι εργάτες; Έδειξε με ένα αναλυτικό τρόπο πως αυτό συμβαίνει εξαιτίας της συνολικής τους θέσης στη κοινωνία και επίσης λόγω της φύσης της αποκαλούμενης εκπαίδευσης που παρέχεται από τα σχολεία στην καπιταλιστική κοινωνία. Επίσης ανέφερε πως οι εργάτες συχνά πιστεύουν πως η εμπειρία τους «δεν είναι ενδιαφέρουσα».

Αυτό το τελευταίο σημείο εμένα μου μοιάζει απόλυτα θεμελιώδες, και θα ήθελα να μοιραστώ την εμπειρία μου πάνω σε αυτό, που δεν είναι αυτή ενός εργάτη, αλλά ενός ακτιβιστή.

Όταν οι εργάτες ζητάνε από ένα διανοούμενο να τους μιλήσει για τα προβλήματα του καπιταλισμού και του σοσιαλισμού, το βρίσκουν δύσκολο να κατανοήσουν πως θέτουμε σε κεντρική θέση την κατάσταση του εργάτη στο εργοστάσιο και στο σημείο παραγωγής. Συχνά είχα την ευκαιρία να παρουσιάσω στους εργάτες μερικές από τις ιδέες μας, εκφρασμένες με τον ακόλουθο τρόπο:

  • Ο τρόπος με τον οποίο το καπιταλιστικό εργοστάσιο είναι οργανωμένο, δημιουργεί μια σύγκρουση μεταξύ εργατών και διεύθυνσης πάνω ακριβώς στο ζήτημα του πως η παραγωγή πρέπει να πραγματοποιηθεί.
  • Η διαχείριση επινοεί συνεχώς νέους τρόπους για να δέσει τους εργάτες στον «κλάδο της παραγωγής» όπως αυτή είναι αντιληπτή από την διεύθυνση
  • Οι εργάτες βρίσκουν πάντοτε νέους τρόπους για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους
  • Η πάλη αυτή συχνά έχει μεγαλύτερη επιρροή στα πραγματικά επίπεδα από ότι οι διαπραγματεύσεις ή ακόμη και οι απεργίες
  • Η σπατάλη που παράγεται είναι τρομερή και είναι πολύ μεγαλύτερη από την σπατάλη των οικονομικών κρίσεων
  • Τα συνδικάτα δεν έχουν επαφή και συχνά είναι εχθρικά με αυτό το είδος πάλης της εργατικής τάξης
  • Οι ακτιβιστές που είναι εργάτες πρέπει να διαδώσουν τα παραδείγματα αυτού του είδους πάλης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν έξω από την εταιρία στην οποία γεννήθηκαν αρχικά
  • Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να αλλάξει καθόλου από την «εθνικοποίηση» των εργοστασίων και της εφαρμογής του «σχεδιασμού» στην οικονομία
  • Κατά συνέπεια, ο σοσιαλισμός είναι αδιανόητος δίχως πλήρη αλλαγή στον τρόπο που η παραγωγή είναι οργανωμένη στα εργοστάσια, και δίχως την κατάργηση της παρούσας διεύθυνσης και την εγκαθίδρυση της εργατικής διαχείρισης.

Αυτές οι δηλώσεις μπορούν να είναι τόσο χειροπιαστές όσο και θεωρητικές. Σε κάθε περίσταση προσφέρουν πραγματικά και ακριβή παραδείγματα. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, αυτές οι δηλώσεις, κάθε άλλο από το να περιορίζονται στην απλή περιγραφή γεγονότων, ήταν μια απόπειρα να εξαχθούν συνολικά συμπεράσματα. Εδώ έχουμε πράγματα για τα οποία οι εργάτες είχαν τις πιο άμεσες και ολοκληρωμένες εμπειρίες. Και όμως, από την άλλη, είχαν μια βαθιά και καθολική σημασία.

