Άρθρο που δημοσιεύτηκε στη προσωπική ιστοσελίδα του συγγραφέα. Ο Daniel Tutt είναι φιλόσοφος, δημιουργός ντοκιμαντέρ και λέκτορας φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο George Washington και στο Πανεπιστήμιο Marymount και συγγραφέας.. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

[Spoiler Alert]

 

Το Joker του Todd Phillip είναι μια ταινία για τον ταξικό πόλεμο in utero. Η ταινία δημιουργεί το σκηνικό ενός επερχόμενου πολιτικού κόσμου μέσα στον οποίο ο ταξικός πόλεμος στο Γκόθαμ έχει όνομα και αναδειχθεί στον αδιαμφισβήτητο ανταγωνισμό που οριοθετεί την αδικία της κοινωνίας.

Η ταινία επίσης είναι μια ψυχοβιογραφία του ταξιδιού ενός αντιήρωα σε αυτό το πολιτικό πεδίο. Η ταινία έτσι είναι μια προ-πολιτική απεικόνιση μιας επερχόμενης επαναστατικής κατάστασης στο Γκόθαμ. Παρόμοια με τον Ταξιτζή, η ταινία τραβά το θεατή στην ψυχωτική δομή των ψευδαισθήσεων του αντιήρωα. Έτσι η ταινία απαιτεί μια ψυχαναλυτική ανάγνωση.

Το Joker είναι μια λακανική ταινία, αν κάτι τέτοιο είναι υπαρκτό, με την έννοια πως ο λακανικός εννοιολογικός μηχανισμός πραγματικά βοηθά στην κατανόηση στην εξέλιξη του Joker (Arthur Fleck) ως χαρακτήρα.

Το καλύτερο σημείο για το σχηματισμό και μιας πολιτικής και μιας ψυχαναλυτικής ανάγνωσης του Joker είναι με το να κοιτάξουμε το φόνο των δυο πατεράδων στη ταινία: του Thomas Wayne και του Murray Franklin.

Νωρίς στη ταινία μαθαίνουμε πως ο Arthur Fleck σχηματίζει μια πατερναλιστική ταύτιση με τον Murray Franklin, έναν παρουσιαστή ενός προγράμματος που θύμιζε τον Johny Carson. Βλέποντας το Murray show από την άνεση του κρεβατιού της μητέρας του, ο Arthur φαντάζεται πως ο Murray αποτελεί μια πατρική φιγούρα για αυτόν, πιο συγκεκριμένα φαντασιώνεται πως ο Murray τον καλεί στη σκηνή ως μέλος του κοινού και σχηματίζει μια συμπονετική ταύτιση με τον απόντα πατέρα του Arthur. Έτσι ο Murray αποτελεί τον πατέρα του συμβολικού για τον Arthur, και ο Arthur μιμείται την φαντασία του σώου του Murray σε όλη του την τηλεοπτική διαμεσολάβηση. Η μίμηση αυτή βοηθά τον Arthur με οδυνηρότητα να γίνει κωμικός. Η ταινία με αριστουργηματικό τρόπο εναλλάσσεται μεταξύ ψευδαίσθησης και πραγματικότητας έτσι ώστε ο θεατής να είναι συχνά αβέβαιος για το αν κάτι πραγματικά συμβαίνει ή είναι αποκύημα των ψευδαισθήσεων του Arthur.

Γνωρίζουμε επίσης την μητέρα του Arthur και μαθαίνουμε πως και αυτή πάσχει από ψευδαισθήσεις. Η βασική ψευδαίσθηση που έχει δημιουργήσει είναι επίσης γύρω από μια πατρική φιγούρα, στην περίπτωση αυτή ήταν ο Thomas Wayne, τον πρώην εργοδότη της. Η ψευδαίσθηση της είναι πως ο Wayne την άφησε έγκυο και πως ο πραγματικός πατέρα του Arthur είναι ο ίδιος ο Wayne. Ο Arthur αμέσως σχηματίζει μια παιδική και αθώα περιέργεια για τον Wayne και επιδιώκει να επανασυνδεθεί με τον Wayne και δυο φορές του στερείται την ευκαιρία, την πρώτη φορά όταν προσπαθεί να συνδεθεί με τον υποτιθέμενο ετεροθαλή αδελφό του Bruce Wayne, την δεύτερη φορά όταν έρχεται καταπρόσωπο με τον ίδιο τον Wayne σε μια όπερα. Ο Wayne τον ντροπιάζει και τον χαστουκίζει, παιδοποιώντας τον Arthur και αποκλείοντας πλήρως τον πατέρα.

