Απόσπασμα από την νέα έκδοση του Modern Science and Anarchy (AK Press, 2018) που δημοσιεύτηκε στο blog των εκδόσεων AK Press. Το βιβλίο εκδόθηκε αρχικά το 1904. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

 

Μετά από ένα λάθος κρίσης που γίνεται πραγματικά τραγικό, ενώ το Κράτος που δίνει τα πιο τρομερά όπλα για την εξαθλίωση του αγρότη και του εργάτη και για το πλουτισμό μέσω της εργασίας τους του αφέντη, του παπά, του αστού, του τραπεζίτη και όλων των προνομιούχων εγκληματιών των κυβερνώντων – είναι στο ίδιο αυτό Κράτος, στο αστικό Κράτος, στο Κράτος εκμεταλλευτή και προστάτη των εκμεταλλευτών – από όπου ριζοσπάστες οι δημοκράτες και σοσιαλιστές ζητούν να τους προστατέψει από τους μονοπωλιακούς εκμεταλλευτές! Όταν λέμε πως είναι η κατάργηση του Κράτους αυτό που στοχεύουμε, μας λένε: «Ας καταργήσουμε πρώτα τις τάξεις, και όταν αυτό γίνει, τότε μπορούμε να βάλουμε το Κράτος στο μουσείο με τις αρχαιότητες, μαζί με το πέτρινοι τσεκούρι και τον αργαλειό».

Με το ευφυολόγημα αυτό απέφευγαν, τη δεκαετία του πενήντα του προηγούμενου αιώνα, το διάλογο που ζήτησε ο Proudhon πάνω στην αναγκαιότητα της κατάργησης του Κρατικού θεσμού και τα μέσα για την επίτευξη της. Και επαναλαμβάνεται ακόμη σήμερα. «Ας πάρουμε την εξουσία στο Κράτος» – το παρόν αστικό Κράτος φυσικά – «και μετά θα κάνουμε την κοινωνική επανάσταση» – αυτό είναι το σύνθημα σήμερα.

Η ιδέα του Proudhon ήταν ζητήσει από τους εργάτες να θέσουν αυτό το ερώτημα: «Πως μπορεί να οργανωθεί η κοινωνία δίχως να καταφύγει στο Κρατικό θεσμό, δημιουργημένο στις σκοτεινότερες εποχές της ανθρωπότητας για να κρατήσει τις μάζες σε οικονομική και πνευματική ανέχεια και για να εκμεταλλευτεί την εργασία τους;». Και πήρε την απάντηση του με ένα παράδοξοι, μια σοφιστεία.

Πραγματικά πως μπορούμε να μιλάμε για την κατάργηση των τάξεων δίχως να αγγίξουμε το θεσμό που ήταν σημαντικός για την δημιουργία τους και που παραμένει το όργανο που τις διαιωνίζει; Αλλά αντίθετα από το να πάει βαθύτερα σε αυτό το ερώτημα – το ερώτημα τίθεται από εμάς σε κάθε μοντέρνα επανάσταση – τι κάνουμε;

Δεν είναι το πρώτο ερώτημα που ο κοινωνικός μεταρρυθμιστής πρέπει να θέσει στον εαυτό του αυτό: «Το Κράτος, που δημιουργήθηκε στην ιστορία των πολιτισμών για να δώσει νομικό χαρακτήρα στην εκμετάλλευση των μαζών από τις προνομιούχες τάξεις, μπορεί να είναι το εργαλείο για την ελευθερία τους;».

