Taras Tarasiuk & Andreas Umland: Απρόσμενες Φιλίες

Η περιγραφή μας δεν καλύπτει όλες τις σειρές άμεσης ή έμμεσης σύνδεσης μεταξύ του μετασοβιετικού ριζοσπαστικού ουκρανικού εθνικισμού και της Ρωσίας. Συγκεκριμένα, οι σχέσεις της ουκρανικής ακροδεξιάς με μη ρωσικές ρωσόφιλες δεξιές ομάδες παρουσιάστηκαν εδώ επιφανειακά και χρειάζεται επιπλέον έρευνα. Ωστόσο, η μελέτη μας δείχνει διαφορετικά παρασκήνια και τρόπους παράδοξης συνεργασίας μεταξύ Ουκρανών ριζοσπαστών εθνικιστών και Ρώσων ή σχετιζόμενων με τη Ρωσία παραγόντων. Το σχεδιάγραμμά μας δείχνει το μεταβαλλόμενο πλαίσιο της συνεργασίας της ουκρανικής ακροδεξιάς και Ρώσων πολιτών, με τη Μόσχα ή με φιλορώσους παράγοντες στις διαφορετικές ιστορικές φάσεις (α) την μεταβατική δεκαετία του 1990, (β) την προεδρία του Viktor Yuschenko το 2005-2010, (γ) την προεδρία του Viktor Yanukovych το 2010-2014, και (δ) την περίοδο μετά την νίκη του Euromaidan όπως και την αρχή του ρωσο-ουκρανικού πολέμου το 2014. Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, οι σχέσεις μεταξύ της πρόσφατα ανεξάρτητης Ουκρανίας και Ρωσίας δεν ήταν καθορισμένες ακόμη. Αυτή η ρευστή κατάσταση επέτρεψε την σχεδόν ταυτόχρονη παραστρατιωτική εμπλοκή της UNA-UNSO εναντίον του φιλορωσικού αποσχισμού στην Γεωργία, την έμμεση στήριξη στο φιλορωσικό αποσχητισμό στην Υπερδνειστερία και συμμετοχή στον αντιρωσικό αποσχητισμό στη Τσετσενία. Με την άνοδο του Putin και την επακόλουθη αλλαγή στην ρωσική εξωτερική πολιτική από το 2000, το ρίσκο της συναναστροφής με Ρώσος παράγοντες έχει αυξηθεί για την ουκρανική ακροδεξιά. Όταν ο φιλοδυτικός πολιτικός Viktor Yuschenko έγινε πρόεδρος της Ουκρανίας στις 23 Ιανουαρίου 2005, και η γραφειοκρατία του ρωσικού κράτους και οι εξωκυβερνητικοί εθνικιστές της χώρας άρχισαν να αντιμετωπίζουν την Ουκρανία ακόμη πιο κριτικά από ότι νωρίτερα. Ακόμη και πριν από τη νίκη του Yuschenko στα τέλη του 2004, φιλορωσικές δυνάμεις ξεκίνησαν μια επιχείρηση «ενεργών μέτρων», που περιλάμβαναν την υπόθεση Kovalenko, με στόχο την συκοφάντηση της Πορτοκαλί Επανάστασης που έφερνε στην εξουσία τον Yuschenko. Η αναμφισβήτητη φιλοδυτική στροφή της Ουκρανίας ως αποτέλεσμα της Πορτοκαλί Επανάστασης το 2004 ανάγκασαν την ακροδεξιά της Ουκρανίας να επανατοποθετηθεί σε σχέση με την Δύση και την Ρωσία. Η σχέση του Korchynsky με τον Dugin και το Κρεμλίνο κατά την προεδρία του Yushchenko έδειξε πως, για κάποιους Ουκρανούς υπερεθνικιστές, η ριζική στροφή της Ουκρανίας προς τη Δύση ήταν δύσκολα ανεκτή. Ήταν από συγκεκριμένες νεοφασιστικές απόψεις, τόσο αρνητική εξέλιξη που οδήγησε την οργάνωση του Korchynsky σε μια συμμαχία με τους αντιουκρανούς νεοευρασιανιστές του Dugin.

