Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα openDemocracy. Ο Maik Fielitz είναι ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου και το Κέντρο για την Ανάλυση της Ακροδεξιάς (CARR). Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας.

 

Ένα κύμα βίαιων δραστηριοτήτων έχει απλωθεί στα ελληνικά νησιά και στα ελληνοτουρκικά χερσαία σύνορα, με αυτόκλητους τιμωρούς να στοχοποιούν ΜΚΟ, δημοσιογράφους και μετανάστες. Ποιοι είναι αυτοί οι νέοι προστάτες; Πώς συνδέονται με ακροδεξιές οργανώσεις;

Η απόφαση του Τούρκου προέδρου Erdoganνα αναστείλει τον περιορισμό των μεταναστών μέσα στα όρια της Τουρκίας οδήγησε στη νέα προσπάθεια εισόδου 13000 μεταναστών και προσφύγων στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της Ελλάδας. Το ελληνικό κράτος αντέδρασε γρήγορα αναστέλλοντας τις καταχωρίσεις αιτήσεων διεθνούς προστασίας για ένα μήνα ενώ πολλοί από τους νεοαφιχθέντες μετανάστες δικάστηκαν και καταδικάστηκαν για «παράνομη» είσοδο με φυλάκιση έως και 4 έτη.

Με δακρυγόνα, χειροβομβίδες και σφαίρες από καουτσούκ, η ελληνική συνοριοφυλακή και στρατός «υπερασπίζονται» τα σύνορα από άοπλους μετανάστες που είναι παγιδευμένοι σε μια ουδέτερη ζώνη μεταξύ δύο ιστορικά αντίπαλων κρατών. Η αστυνομία και ο στρατός βοηθήθηκαν από έναν όλο και μεγαλύτερο αριθμό ένοπλων παραστρατιωτικών που περιπολούν τις παραμεθόριες περιοχές της ηπειρωτικής χώρας και τα νησιά. Αυτοί οι «προστάτες» έχουν επιτεθεί βίαια κατά του προσωπικού των ΜΚΟ και των ξένων δημοσιογράφων.

Αυτή η κλιμάκωση των παραστρατιωτικών δραστηριοτήτων είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη από ακροδεξιές ομάδες που προσπαθούν να συνειδητοποιήσουν τη δυναμική τους. Ωστόσο, η ατμόσφαιρα μιας κατάστασης εξαίρεσης που δικαιολογεί τη βία έχει επίσης ενθαρρυνθεί τους τελευταίους μήνες από τα πολιτικά κόμματα της κύριας πολιτικής σκηνής και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Οι πρόσφατες βίαιες κινητοποιήσεις είναι επομένως κατανοητές μόνο στο πλαίσιο της επιθετικότερης πολιτικής ρητορικής κατά των μεταναστών και των προσφύγων.

Αυτοδικία στα Ελληνικά Νησιά

Η κατάσταση στα ελληνικά σύνορα αποτέλεσε κεντρικό ζήτημα στις εθνικές εκλογές του Ιουλίου του 2019. Το κυβερνών πλέον συντηρητικό κόμμα της Νέας Δημοκρατίας έκανα εκστρατεία για την αποκατάσταση του νόμου και της τάξης, που υποτίθεται ότι ήταν αποτέλεσμα της κυβέρνησης της ΣΥΡΙΖΑ. Με την άυξηση των συνοριακών περιπολιών και την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου, υποσχέθηκαν στα νησιά της Λέσβου, της Σάμου και της Χίου ανακούφιση από την μεγάλη πίεση που δέχονται από τότε που τα συγκεκριμένα νησιά έγιναν βασικά σημεία εισόδου των μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2015.

Το νησί της Λέσβου, ιδιαίτερα, ήταν στο προσκήνιο λόγω της άνευ προηγουμένου αύξησης του πληθυσμού του διαβόητου στρατοπέδου στη Μόρια, το οποίο, φτιαγμένο με μέγιστη χωρητικότητα 3000 ατόμων, κατέληξε να υπάρχουν μέσα σε αυτό περισσότεροι από 20.000 μετανάστες. Συγκεκριμένα, οι ντόπιοι διαμαρτύρονταν για αυτό που αντιλαμβάνονταν ως ανασφάλεια και τη μείωση των τουριστικών εσόδων.

