Frédéric Gros: Έξω

Είναι αλήθεια πως μπορείς να βγεις έξω μερικές φορές απλά «για να πάρεις αέρα»· μια ανακούφιση από την βαριά ακινησία των αντικειμένων και των τοίχων. Επειδή αισθάνεσαι να πνίγεσαι μέσα, παίρνεις μια ανάσα όσο ο ήλιος λάμπει εκεί έξω· μοιάζει τόσο άδικο να στερήσεις στον εαυτό σου την έκθεση στο φως. Τότε, ναι, βγαίνεις έξω και κάνεις μια βόλτα στο τετράγωνο, απλά για να είσαι έξω παρά για να πας εδώ ή εκεί. Να αισθανθείς την ζωντανή φρεσκάδα του ανοιξιάτικου αέρα, ή την εύθραυστη ζεστασιά μιας χειμωνιάτικης λιακάδας. Ένα ιντερλούδιο, μια ελεγχόμενη παύση. Και τα παιδιά επίσης, βγαίνουν έξω έτσι για να βγουν. «Βγαίνω έξω» σε αυτή την ηλικία σημαίνει παιχνίδι, τρέξιμο, γέλιο. Αργότερα θα σημαίνει να βλέπουν τους φίλους τους, το να δραπετεύουν από τους γονείς τους, να κάνουν κάτι διαφορετικό. Αλλά και πάλι το έξω τοποθετείται μεταξύ δυο μέσα: μια σκηνή, μια μετάβαση. Είναι ένας χώρος που καταναλώνει χρόνο.

Emma Goldman: Η Δύναμη του Σκότους του Leo Tolstoy

Όταν πέθανε ο Leo Tolstoy, οι αντιπρόσωποι της εκκλησίας τον ανακήρυξαν ως ένα από αυτούς. «Ήταν μαζί μας», είπαν. Θυμίζει σε κάποιον το ρωσικό μύθο για τη μύγα και το βόδι. Η μύγα τεμπέλιαζε στο κέρατο του βοδιού ενώ εκείνο όργωνε το χωράφι, όταν όμως το βόδι επέστρεφε στο σπίτι εξουθενωμένο από τη δουλειά, η μύγα περηφανεύονταν, «Οργώναμε». Οι εκπρόσωποι της εκκλησίας είναι, σε σχέση με τον Tolstoy, στην ίδια θέση. Είναι αλήθεια πως ο Tolstoy βάσισε την αντίληψη του για τις ανθρώπινες σχέσεις σε μια νέα ερμηνεία των ευαγγελίων. Ήταν όμως τόσο μακριά από τον χριστιανισμό του σήμερα όσο και ο Ιησούς από την θεσμική θρησκεία της εποχής του. Ο Tolstoy ήταν ο τελευταίος πραγματικός Χριστιανός, και ως τέτοιος υπονόμευε το οχυρό της εκκλησίας με όλη την καταστροφική εξουσία του ζόφου της, με όλη την αδικία και την σκληρότητα της. Για αυτό διώχθηκε την ιερά σύνοδο και αφορίστηκε από την εκκλησία· για αυτό και τον φοβόταν ο Τσάρος και οι μπράβοι του· για αυτό τα έργα του καταδικάστηκαν και απαγορεύτηκαν. Ο μόνος λόγος που ο Tolstoy κατάφερε να αποφύγει την μοίρα άλλων σπουδαίων Ρώσων ήταν πως ήταν πιο δυνατός από την εκκλησία, ισχυρότερος από την συμμορία των ευγενών, δυνατότερος και από τον ίδιο το Τσάρο. Ήταν η πανίσχυρη συνείδηση της Ρωσίας που εξέθετε τα εγκλήματα της και τα κακά της στον πολιτισμένο κόσμο. Το πόσο βαθιά αισθάνονταν ο Tolstoy τα βαθιά προβλήματα της εποχής του, πόσο κοντά ήταν στο λαό, το έδειξε σε διάφορα έργα, αλλά πουθενά τόσο εντυπωσιακά όσο στη Δύναμη του Σκότους.

Κορνήλιος Καστοριάδης: Αρχαία Ελλάδα. Σπέρμα και Όχι Πρότυπο

Θα ήθελα, στο σημείο αυτό, να ξεκαθαρίσω ευθύς εξ αρχής την θέση μου, ώστε να αρθεί κάθε ενδεχόμενο παρεξήγησης. Δεν βλέπω, όπως νομίζω ότι και κανείς δεν μπορεί να δει, εκτός αν είναι τελείως φαντασιόπληκτος ή προγονόπληκτος, την αρχαία Ελλάδα ως πρότυπο το οποίο θα αρκούσε να το αντιγράψουμε για να βρούμε την ελευθερία, την δικαιοσύνη, την ισότητα και παν το αγαθόν. Η αρχαία Ελλάδα δεν είναι πρότυπο, ούτε μοντέλο προς μίμηση, όπως άλλωστε δεν μπορεί να είναι κανένα ιστορικό έργο σε οποιονδήποτε τομέα. Θεωρώ, όμως, ότι μπορεί να λειτουργήσει για μας σαν γονιμοποιό σπέρμα, δεδομένου ότι μας επιτρέπει να δούμε εν τη γενέσει τους πληθώρα στοιχείων πάντοτε επίκαιρων – μπορεί και πρέπει να είναι για μας κέντρισμα, έμπνευση και πηγή ιδεών.