Ο Lacan, στη θεωρία του κατοπτρικού σταδίου, αναπτύσσει την ιδέα πως η κατανόηση του φαντασιακού είναι ένα συγκρουσιακό ψυχικό έδαφος στο οποίο το άλλο προσφέρει στο υποκείμενο μια αίσθηση ολότητας. Το φαντασιακό σχηματίζεται στο κατοπτρικό στάδιο στο οποίο η ταυτότητα του παιδιού δημιουργείται με την αντανάκλαση του σώματός του που βλέπει στο καθρέφτη. Αλλά η αντανάκλαση αυτή αποκτά μια αίσθηση ολότητας από την παρουσία ενός προστατευτικού φροντιστή (συνήθως μητέρας ή πατέρα). Έτσι, το άλλο προσφέρει μια φανταστική αίσθηση ολότητας στο υποκείμενο που μορφοποιεί το εγώ τους. Η ταινία παίζει με καθρέφτες  συχνά, όπου ο Joker κοιτά την αντανάκλαση του με επώδυνο και κενό στοχασμό.

Αφού ο Arthur βιώσει αυτή την παιδοποίηση στην σύγκρουση του με τον Wayne, η κατάσταση του επιδεινώνεται γρήγορα. Η μητέρα του μπαίνει στο νοσοκομείο, χάνει τη δουλειά του και χάνει την κρατικά επιχορηγούμενη ιατρική μέριμνα και φαρμακευτική αγωγή για τις ψευδαισθήσεις και τη σχιζοφρένεια του. Σιγά σιγά βλέπουμε μια σειρά από ψευδαισθήσεις που αρχίζουν να καταρρέουν, η πιο χαρακτηριστική είναι ότι δεν έχει σχέση με μια γειτόνισσα όπως είχαμε οδηγηθεί να πιστεύουμε.

Ταυτόχρονα με όλους αυτούς τους κλονισμούς, ο Arthur είχε δολοφονήσει τρεις υπαλλήλους της Wayne Enterprises στο μετρό σε μια σχεδόν τυχαία πράξη. Αλλά έγινε ένα γεγονός που πυροδότησε ευρύτερα εξεγερτικά συναισθήματα στο Γκόθαμ και το συμβάν περιγράφεται ως ηρωική πράξη επειδή στοχοποιεί τους πλούσιους.

Καθώς ο κόσμος του αρχίζει να καταρρέει, ο Arthur πρέπει να αντιμετωπίσει τον φανταστικό του πατέρα και την επίμονη επιθετικότητα που δεν μπορεί να διαχειριστεί. Ο μόνος τρόπος που ο Arthur να αντιμετωπίσει το πατέρα του φαντασιακού είναι με το να δολοφονήσει τη μητέρα του. Μόλις μαθαίνει πως ο Wayne ήταν αποκύημα των ψευδαισθήσεων της μητέρας του ξεσπά και την πνίγει στο κρεββάτι της στο νοσοκομείο. Την στιγμή που το κάνει αυτό αντιμετωπίζει το φανταστικό αδιέξοδο με το οποίο τον φόρτωσε, δηλαδή το σύνδρομο γέλιου από το οποίο υποφέρει (ΣτΜ: ψευδοπρομικική παράλυση). Ο Arthur μαθαίνει πως το σύνδρομό του δεν οφείλεται σε κάποιο τυχαίο σύνδρομο (όπως του είχε πει η μητέρα του) αλλά προκλήθηκε από έντονο τραύμα και κακοποίηση που αυτή επέτρεψε να του συμβεί ως παιδί.

Η οργή του Arthur, σε συνδυασμό με την ψευδαίσθηση της μητέρας του πως ο Wayne ήταν ο πατέρας του, σήμαινε πως σκοτώνοντας τη μητέρα του, ο Arthur σκότωνε επίσης τον Wayne (τον πατέρα του φαντασιακού). Ο Wayne ήταν ο πατέρας του φαντασιακού γεμάτος με επιθετικότητα που δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει παρά με το να σκοτώσει τη μητέρα του.