Mira Oklobdzija: Ο Πόλεμος στην Ουκρανία Μέσα Από Τα Μάτια Του Nestor Makhno

Ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin είπε πως οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί είναι αδέρφια αλλά πως οι Ουκρανοί έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου. Με βάση αυτή τη λογική, το Κρεμλίνο στέλνει θεωρητικά συγκροτημένους και καλά πληροφορημένους Ρώσους στρατιώτες για να πολεμήσουν τους φτωχούς, βαμμένους αδελφούς και αδελφές τους. Δεν είναι πολύ ωραία εικόνα και επίσης δεν είναι κάτι νέο. Με πολλούς τρόπους, η τωρινή σύγκρουση επαναλαμβάνει μια προηγούμενη τραγωδία που περιλάμβανε έναν από τους σημαντικότερους αναρχικούς της Ουκρανίας. Ο Nestor Ivanovych Makhno γεννήθηκε στο Χουλιαϊπόλε, που είναι στην ίδια επαρχία με τον πυρηνικό σταθμό του Ζαπορόζιε. Μέχρι το 1921, ο Makno συμμετείχε σε πολλές μάχες σε εκείνη τη περιοχή. Πρώτα αντιμετώπισε τη Γερμανία και τους συμμάχους της στον 1ο ΠΠ, και μετά ακολούθησε ο αντιδραστικός Ρωσικός Λευκός Στρατός. Μετά πολέμησε την κυβέρνηση στο Κίεβο πριν, τελικά, ο Κόκκινος Στρατός να νικήσει την Μαχνοβιτσίνα και ο Makno να αναγκαστεί σε μόνιμη εξορία. Στα πρώτα στάδια της ρωσικής επανάστασης, ωστόσο, ο Makno αντιμετωπίζονταν ως «αδερφός» που ειλικρινά δέχονταν τις ιδέες των σοβιέτ, δηλαδή τις τοπικές οργανώσεις των αγροτών, εργατών και στρατιωτών. Τα προβλήματα άρχισαν όταν απέρριψε τους κομισάριους από τη Μόσχα και την κυριαρχία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρωσίας. Το Κόμμα κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να τον παρουσιάσει ως ληστή και να τον κατηγορήσει για αντισημιτισμό και μιλιταρισμό.

Andreas Malm: Κορονοϊός και Κλιματική Αλλαγή

Η τρίτη δεκαετία της χιλιετίας ξεκίνησε με την υπογραφή ενός ακόμη πακέτου τόνωσης της δυστοπικής φαντασίας. Οι πυρκαγιές σάρωναν ακόμη την Αυστραλία αποτεφρώνοντας μια περιοχή μεγαλύτερη από την Αυστρία και την Ουγγαρία μαζί, φλόγες ύψους 70 μέτρων, απανθρακώνοντας 34 ανθρώπους και περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο ζώα, στέλνοντας καπνό σε ολόκληρο τον Ειρηνικό Ωκεανό ως την Αργεντινή και βάφοντας το χιόνι στα βουνά της Νέας Ζηλανδίας καφέ, όταν ένας ιός ξεπήδησε από μια αγορά τροφίμων στη Γουχάν της Κίνας. Η αγορά πρόσφερε ζώα που είχαν αιχμαλωτιστεί στην άγρια φύση. Υπήρχαν κουτάβια λύκων προς πώληση, όπως και ποντίκια των μπαμπού, χρυσά τζιτζίκια, σκαντζόχοιροι, σκίουροι, αλεπούδες, μοσχογάλες, χελώνες, σαλαμάνδρες, κροκόδειλοι και φίδια. Οι πρώτες έρευνες έδειξαν, ωστόσο, τις νυχτερίδες ως πηγή του ιού. Από το φυσικό αυτό ξενιστή, ο ιός πέρασε σε κάποιο άλλο είδος – οι παγκολίνοι ήταν βασικός ύποπτος – ταξίδεψε στην αγορά της Γουχάν και έκανε το άλμα σε κάποια από τα ανθρώπινα σώματα που κυκλοφορούσαν μεταξύ των καταστημάτων. Οι ασθενείς άρχισαν να συρρέουν στα νοσοκομεία. Ένας από τους πρώτους, ένας κατά τα άλλα υγιής άνδρας, 41 ετών, που εργάζονταν στην αγορά, πέρασε μια εβδομάδα με πυρετό, πόνο στο στήθος, ξηρό βήχα και διάφορους πόνους – στη διάρκεια αυτής της εβδομάδας συμπωματικά, οι θερμοκρασίες στις πληττώμενες περιοχές της Αυστραλίας πέρασαν τους 40 βαθμούς κελσίου – πριν τον εισάγουν σε μονάδα εντατικής θεραπείας. Τότε ο ιός εξαπλώθηκε σε όλο το κόσμο σαν παλμός σε ένα δίκτυο. Στις αρχές του Φεβρουαρίου 2020, κάπου πενήντα άνθρωποι πέθαιναν καθημερινά, κυρίως από οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια, ή δεν μπορούσαν να αναπνεύσουν· μέχρι τις πρώτες μέρες του Μαρτίου, η καθημερινή παγκόσμια απώλεια βρίσκονταν στους 70, μέχρι την πρώτη Απριλίου είχε φτάσει του 5000, η γεωμετρική καμπύλη αύξησης τώρα ήταν σχεδόν κάθετη. Τουλάχιστον μια περίπτωση μόλυνσης από τον ιό αναφέρονταν σε 182 από 202 χώρες, ο παλμός του θανάτου είχε περάσει κάθε ωκεανό και κυκλοφορούσε στους δρόμους από το Βέλγιο ως το Εκουαδόρ. Και καθώς συνέβαινε αυτό, σμήνη από ακρίδες μεγαλύτερα και πυκνότερα από ότι υπήρξαν στη πρόσφατη μνήμη σάρωσαν την ανατολική Αφρική και την δυτική Ασία, καλύπτοντας τη γη, καταβροχθίζοντας φυτά και φρούτα αφήνοντας ελάχιστο πράσινο πίσω τους.