Έξι μήνες μετά τις εκλογές του 2019, η κατάσταση παρέμεινε σχεδόν η ίδια, πράγμα που προκάλεσε συγκρούσεις σε διάφορα επίπεδα, αναπαράγοντας το επίμονο χάσμα μεταξύ κέντρου και περιφερειών στην Ελλάδα. Η απογοήτευση με την κυβερνητική δράση συμπληρώνεται με την αντιπάθεια για ντόπιες και διεθνείς ΜΚΟ. Παρόλο που οι τελευταίες καλύπτουν τις βασικές ανάγκες των μεταναστών που φθάνουν στη Λέσβο – όπως νομική βοήθεια, διατροφή, ρουχισμό, καταφύγιο, υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευση παιδιών – στο δημόσιο λόγο έχουν χαρακτηριστεί ως οργανώσεις παράνομης διακίνησης ανθρώπων, καθοδηγούμενες από εξωτερικά συμφέροντα πως ως πρόθεση έχουν το να βλάψουν την ελληνική κυριαρχία. Σε συνδυασμό με μια ισχυρή αίσθηση τοπικής ταυτότητας, όποιος δεν είναι από τα νησιά αντιμετωπίζεται με καχυποψία.

Τον Ιανουάριο του 2020, οι δήμαρχοι των νησιών ανέλαβαν δράση με συντονισμένες διαμαρτυρίες με το σύνθημα «να πάρουμε τα νησιά μας και τις ζωές μας πίσω». Ορισμένοι συμπαθούντες πήραν το σύνθημα κυριολεκτικά. Δημιούργησαν ομάδες περιπολιών και οδοφράγματα που οχύρωναν το χωριό Μόρια, που βρίσκεται δίπλα στο στρατόπεδο. Σταματούσαν και έψαχναν αυτοκίνητα και έλεγχαν ταυτότητες, καθώς και την επανειλημμένη οργάνωση επιθέσεων εναντίον μεταναστών και βίαιων ενεργειών εναντίον προσωπικού ΜΚΟ. Μερικά από τα μέλη τους είναι συνδεδεμένα με το νεοναζιστικό κόμμα Χρυσή Αυγή, αλλά δεν ενεργούσαν στο όνομα της οργάνωσης. Σύντομα, οι φαινομενικά διασκορπισμένοι πολίτες άρχισαν να οργανώνουν ένοπλες ομάδες κρούσης που απειλούν ανοιχτά με βία και έκαψαν μια πρώην εγκατάσταση για πρόσφυγες στη Μυτιλήνη. Στις αρχές Φεβρουαρίου, συνελήφθη μια ομάδα επτά ατόμων.

Τα ρατσιστικά περιστατικά στο νησί δεν είναι νέο φαινόμενο. Το 2018, οι κάτοικοι της Μυτιλήνης επιτέθηκαν σε πρόσφυγες από το Αφγανιστάν που διαμαρτύρονταν στην περιοχή του λιμανιού, διαμορφώνοντας μια κατάσταση τύπου πογκρόμ. Οι ενέργειες ορισμένων αξιωματούχων στα νησιά έπαιξαν βασικό ρόλο στη νομιμοποίηση της βίας. Τον Νοέμβριο του 2019, ξένο προσωπικό των ΜΚΟ απειλήθηκε με μαχαίρι από το δήμαρχο μιας μικρότερης πόλης στα βόρεια της Λέσβου. Η κατάσταση στα νησιά επιδεινώθηκε περαιτέρω όταν η εθνική κυβέρνηση έστειλε μονάδες αστυνομίας από την ηπειρωτική χώρα για να εξασφαλίσει την κατασκευή νέων (αλλά κλειστών) στρατοπέδων για τους μετανάστες στα νησιά.

Ένας ευρύς συνασπισμός έντονα αντιτάχθηκε στα σχέδια της κυβέρνησης και αντιμετωπίστηκε με την επιθετική και βίαιη στάση από τις αστυνομικές κατασταλτικές δυνάμεις. Έγιναν 21 συλλήψεις. Στο τέλος, ανεστάλη η κατασκευή των νέων στρατοπέδων και οι μονάδες της αστυνομίας έφυγαν εσπευσμένα από τα νησιά. Άφησαν επίσης έναν οργισμένο και ενθαρρυμένο όχλο, ο οποίος είδε τη νίκη επί της αστυνομίας ως σημάδι δύναμης και σύντομα θα στρέφονταν κατά του προσωπικού των ΜΚΟ και των ξένων δημοσιογράφων.

Από την στιγμή που η ελληνική κυβέρνηση κήρυξε την παύση της εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας για το άσυλο, οι ακροδεξιές ομάδες αισθάνονται κίνητρο να πάρουν το νόμο στα χέρια τους εναντίον εκείνων που δημόσια χαρακτηρίζεται πως ενεργούν ενάντια στο καλό του έθνους. Ως εκ τούτου, βίαιοι όχλοι – που ενεργούν με ακραία βία υπό το φως της ημέρας – έχουν επανειλημμένως επιτεθεί σε άτομα που συνεργάζονται με ΜΚΟ.