Επιπλέον, δεν υπάρχουν άλλες ομαδοποιήσεις πέρα από το Κράτος που ήδη εμφανίζονται στην εξέλιξη των σύγχρονων κοινωνιών – ομάδες που μπορούν να φέρουν στη κοινωνία συντονισμό, αρμονία ατομικών προσπαθειών και να γίνουν το όργανο της απελευθέρωσης των μαζών, δίχως να καταφεύγει στην υποταγή όλων στη πυραμιδική ιεραρχία του Κράτους; Οι κοινοτικές, για παράδειγμα, ομαδοποιήσεις κατά επάγγελμα και τέχνη μαζί με ομαδοποιήσεις κατά γειτονιές και τομείς, που προηγήθηκαν του Κράτους στις ελεύθερες πόλεις [του Μεσαίωνα]· οι χιλιάδες κοινωνίες που ξεπετάγονται σήμερα για την ικανοποίηση χιλιάδων κοινωνικών αναγκών: η ομοσπονδιακή αρχή που βλέπουμε στις σύγχρονες ομαδοποιήσεις – δεν προσφέρουν αυτές οι μορφές οργάνωσης  της κοινωνίας ένα πεδίο δραστηριότητας το οποίο υπόσχεται περισσότερα για τους στόχους μας για χειραφέτηση από ότι οι προσπάθειες που σπαταλιόνται για να κάνουν το Κράτος και τη συγκεντρωτικότητα πιο ισχυρά από ότι είναι ήδη;

Δεν είναι αυτό το ουσιαστικό ερώτημα που ο κοινωνικός μεταρρυθμιστής πρέπει να θέσει πριν επιλέξει την πορεία δράσης του;

Αντί λοιπόν να προχωρήσουν βαθύτερα σε αυτό το ερώτημα, οι δημοκράτες, ριζοσπάστες, όπως και οι σοσιαλιστές, γνωρίζουν μόνο, θέλουν μόνο ένα πράγμα, το Κράτος! Όχι το μελλοντικό Κράτος, «το λαϊκό Κράτος» των περασμένων ονείρων τους, αλλά πραγματικά το παρόν αστικό Κράτος, το Κράτος τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Πρέπει να αρπάξουν, λένε, κάθε κοινωνική ζωή: οικονομική, εκπαιδευτική, πνευματικές δραστηριότητες και οργάνωση: βιομηχανία, εμπόριο, καθοδήγηση, δικαστήρια, διοίκηση – όλα όσα γεμίζουν τη κοινωνική μας ζωή!

Στους εργάτες που θέλουν τη χειραφέτηση τους, λένε: «Αφήστε μας να χωθούμε στις εξουσίες της παρούσας πολιτικής μορφής, που δημιουργήθηκαν από τους ευγενείς, οι αστοί, οι καπιταλιστές για να σας εκμεταλλευτούν!». Λένε πως, ενώ ξέρουμε από τα διδάγματα της ιστορίας πως μια νέα οικονομική μορφή οργάνωσης της κοινωνίας δεν ήταν δυνατό να αναπτυχθεί δίχως μια νέα πολιτική μορφή οργάνωσης να αναπτυχθεί ταυτόχρονα, αναπτυγμένη από εκείνους που αναζητούσαν τη χειραφέτηση τους.

Η δουλοπαροικία – και η απόλυτη μοναρχία· η συνεταιριστική οργάνωση – και οι ελεύθερες πόλεις, οι δημοκρατίες το δωδέκατο έως το δέκατο πέμπτο αιώνα· η κυριαρχία των εμπόρων – και αυτές οι ίδιες οι δημοκρατίες υπό τους podestas (ΣτΜ: ο διοικητής μιας πόλης) και τους condottieri (ΣτΜ: αρχηγοί φρουρών, συνήθως μισθοφόρων)· ιμπεριαλισμός – και τα στρατιωτικά Κράτη του δέκατου έβδομου και δέκατου όγδοου αιώνα· η βασιλεία των αστών – και η αντιπροσωπευτική κυβέρνηση, δεν είναι όλες αυτές οι κορφές οργάνωσης δεν βαδίσουν μαζί με χαρακτηριστικά παραδείγματα [να το δείχνουν αυτό];

Για να εξελιχθεί όπως εξελίχθηκε σήμερα και για να διατηρήσει την εξουσία του, παρά την συνολική πρόοδο της επιστήμης και του δημοκρατικού πνεύματος, οι αστοί ανέπτυξαν με μεγάλη πονηριά την αντιπροσωπευτική κυβέρνηση στη διάρκεια του δέκατου ενάτου αιώνα.