Jacques Rancière: Οι Ανόητοι και ο Σοφός

Η ξεροκέφαλη άρνηση δεν είναι το γνώρισμα οπισθοδρομικών μυαλών αλλά μια εκδοχή της κυρίαρχης λογικής, έτσι και η κουλτούρα του μίσους δεν είναι το προϊόν των μη προνομιούχων κοινωνικών στρωμάτων αλλά των λειτουργικών θεσμών μας. είναι μια μέθοδος «διαμόρφωσης ανθρώπων», ένας τρόπος δημιουργίας που ανήκει στη λογική της ανισότητας. Σχεδόν διακόσια χρόνια πριν, ο Joseph Jacotot, στοχαστής της διανοητικής χειραφέτησης, έδειξε πως η αντιχειραφετική παράνοια ήταν η βάση μιας κοινωνίας στην οποία κάθε κατώτερος ήταν ικανός να βρει κάποιον πιο κατώτερο από αυτόν και να απολαύσει την ανωτερότητα του. Μόλις ένα τέταρτο του αιώνα πριν ανέφερα πως η ταύτιση της δημοκρατίας με την συναίνεση παρήγαγε , στη θέση ενός λαού κοινωνικής διαίρεσης, που τώρα αποκαλείται αρχαϊκός, έναν πολύ πιο αρχαϊκό λαό βασισμένο αποκλειστικά στις υποθέσεις του μίσους και του αποκλεισμού. Αντί της ασφάλειας της αγανάκτησης και της περιφρόνησης, τα γεγονότα που χαρακτήρισαν το τέλος της προεδρίας του Donald Trump θα πρέπει να μας σπρώξει να ρίξουμε μια σχετικά πιο προσεκτική ματιά στις μορφές σκέψης που αποκαλούμε ορθολογικές και τις μορφές κοινότητας που αποκαλούμε δημοκρατικές.