Κυρίως όμως, ο Wayne είναι επίσης ο πατέρας του αληθινού για τον Arthur και την κατώτατη υποτάξη των προλετάριων του Γκόθαμ. Ο Wayne είναι ο πατέρας που αναλύει ο Freud στο Τοτέμ και Ταμπού, ο πατέρας από την οποία πρέπει να απαλλαγεί η ορδή ώστε να υπάρξει μια οποιαδήποτε δικαιοσύνη.  Ήταν μια έξυπνη επιλογή να δολοφονηθεί ο Wayne από τον όχλο, όχι από τον Arthur επειδή αφήνει ανοιχτό ένα απόθεμα μίσους προς όσα αντιπροσωπεύει ο Wayne, το οποίο αργότερα θα μεταφερθεί στον Bruce Wayne/Batman κλπ. Θα θυμηθείτε πως ο φόνος του αρχέγονου πατέρα είναι η δημιουργία μια πιθανής δίκαιης κατανομής της ευτυχίας στην κοινωνία. Ο φόνος του αρχέγονου πατέρα είναι η γέννηση του πολιτικού.

Το κρεσέντο της ταινίας λαμβάνει χώρα μετά το φόνο της μητέρας/πατέρα του φαντασιακού. Ο Murray Franklin προσκαλεί τον Arthur να κάνει εμφάνιση στο σώου του για να κάνει πλάκα με τα παράξενα και άθλια κωμικά του κομμάτια. Όπως ανέφερα παραπάνω, ο Murray είναι ο πατέρας του συμβολικού επειδή βοήθησε τον Arthur να διαμεσολαβήσει την φαντασία του του συμβολικού, έτσι ώστε είναι σε θέση να βγει από το φαντασιακό και να δημιουργήσει μια αντανάκλαση της ταυτότητας στον κοινωνικό κόσμο.

Ο συμβολικός κόσμος διαμεσολαβείτε από τη λογική του σημαίνοντος, και όχι από την αμεσότητα του φαντασιακού. Το άλλο έτσι δεν μπορεί να αποκαλυφθεί ως ολότητα στο συμβολικό καθώς το φαντασιακό αν δεν υποτάσσονται στο υπερεγώ. Το άλλο υπερεγώ προσφέρει μια ολότητα και θέση στον κοινωνικό κόσμο. Ο Arthur στο σημείο αυτό είναι εκτός θεραπευτικής αγωγής, αποκομμένος από τη ψευδαίσθηση της μητέρας του και επικοινωνεί την εξέγερση που συμβαίνει γύρω του που τον ανυψώνει σε ηρωική φιγούρα.

Ο φόνος του Murray, όπως ο φόνος της μητέρας/φαντασιακού πατέρα επίσης εμπεριέχει μια διαυγή απομάκρυνση από την ευρύτερη ψευδαίσθηση του Arthur. Ο Joker γεννιέται εκείνη τη στιγμή, και το σημαντικό αντιλαμβάνεται την «κοινωνία» ως υπεύθυνη κατηγορία για την κατάστασή του. Αυτή η στιγμή διαύγειας θυμίζει τη στιγμή διαύγειας που είχε με τη μητέρα του τη στιγμή που την σκότωνε.

Ο Joker έτσι εγκαταλείπει την υπερεγωιστική λειτουργία που είχε ταυτίσει με τον Murray και δείχνει μια νέα ταύτιση του υπερεγώ με την πολιτική εξέγερση στο Γκόθαμ και δολοφονεί τον Murray σε μια πράξη νέας ταύτισης με την πραγματική του προέλευση – το ανώνυμο ορφανό του όχλου. Αν και επέμενε στο διάλογο του με τον Murray στο σώου του πως δεν είναι «πολιτικοποιημένος», ο Joker μετατρέπεται σε μια νεογέννητη πολιτική φιγούρα αφού πρώτα απαλλάσσει τον εαυτό του από τον πατέρα του φαντασιακού και του συμβολικού.

 

 

Δείτε: Batman: The Killing Joke (2016) trailer

4 σκέψεις σχετικά με το “Daniel Tutt: Μια Λακανική Ανάγνωση του Joker

    1. Επέλεξα αυτή την απόδοση γιατί νομίζω αποδίδει με πιο ευνόητο τρόπο αυτό που λέει ο συγγραφέας. Κάποιες φορές το κάνω αυτό, να επιλέγω δηλαδή μια λιγότερο ακριβή μετάφραση για να μεταφέρω ένα νόημα. Πάντως ευχαριστώ και αν υπάρχουν παρατηρήσεις για κάποια λάθη, επειδή κάνω μόνος μου τις μεταφράσεις και δεν τις επιμελείται κάποιος τρίτος, το inbox μου στο facebook είναι πάντα ανοιχτό για παρατηρήσεις

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s