Παρόλα αυτά, αυτά που ανακαλύψαμε ήταν πως οι ακροατές μας είχαν λίγα να πουν και έμοιαζαν μάλλον απογοητευμένοι. Είχαν έρθει για να μιλήσουν ή να ακούσουν για ανθρώπους να μιλάνε για πράγματα που είχαν πραγματική σημασία, και ήταν δύσκολο για αυτούς να πιστέψουν πως τα πράγματα που οι ίδιοι κάνουν καθημερινά  έχουν πραγματική σημασία. Πίστευαν πως κάποιος θα τους μιλούσε για απόλυτη ή σχετική υπεραξία, για την πτώση του ρυθμού κερδοφορίας, για την υπερπαραγωγή και την υποκατανάλωση. Μοιάζει απίστευτο σε αυτούς πως η εξέλιξη της σύγχρονης κοινωνίας καθορίζεται πολύ περισσότερο από τις καθημερινές κινήσεις και χειρονομίες εκατομμυρίων εργατών σε εργοστάσια σε όλο το κόσμο από ότι κάποιοι σπουδαίους και μυστήριους κρυφούς νόμους της οικονομίας που ανακαλύφθηκαν από τους θεωρητικούς. Διαφώνησαν ακόμη και για το αν ένας τέτοιος μόνιμος αγώνας μεταξύ εργατών και διεύθυνσης και για το αν πράγματι οι εργάτες υπερασπίζονταν τους εαυτούς τους. Μόλις η κουβέντα άρχισε πραγματικά, ωστόσο, αυτό που είπαν έδειξε πως οι ίδιοι πραγματοποιούσαν αυτό τον αγώνα από τη στιγμή που έμπαιναν στο εργοστάσιο μέχρι τη στιγμή που έφευγαν.

Αυτή η ιδέα που έχουν οι εργάτες πως το πως ζουν, αυτό που κάνουν, και αυτό που σκέφτονται «δεν έχει πραγματική σημασία» δεν είναι το μόνο που τους εμποδίζει από το να εκφραστούν. Είναι η σοβαρότερη έκφανση της ιδεολογικής υποδούλωσης που έφερε ο καπιταλισμός. Γιατί ο καπιταλισμός μπορεί να επιβιώσει μόνο αν οι άνθρωποι πειστούν πως αυτό που οι ίδιοι κάνουν και γνωρίζουν είναι ένα ασήμαντο ιδιωτικό ζήτημα που αφορά τους ίδιους και που δεν έχει πραγματική σημασία, και πως πραγματικά σημαντικά ζητήματα είναι το μονοπώλιο των «σημαντικών» ανθρώπων και ειδικών σε διαφορετικά πεδία εγχειρημάτων. Ο καπιταλισμός προσπαθεί συνεχώς να βάλει αυτή την ιδέα στα μυαλά των ανθρώπων.

Πρέπει όμως να σημειώσουμε πως έχει βοηθηθεί ιδιαίτερα προς αυτή τη κατεύθυνση από τις εργατικές οργανώσεις των ίδιων των εργατών. Για αρκετό καιρό, τα συνδικάτα και τα κόμματα της εργατικής τάξης προσπάθησαν να πείσουν τους εργάτες πως τα μόνα ερωτήματα που είχαν πραγματική σημασία αφορούσαν είτε τους μισθούς συγκεκριμένα ή την οικονομία, την πολιτική, και την κοινωνία γενικότερα. Αυτό είναι ήδη λάθος. Αλλά είναι κάτι ακόμη χειρότερο. Αυτό που αυτοί οι οργανισμοί θεωρούν ως «θεωρία» σε αυτά τα ερωτήματα και αυτό που όλο και περισσότερο περνά ως τέτοια στα μάτια του κοινού, αντί να είναι, ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι, συνδεδεμένη με την εμπειρία των εργατών στο σημείο της παραγωγής και στην κοινωνική τους ζωή, έχει γίνει μια δήθεν «επιτημονική» θεωρία που γίνεται όλο και περισσότερο αφηρημένη (και όλο περισσότερο ψεύτικη). Φυσικά, μόνο ειδικοί -δηλ. διανοούμενοι και ηγέτες – γνωρίζουν αυτή τη θεωρία και μπορούν να μιλήσουν για αυτή. Οι εργάτες υποτίθεται να παραμείνουν σιωπηλοί και να προσπαθήσουν συνειδητά να αφομοιώσουν τις «αλήθειες» που αυτοί οι «ειδικοί» τους πετάνε.