Diana Stoica: Η Βία Κατά των Γυναικών στη Διάρκεια της Πανδημίας του COVID-19

Η περίοδος της πανδημίας του COVID-19, χαρακτηρίστηκε από μια αύξηση σε ότι αφορά τον αριθμό των περιστατικών οικογενειακής βίας στις περισσότερες χώρες. Ερευνητές σημείωσαν πως στην διάρκεια δύσκολων περιόδων, όταν εμφανίζονται φυσικές καταστροφές όπως τυφώνες, σεισμοί και τσουνάμι, η συμπεριφορά των ανθρώπων τείνει να είναι πιο βίαιη προς την οικογένεια και ιδιαίτερα προς τι γυναίκες (σύζυγοι, σύντροφοι, κόρες, μητέρες κλπ). Αυτός ο τύπος συμπεριφοράς παρατηρήθηκε επίσης «μετά τις 29 πυρκαγιές του ‘Μαύρου Σαββάτου’ στην Αυστραλία και τον σεισμό των 7 βαθμών στην Αϊτή το 2010». Επίσης, στον «απόηχο του Τυφώνα Κατρίνα, μια μελέτη έδειξε έναν τετραπλασιασμό στα ποσοστά της έμφυλης βίας, που αφορούσε κυρίως βία εναντίον συντρόφων, μεταξύ των εκτοπισμένων γυναικών στο Μισισιπή». Την ίδια περίοδο, στη διάρκεια της έξαρσης του Εμπόλα, «μια επιδημία βιασμών, σεξουαλικών επιθέσεων, και βίας εναντίον των γυναικών» παρατηρήθηκε σε ολόκληρη την περιοχή της Δυτικής Αφρικής. Παρομοίως, τα στατιστικά δεδομένα έδειξαν πως «στη διάρκεια έξαρσης του Ζίκα, οι έμφυλες ανισότητες αυξήθηκαν και οι γυναίκες ήταν οι πιο ευάλωτες από κοινωνικο-οικονομική οπτική». Γιατροί, δικηγόροι, ψυχολόγοι, και ειδικοί έχουν δείξει πως πέρα από τον υψηλότερο αριθμό περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, οι πράξεις βίας γίνονται όλο και περισσότερο βάναυσες και απεχθείς στην διάρκεια των περιόδων έκτακτης ανάγκης. Έτσι, ο τόπος που έπρεπε να είναι ο πιο άνετος και ευχάριστος, που έπρεπε να προστατεύει και στηρίζει, μετατρέπεται σε μια εφιαλτική πραγματικότητα.

Daniel Marchalik & Dmitriy Petrov: Η Πανδημία του COVID-19 μέσα από το Περί Τυφλότητας του José Saramago

Κάπου έξι μήνες μετά την αρχή της πανδημίας του COVID-19, η συναισθηματική καταστροφή, οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις, και η πίεση στο υγειονομικό προσωπικό της πρώτης γραμμής συνεχίζουν να διαμορφώνουν το κόσμο μας. αν και οι λέξεις δεν μπορούν να αποδώσουν πάντοτε με ακρίβειά την έκταση του ατομικού μαρτυρίου από αυτή την ασθένεια, η φαντασία προσφέρει ένα μέσο για την ανάλυση της παρούσας στιγμής, και αυτό μοιάζει να είναι ιδιαίτερα αληθινό για το Περί Τυφλότητας του Πορτογάλου συγγραφέα José Saramago.

Daniel Loick: Η Νεκροπολιτική της Ευρώπης Άναψε την Φωτιά στη Μόρια

Μια από τις πιο εμβληματικές φωτογραφίες που δείχνουν την απελπιστική κατάσταση στο νησί της Λέσβου από όταν κάηκε ο καταυλισμός στη Μόρια στις 8 Σεπτεμβρίου δείχνει ανθρώπους να κοιμούνται στο χώρο ενός τοπικού νεκροταφείου: άνδρες, γυναίκες και παιδιά προσπαθούν να ξεκουραστούν δίπλα σε τάφους και ταφόπλακες. Με τον καταυλισμό κατεστραμμένο και εξαγριωμένους ντόπιους να έχουν αποκλείσει τους δρόμους προς το χωριό, απλά δεν υπήρχε άλλο μέρος για να καταφύγουν. Αυτοί οι άνθρωποι, που έχουν μόλις χάσει τα ελάχιστα υπάρχοντα τους έμεινα δίχως πρόσβαση σε φαγητό, στέγη, υγιεινή ή ιατρική φροντίδα και δεν τους έμεινα άλλη επιλογή από να αναζητήσουν καταφύγιο ανάμεσα στους νεκρούς. Ο φιλόσοφος Achille Mbembe επινόησε τον όρο «νεκροπολιτική», περιγράφοντας τις παγκόσμιες πολιτικές λογικές που οδήγησαν στην εμφάνιση αυτών που αποκαλεί «νεκρό-κοσμων»: κοινωνικές συνθήκες που καταδικάζουν τεράστιους πληθυσμούς στην κατάσταση του «ζωντανού-νεκρού». Στον απόηχο της φωτιάς που κατέστρεψε τον καταυλισμό, έγινε απόλυτα ξεκάθαρο πως τόσο οι υπηρεσίες της ΕΕ και η Ελληνική κυβέρνηση έχουν εγκαταλείψει ανοιχτά κάθε προσποίηση πως καθοδηγούνται από την αρχή της προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Οι πρόσφυγες όχι μόνο έχουν απογυμνωθεί εντελώς από τα ανθρώπινα δικαιώματα τους – πόσο μάλλον από τα πολιτικά τους δικαιώματα -αλλά και η ίδια η βιολογική τους ζωή έχει γίνει αναλώσιμη: δεν έχει σημασία αν ζήσουν ή πεθάνουν. Η λογική πίσω από αυτό έχει περάσει το όριο από την απλή εξαίρεση – υπεράσπιση του πλούτου μας από μια εξωτερική απειλή – στην εξολόθρευση: οι Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις χρησιμοποιούν μια σειρά από πρακτικές που άμεσα ή έμμεσα με στόχο την εξόντωση ενός ανεπιθύμητου πληθυσμού.