Αυτοδικία στην μεθοριακή περιοχή του Έβρου

Ταυτόχρονα, η κατάσταση στα χερσαία σύνορα με την Τουρκία έχει επιδεινωθεί. Οι κάτοικοι περιπολούν για να εμποδίσουν τους μετανάστες από το να περάσουν τα σύνορα προς την Ελλάδα. Εξοπλισμένοι με κυνηγετικά τουφέκια, κάτοικοι έχουν κινηματογραφηθεί να απειλούν με βία πρόσφυγες. Αυτό συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό με την ανοχή των δυνάμεων ασφαλείας. Οι ακροδεξιές οργανώσεις εκμεταλλεύονται την ευκαιρία να παρουσιάζονται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ως εκείνες που αποκαθιστούν το νόμο και την τάξη.

Μια ρατσιστική ομάδα που ονομάζεται «Ένωση Κυνηγών Λαθρομεταναστών» καλούσε μέσω Facebook την οργάνωση παραστρατιωτικών για την προστασία των συνόρων. Επιπλέον, ο ευρωβουλευτής Ιωάννης Λάγος ταξίδεψε στα σύνορα για να δείξει την υποστήριξή του στην «αυτοάμυνα» του πληθυσμού. Ο Λάγος είναι πρώην κορυφαίο στέλεχος της Χρυσής Αυγής, ο οποίος πρόσφατα δημιούργησε το δικό του κόμμα και χρησιμοποιεί τη δημοσιότητα για να κάνει το κόμμα του πιο ορατό. Σε συνεντεύξεις τύπου, τόνισε ότι αυτός και οι υποστηρικτές του έχουν την πλήρη υποστήριξη των στρατιωτικών και της αστυνομίας.

Εν τω μεταξύ, ένα ολόκληρο καραβάνι ακροδεξιών και νεοναζιστών ακτιβιστών από όλη την Ευρώπη κατευθύνεται προς την παραμεθόρια περιοχή και τα νησιά για την υπεράσπιση των ευρωπαϊκών συνόρων. Μέσω των κοινωνικών μέσων, παράγουν εικόνες και βίντεο που τους παρουσιάζουν ως τους «αληθινούς» υπερασπιστές της Ευρώπης. Αυτή η αυτοαντίληψη, ωστόσο, δεν ανταποκρίνεται στην τοπική πραγματικότητα.

Στην περιοχή του Έβρου, οι Ταυτοτιστές ακτιβιστές εκδιώχτηκαν από τις τοπικές αρχές, ενώ άλλοι έχουν εκδιωχθεί βίαια από ντόπιους αντιφασιστές στη Λέσβο. Στην περίπτωση της γερμανικής ακροδεξιάς, η κατάσταση στα ελληνικά σύνορα σκοπό έχει να καλύψει τις αδύναμες πολιτικές τους επιδόσεις στην πατρίδα τους. Ωστόσο, παρόλο που υπήρξε απόδειξη ότι οι τοπικοί ακροδεξιοί ακτιβιστές κάλεσαν τους Γερμανούς ομοϊδεάτες τους, αυτοί οι υπερεθνικοί ακτιβιστές υποτιμούν τις σύνθετες συνδέσεις μεταξύ τοπικών ταυτοτήτων, υποψίες ενάντια σε ξένα συμφέροντα και τη γενικότερη καχυποψία στη γερμανική παρέμβαση σε εθνικά θέματα.

Παρ ‘όλα αυτά, τα τοπικά μοτίβα αντιμεταναστευτικού βιτζιλαντισμού και της νοοτροπίας αυτοδικίας θα επικρατήσουν καθώς παραμένουν ανεκτά από τις τοπικές αρχές. Η θερμή ατμόσφαιρα εναντίον των μεταναστών, των ΜΚΟ και των Τούρκων πρόκειται να μεγεθύνει την αυτοδικία σε τέτοιο βαθμό που θα μπορούσε τελικά να στραφεί κατά της ίδιας της κυβέρνησής της. Με δεδομένο το πολύπλοκο ρόλο των παραστρατιωτικών οργανώσεων και βίας στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, οι δραστηριότητες των παραστρατιωτικών ομάδων θα πρέπει να περιοριστούν,πριν οι ακροδεξιές οργανώσεις ρίξουν λάδι στη φωτιά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s