Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα openDemocracy. Η Daniela Del Solar είναι δημοσιογράφος και ιστορικός. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η Χιλή ήταν, για την διεθνή κοινότητα, η χώρα με τη μεγαλύτερη οικονομική, πολιτική και κοινωνική σταθερότητα στη Λατινική Αμερική, συχνά παρουσιάζονταν ως παράδειγμα για τις χώρες της περιοχής. Η οικονομία της ήταν γνωστή ως το θαύμα της Χιλής που της έδωσε το προσωνύμιο ο «Ιαγουάρος της Λατινικής Αμερικής».

Η θέση που κατείχε η χώρα στη διεθνή σκηνή οδήγησε την Χιλή να είναι υπεύθυνη για την οργάνωση και τη φιλοξενία δυο από τις πιο σημαντικές διασκέψεις σε διεθνές επίπεδο: του APEC (Οικονομική Συνεργασία Ασίας-Ειρηνικού) και του COP25 (Διάσκεψη για την Κλιματική Αλλαγή 2019). Ωστόσο, στα μέσα του Οκτώβρη μια κοινωνική έκρηξη στη πρωτεύουσα  που επεκτάθηκε γρήγορα σε ολόκληρη τη χώρα  ξάφνιασε τους πάντες. Τώρα η Χιλή αντιμετωπίζει την μεγαλύτερη πολιτική και κοινωνική κρίση από την επιστροφή της στη δημοκρατία σχεδόν τριάντα χρόνια πριν με την αψεγάδιαστη εικόνα της να αρχίζει να ραγίζει.

Η Χιλή ξεχώριζε μεταξύ των χωρών στη γειτονιά της. Η σταθερότητα της σε όλα τα πεδία ήταν άξια φθόνου από τους λατινοαμερικάνους γείτονες της, που τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζαν κοινωνικές κρίσεις εντός των συνόρων τους. Η χώρα είχε τους καλύτερους μακροοικονομικούς δείκτες στη περιοχή, αναγνωρίζονταν από την Παγκόσμια Τράπεζα ως μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Νότιας Αμερικής.

Ο Steve Hanke, ακαδημαϊκός στο Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς, σχολίασε στο BBC World: «Η Χιλή είναι τόσο μπροστά από τους γείτονες της σε τόσο πολλούς τομείς, που δεν μοιάζει καν να είναι κομμάτι της Λατινικής Αμερικής». Και αυτή ήταν η συστατική επιστολή η οποία πωλούσε διεθνώς η Χιλή: μια όαση στο μέσω μιας ταραγμένης σκηνής, ένα νησί έξω από την ήπειρο.

Η εικόνα ότι αποτελούσε αναπτυγμένη χώρα είχε οδηγήσει τη Χιλή να αναλάβει την ευθύνη δυο από τις πιο σημαντικές διασκέψεις σε διεθνές επίπεδο, του APEC και του COP25, που είχαν προγραμματιστεί για τον Δεκέμβριο. Πολλοί ηγέτες και οι αντίστοιχες ακολουθίες τους των μεγαλύτερων παγκόσμιων δυνάμεων θα παραβρίσκονταν και στις δύο εκδηλώσεις. Όλα έμοιαζαν να πηγαίνουν καλά για τον ιαγουάρο της Λατινικής Αμερικής. Η Χιλή  επιβεβαίωνε τη θέση της στην παγκόσμια τάξη.

Το θαύμα της χιλιανής οικονομίας άρχισε να ενορχηστρώνεται στη διάρκεια της πολιτικο-στρατιωτικής δικτατορίας . με τον πληθυσμό εξουδετερωμένο από την τρομοκρατία, τις εξαφανίσεις, τα βασανιστήρια και το θάνατο, προωθήθηκε μια σειρά από νεοφιλελεύθερες πολιτικές που προτάθηκαν από Χιλιανούς απόφοιτους της Σχολής του Σικάγο, δίχως περιορισμούς.

Η νέα λογική των αγορών διαχέονταν σε όλα τα πεδία της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής των πολιτών και όλες οι βασικές υπηρεσίες ιδιωτικοποιήθηκαν. Με την επιστροφή στη δημοκρατία το νεοφιλελεύθερο μοντέλο βάθυνε και άρχισε να δίνει οικονομικούς καρπούς, η εισοδηματική ανέχεια μειώθηκε και η ώρα άρχισε να είναι γνωστή διεθνώς για την επιτυχία της, να παρουσιάζεται ως θετικό παράδειγμα με όρους ιδιωτικοποίησης των δημόσιων αγαθών.

Η Χιλή άρχισε να εμφανίζεται ως νεοφιλελεύθερος παράδεισος, καθώς ήταν το μέρος που η ακραία του εκδοχή θριάμβευσε. Τα μακροοικονομικά νούμερα έμοιαζαν υγιή και θεωρούνταν η πλουσιότερη οικονομία στη περιοχή με όρους εισοδήματος κατά κεφαλήν – που δεν είναι ο καλύτερος τρόπος για να μετρήσεις το πλούτο μιας χώρας.