Matthew Guariglia: COVID-19 και ο Κίνδυνος για το Μέλλον της Πολιτικής Διαμαρτυρίας

Πολλές από τις νέες δυνατότητες παρακολούθησης που χρησιμοποιούνται αυτή τη στιγμή από την κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει την κρίση του COVID-19 θα κάνουν κακό στα συνταγματικά μας δικαιώματα για πολλά χρόνια ακόμη. Οι άνθρωποι θα εμποδίζονται και θα αποτρέπονται από το να μιλούν, να διαμαρτύρονται σε δημόσιους χώρους, και να συσχετίζονται με ομοϊδεάτες οργανωτές αν πρόκειται να αισθάνονται φόβο από κάμερες, drone, αναγνώριση προσώπων, θερμική απεικόνιση, και συσκευές γεωγραφικού εντοπισμού. Είναι πολύ εύκολο για τις κυβερνήσεις να επαναχρησιμοποιήσουν την υποδομή της παρακολούθησης για το περιορισμό της πανδημίας αυτή τη φορά για πολιτική παρακολούθηση. Δεν θα είναι εύκολο να κάνουμε τις κυβερνήσεις να εγκαταλείψουν τις πρόσφατα αποκτημένες τεχνολογικές και εποπτικές τους δυνάμεις. Όταν αυτό κύμα έκτακτης υγειονομικής ανάγκης για το κοινό περάσει και γίνει ξανά ασφαλές για τους περισσότερους ανθρώπους να βγουν από τα σπίτια τους, μπορεί να βρουν ένα κόσμο με ακόμη περισσότερες πολιτικές συζητήσεις από ότι τον άφησαν. Μια πιθανή παγκόσμια ύφεση, μια νέα προεκλογική περίοδος, και αναζωογονημένα κοινωνικά κινήματα θα προσφέρουν ένα ανεπανάληπτο κίνητρο σε ένα δίχως προηγούμενο αριθμό ανθρώπων να μιλήσουν, να διαδηλώσουν σε δημόσιους χώρους, και να απαιτήσουν παραχωρήσεις από τις κυβερνήσεις τους. Η καταπιεσμένη ανάγκη να βγουν στους δρόμους μπορεί να φέρει μαζικές διαδηλώσεις τέτοιες που δεν είδαμε για χρόνια. Και τι επίπτωση θα έχουν τα νέα εργαλεία παρακολούθησης , που υιοθετήθηκαν στο όνομα της δημόσιας υγείας θα έχουν σε αυτή τη νέα εποχή πορειών, διαδηλώσεων, και απεργιών;