Έτσι έχουμε ένα διπλό αποτέλεσμα. Η έντονη επιθυμία που μεγάλα κομμάτια της εργατικής τάξης έχουν για να μεγεθύνουν την γνώση τους και να διευρύνουν τους ορίζοντές τους ώστε να πάνε πέρα από τα όρια του δικού τους εργοστασίου και να δημιουργήσουν μια γενικότερη ιδέα για την κοινωνία που θα τους βοηθούσε στον αγώνα τους καταστρέφεται εξαρχής. Η δήθεν θεωρία που τους προσφέρεται, στην καλύτερη των περιπτώσεων, σαν ένα είδος ακατανόητης ανώτερης άλγεβρας ή, όπως συμβαίνει σήμερα, μια σειρά ακαταλαβίστικων όρων που δεν εξηγούν τίποτα. Από την άλλη, οι εργάτες δεν έχουν τρόπο να ελέγξουν το περιεχόμενο αυτής της «θεωρίας» ή της πραγματικής της αξίας· οι αποδείξεις μπορούν να βρεθούν, τους λένε, στα εκατό και πλέον κεφάλαια του Κεφαλαίου και σε τεράστια, μυστήρια βιβλία που ανήκουν σε σοφότερους συντρόφους – στους οποίους πρέπει απλά να έχουν εμπιστοσύνη.

Οι ρίζες και οι συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι πράγματι ευρύτατες. Στην προέλευση της ανακαλύπτουμε ένα βαθύ, αστικό τρόπο αντιμετώπισης των πραγμάτων:

Όπως ακριβώς υπάρχουν νόμοι της φυσικής, υποτίθεται πως υπάρχουν οικονομικοί και κοινωνικοί νόμοι, και αυτοί οι νόμοι δεν έχουν να κάνουν τίποτα με την άμεση εμπειρία των ανθρώπων. Υπάρχουν κοινωνικοί επιστήμονες και κοινωνικοί μηχανικοί που τους γνωρίζουν. Όπως ακριβώς μόνο ο μηχανικός μπορεί να σου πει πως να χτίσεις μια γέφυρα, έτσι και αυτοί οι κοινωνικοί μηχανικοί – πολιτικοί και ηγέτες συνδικάτων – είναι οι μόνοι που μπορούν να σου πουν πως να οργανώσεις την κοινωνία. Για να αλλάξει η κοινωνία πρέπει να αλλάξει ο συνολικός τρόπος οργάνωσης της, αλλά αυτό δεν έχει καμμιά συνέπεια στο τι συμβαίνει στα εργοστάσια – μιας και αυτό «δεν έχει πραγματικά σημασία».

Για να προχωρήσουμε πέρα από αυτή τη κατάσταση, δεν θα πω απλά στους εργάτες: Μιλήστε, εσείς θα πείτε πια είναι τα προβλήματα. Αυτό που μένει να γίνει είναι να γκρεμίσουμε την λάθος ιδέα πως αυτά τα προβλήματα δεν έχουν πραγματική σημασία όπως τα βλέπουν οι εργάτες, πως άλλα προβλήματα είναι πολύ πιο σημαντικά και πως μόνο οι «θεωρητικοί» και οι πολιτικοί μπορούν να μιλάνε για αυτά. Κάποιος δεν μπορεί να κατανοήσει οτιδήποτε για το εργοστάσιο αν δεν κατανοήσει την κοινωνία γενικότερα, αλλά τίποτα δεν μπορεί να κατανοηθεί για την κοινωνία γενικότερα αν το εργοστάσιο δεν κατανοηθεί. Και υπάρχει μόνο ένας τρόπος για να γίνει αυτό: Οι εργάτες πρέπει να μιλάνε.

Για να το δείξουμε, αυτό πρέπει να είναι το βασικό και μόνιμο έργο της Pouvoir Ouvrier.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s