Και οι εκπρόσωποι του σύγχρονου προλεταριάτου είναι τόσο δειλοί που δεν τολμούν καν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα που προέκυψε από την επανάσταση του 1848 – το πρόβλημα του να ξέρεις ποια νέα πολιτική μορφή οργάνωσης πρέπει και μπορεί να αναπτύξει το σύγχρονο προλεταριάτο για να επιτύχει την χειραφέτηση του; [ως θα προσπαθήσει να οργανώσει τις δυο ουσιαστικές λειτουργίες της κοινωνίας: την κοινωνική παραγωγή κάθε αναγκαίου για τη ζωή και τη κοινωνική κατανάλωση αυτών των προϊόντων; Πως θα εγγυηθεί σε όλους, όχι με λόγια αλλά στη πραγματικότητα, ολόκληρο το προϊόν της εργασία του με το να του εγγυηθεί ευημερία σε ανταλλαγή του κόπου του; Ποια μορφή θα πάρει «η οργάνωση της εργασίας» καθώς αυτή δεν μπορεί να επιτευχθεί από το Κράτος αλλά πρέπει να είναι το έργο των ίδιων των εργατών;

Αυτό είναι που το γαλλικό προλεταριάτο, που εκπαιδεύτηκε στο παρελθόν από το 1793 και το 1848, έθεσε ως ερώτημα στους διανοούμενους ηγέτες του.

Γνώριζαν όμως [οι ηγέτες τους] τι να τους απαντήσουν; Γνώριζαν μόνο πως να επαναλαμβάνουν αυτή τη παλιά συνταγή, η οποία δεν έλεγε τίποτα, που απέφευγε την απάντηση: «Κατακτήστε την εξουσία στο αστικό Κράτος, χρησιμοποιήστε αυτή την εξουσία για να διευρύνεται τις λειτουργίες του σύγχρονου Κράτους – και το πρόβλημα της χειραφέτησης σας θα λυθεί!».

Ακόμη μια φορά ο προλετάριος έλαβε μολύβι (σφαίρες) αντί για ψωμί! Αυτή τη φορά από εκείνους στους οποίους έδωσε την εμπιστοσύνη του – και το αίμα του!

Το να ζητάς από ένα θεσμό που εκπροσωπεί ένα ιστορικό μόρφωμα να καταστρέψει τα προνόμια που πάλεψε να δημιουργήσει είναι το να αναγνωρίζεις πως είσαι ανίκανος να κατανοήσεις τι είναι ένα ιστορικό μόρφωμα στη ζωή των κοινωνιών. Είναι το να αγνοείς το γενικό κανόνα κάθε οργανικής φύσης, πως νέες λειτουργίες απαιτούν νέα όργανα, και πως χρειάζεται να εξελιχθούν από μόνα τους. είναι το να αναγνωρίζεις πως είσαι πολύ τεμπέλης και πολύ δειλός στο πνεύμα για να σκεφτείς προς μια νέα κατεύθυνση, επιβεβλημένη από μια νέα επανάσταση.

Το σύνολο της ιστορίας είναι εδώ για να αποδείξει αυτή την αλήθεια, πως κάθε φορά αυτά τα νέα κοινωνικά στρώματα άρχισαν να επιδεικνύουν μια δραστηριότητα και μια νοημοσύνη που ικανοποίησαν τις δικές τους ανάγκες, κάθε φορά που προσπάθησαν να δείξουν μια δημιουργική δύναμη στο πεδίο της οικονομικής παραγωγής που επέκτεινε τα συμφέροντά τους και εκείνων της κοινωνίας εν γένη – ήξεραν πως να επινοήσουν νέες μορφές πολιτικής οργάνωσης· και αυτές οι πολιτικές μορφές οργάνωσης επέτρεψαν τα νέα στρώματα να αποτυπώσουν την μοναδικότητα τους στην εποχή που εγκαινίαζαν. Μπορεί μια κοινωνική επανάσταση να είναι εξαίρεση στο κανόνα; Μπορεί να το κάνει δίχως αυτή τη δημιουργική δραστηριότητα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s