Gediminas Lesutis: Σωματική Πολιτική στην Εποχή της Πανδημίας COVID-19

Τα σώματα μας δεν είναι ποτέ ιδιοκτησία μας – όπως πολλοί/ες στοχαστές/ριες του φεμινιστικού και του queer κινήματος έχουν δείξει με πειστικότητα, πάντοτε εμπλέκονται στην ύπαρξη άλλων. Η Judith Butler δείχνει πως, από την αρχή της ζωής μας, εξαρτόμαστε από άλλα ανθρώπινα όντα για την επιβίωση, και είναι μέσα από την αγάπη και τη φροντίδα, ή τη βία και την παραμέληση, που τα σώματά μας και οι υποκειμενικές μας ζωές μέσα τους είτε ανθίζουν είτε χάνονται. Η Silvia Federici με τη σειρά της, έχει δείξει πως ο καπιταλισμός είναι χτισμένος πάνω στην συστηματική καταπίεση και περιθωριοποίηση των γυναικών, και πως η εκμετάλλευση των αναπαραγωγικών φυσικών δυνατοτήτων τους και σωμάτων έχουν κεντρικό ρόλο στις καπιταλιστικές μεθόδους συσσώρευσης. Συμφωνώντας με αυτό queer θεωρητικοί όπως ο Jack Halberstam έχουν δείξει πως η οικονομική σφαίρα των καπιταλιστικών κοινωνιών δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη σφαίρα της σεξουαλικότητας και των επιθυμιών, και πως αυτά δεν αποτελούν το «άλλο» του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αντίθετα, όπως η Nikita Dhawan και άλλοι πιστεύουν, είναι βασικές δυνάμεις και «μηχανή της οικονομίας» – η σεξουαλική και άλλες υποκειμενικές επιθυμίες διαποτίζονται με οικονομικές ανάγκες και συνθήκες. Αυτό που προσδοκούμε σε προσωπικό επίπεδο συχνά επηρεάζεται από την φαντασμαγορία των καταναλωτικών κοινωνιών μέσα στις οποίες ζούμε. Αυτές οι επιθυμίες με τη σειρά τους, χρησιμοποιούνται για να εξασφαλίσουν την αναπαραγωγή του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, την σφαίρα της κατανάλωσης, οι τις εργατικές σχέσεις.

James L. Knoll IV: Πανικός και Πανδημίες

Πέρα από τα βασικά στάδια της άρνησης, της αναγνώρισης και της ανάκαμψης, μπορούμε να διακρίνουμε άλλα ψυχολογικά θέματα με βάση μια κοινωνική και ψυχολογική ανάλυση της συμπεριφοράς μας; Ας το προσεγγίσουμε αυτό με τρόπο που θα το έκανε ένας ψυχοδυναμικός ανθρωπολόγος, που ήρθε από έναν άλλο πλανήτη για να παρατηρήσει το είδος μας αυτή τη στιγμή. Αυτός ο ερευνητής πρώτα θα σημείωνε τους ακραίους φόβους μας για «μόλυνση» που ξεπερνούν την κοινωνική αποστασιοποίηση, το πλύσιμο των χεριών και ούτω καθεξής. Ο παρατηρητής μας θα σημείωνε το περίεργο αγώνα μας να εξασφαλίσουμε και να αποθηκεύσουμε χαρτί υγείας. Στη συνέχεια, η αποθήκευση προμηθειών και η ξαφνική έξη για την αγορά περισσότερων όπλων θα παρουσίαζε ενδιαφέρον. Ο παρατηρητής θα μπορούσε εύκολα να διακρίνει πως το άγχος που αντιμετωπίζουν σήμερα οι άνθρωποι έχει δημιουργήσει ορατές διαχωριστικές γραμμές στις κοινωνικοπολιτιστικές δομές μας. Όλα αυτά τα ευρήματα θα θεωρηθούν ως η αντανακλαστική αντίδρασή μας σε ξαφνικό και οξύ φόβο θανάτου – ή αυτό που ονομάζεται «προβολή θνησιμότητας» στη βιβλιογραφία της διαχείρισης της τρομοκρατίας. Ο εξωγήινος παρατηρητής μας μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα πως το είδος μας δεν έχει ακόμη αποκτήσει μια λογική απάντηση τη δική του θνησιμότητα – επικείμενη ή όχι. Τέλος, μπορεί να καταγραφεί για όλη την αιωνιότητα πως οι άνθρωποι φαίνεται να «ξεχνούν» το μοτίβο του κοινωνικού δράματος, προτιμώντας να το θάψουν στο ασυνείδητο λίγο μετά την ολοκλήρωση μιας πανδημίας.