Τις τελευταίες δεκαετίες, το ινδικό χοιρίδιο της Σχολής του Σικάγο έμοιαζε να φτάνει στο μεγάλο όνειρο του να είναι αναπτυγμένη χώρα. Η είσοδός του στον ΟΟΣΑ το 2010, τη λέσχη των πιο αναπτυγμένων χωρών στο κόσμο, ήταν απόδειξη, η Χιλή ήταν η πρώτη χώρα στην Νότια Αμερική που το πετύχαινε αυτό.

Ωστόσο, λίγο μετά αφού μπήκε στην ομάδα των εκλεκτών, η Χιλή άρχισε να είναι πρώτη στις χειρότερες κατηγορίες του οργανισμού και να είναι τελευταία στις θετικές. Οι δείκτες αυτοί άρχισαν να δείχνουν πως η οικονομική επιτυχία της χώρας δεν μεταφράζονταν σε ευρύτερη ευημερία.

Η διεθνής εικόνα που η χώρα έδειχνε ήταν αντίθετη με ότι συνέβαινε στο εσωτερικό. Η ανάπτυξη για την οποία καυχιόνταν η Χιλή απέκλειε ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού που δεν είδε την πρόοδο της χώρας να μεταφράζεται σε μια άνοδο στην ποιότητα ζωής ή σε μια δίκαιη κατανομή των κερδών.

Ο πλούτος είναι συγκεντρωμένος σε μια μικρή ομάδα οικογενειών ενώ οι περισσότεροι Χιλιανοί πρέπει να βυθιστούν στα χρέη για πολύ καιρό για να έχουν πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα όπως η εκπαίδευση ή η υγεία. Σύμφωνα με μια έκθεση της Κεντρικής Τράπεζας, το επίπεδο χρεών μιας μέσης οικογένειας είναι στο 74,3% του ετήσιου οικογενειακού εισοδήματος, που προκαλεί την ασφυξία της μεσαίας τάξης από τα χρέη και το υψηλό κόστος ζωής, αλλά τα μακροοικονομικά νούμερα που παρουσίαζε η χώρα έκρυβαν αυτές τις πτυχές.

Η ανάπτυξη δεν συνοδεύονταν από την ανάπτυξη  ενός κράτους πρόνοιας που θα μπορούσε να ικανοποιήσει τις ανάγκες του πληθυσμού και τις κοινωνικές απαιτήσεις που, από την άλλη, αντιμετώπιζε την οκνηρία της πολιτικής τάξης που δεν υποχωρούσε και αντιδρούσε με καταστολή. Επιπλέον υπήρχαν και άλλες δυσαρέσκειες όπως ο ανεπαρκής κατώτατος μισθός, μεγάλα ωράρια εργασίας, κακοσχεδιασμένες πόλεις που απαιτούν μεγάλες διαδρομές, συντάξεις που δεν επαρκούν για να βγει ο μήνας. Όλα αυτές οι πτυχές έκαναν την κατάσταση της Χιλής ένα λιβάδι που με ένα φαινομενικά ασήμαντο γεγονός, όπως η αύξηση κατά 30 πέσος Χιλής (0,04$) στο εισιτήριο του μετρό, θα καίγονταν γρήγορα.

Ακόμη και μετά την εξέγερση, πήρε πολύ χρόνο στην κυβέρνηση να αντιδράσει και να κατανοήσει το υπόβαθρο της δυσαρέσκειας. Από την πολιτική τάξη, ο θυμός  του πληθυσμού αντιμετωπίστηκε σαν ένα απλό ξέσπασμα στο οποίο, όπως συμβαίνει συχνά με άλλες διαδηλώσεις, το πλήρες βάρος της κρατικής καταστολής αναλαμβάνονταν με την έξοδο του στους δρόμους από το στρατό, ένα γεγονός που δεν είχε συμβεί από την δικτατορία, εκτός από περιπτώσεις φυσικών καταστροφών.

Μέσα σε μερικές μέρες εξέγερσης, ήδη υπήρχαν περισσότεροι από δέκα νεκροί στα χέρια της κρατικής καταστολής, κάτι ασυνήθιστο για χώρα του ΟΟΣΑ.

Μετά από δυο εβδομάδες διαμαρτυριών, όλα τα σκουπίδια που η Χιλή είχε κρύψει κάτω από το χαλί άρχισαν να εμφανίζονται, εκείνες οι πτυχές που ήταν κρυμμένες πίσω από την εικόνα ενός οικονομικού θαύματος. Σήμερα ο ιαγουάρος της Λατινικής Αμερικής δεν είναι περισσότερο ή λιγότερο αναπτυγμένη από ότι πριν την κοινωνική εξέγερση, μόνο που τώρα ο κόσμος έχει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για το τι είναι πραγματικά η Χιλή.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Daniela Del Solar: Χιλή, μια οφθαλμαπάτη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s