Γιώργος Θαλάσσης: Το Σώμα και το Έθνος

Η σχέση του ανθρώπινου σώματος και του έθνους μπορεί να αναζητηθεί στον ρομαντισμό, που είναι το γενεσιουργό κίνημα του εθνικισμού. Ο ρομαντισμός διατήρησε τον άνθρωπο στην κεντρική θέση, στην οποία τον είχε τοποθετήσει ο ουρανισμός, με τη διαφορά ότι η ελεύθερη συνείδηση με τις υπερφυσικές δυνατότητες και τις μεταφυσικές διαστάσεις δρα, οραματίζεται και αγωνίζεται για λογαριασμό ενός έθνους. Ο εθνικός ήρωας οδηγεί σε νικηφόρους πολέμους που καταλήγουν στην εθνική ανεξαρτησία ή την εδαφική επέκταση της πατρίδας του. Από την άλλη ο εθνικός ποιητής καταγράφει με επική διάθεση την ιστορική κληρονομιά του έθνους, τους συνδετικούς κρίκους που εξασφαλίζουν την ομοιογένειά του, τη δόξα και το μεγαλείο που εγγυώνται την υπεροχή του έναντι των άλλων εθνών. Η περιγραφή των συστατικών μερών ενός έθνους ή των ενοποιητικών στοιχείων που διακρίνουν τα μέλη του δεν μπορεί να γίνει χωρίς αντιφάσεις και χωρίς ιδεαλισμό. Γι’ αυτό και κάθε περιγραφή ή κάθε αναφορά σχετική με το έθνος ανήκει στο χώρο της μεταφυσικής. Η ομοιογένεια, η ομοψυχία, η ομοθυμία, η ομοφωνία που είναι τα βασικά χαρακτηριστικά ενός έθνους, οδηγούν στη μεταφορική παράστασή του ως σώματος. Η πιο προσφιλής απόδοση του έθνους είναι ως ενός σώματος με μια καρδιά, με μια ψυχή. Το ελληνικό έθνος, ή αλλιώς ο ελληνισμός, η ελληνική φυλή, ο ελληνικός λαός είναι συχνά υποκείμενο ρημάτων όπως χαίρεται, αγωνιά, πανηγυρίζει, θυμάται, ξύπνησε. εορτάζει, αγωνίζεται, πολεμά, δεν ξεχνά, δεν ανέχεται, εκλέγει, αποφάσισε, ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα. Το έθνος, η φυλή, ο λαός είναι ένα στοιχείο συμπαγές, ατόφιο, ακέραιο, που δεν επιτρέπει καμιά ρωγμή, καμιά διαφοροποίηση στα συστατικά του μέρη. Η ομοιογένεια των κυττάρων του συνιστά τη θεμελιώδη φαντασίωση του εθνικού τέρατος.

Herbert Read: Ποιητές και Πολιτικοί

Ο καπιταλισμός δεν αμφισβητεί την ποίηση επί της αρχής – απλά της φέρεται με άγνοια, αδιαφορία και υποσυνείδητη σκληρότητα. Αλλά στην Ρωσία, στην Ιταλία, στην Γερμανία, όπως στην ακόμα φασιστική Ισπανία, δεν υπήρχε ούτε άγνοια ούτε αδιαφορία, και η σκληρότητα ήταν μια συνειδητή δίωξη που οδηγεί σε εκτέλεση ή αυτοκτονία. Και ο φασισμός και ο μαρξισμός έχουν πλήρη επίγνωση της δύναμης του ποιητή, και επειδή ο ποιητής είναι δυνατός, επιθυμούν να τον χρησιμοποιήσουν για τους δικούς τους πολιτικούς σκοπούς. Η σύλληψη του ολοκληρωτικού Κράτους περιλαμβάνει την υποταγή όλων των στοιχείων της σε κεντρικό έλεγχο, και σημαντικά ανάμεσα σε αυτά τα στοιχεί είναι οι αισθητικές αξίες της ποίησης και των τεχνών γενικότερα. Αυτή η νοοτροπία προς την τέχνη φτάνει πίσω στον Hegel, στον οποίο έχουν τη ρίζα τους και ο μαρξισμός και ο φασισμός. Στην αγωνία του να καθιερώσει την ηγεμονία του πνεύματος ή της Ιδέας, ο Hegel θεώρησε απαραίτητο να υποβιβάσει την τέχνη, ως προϊόν της αίσθησης, σε ένα περασμένο ιστορικό στάδιο στην ανθρώπινη εξέλιξη. Θεωρούσε την τέχνη ένα πρωτόγονο τρόπο σκέψης ή απεικόνισης η οποία είχε σταδιακά είχε αντικατασταθεί από την νόηση ή το λόγο· και κατά συνέπεια, στο παρόν στάδιο της εξέλιξης μας, οφείλουμε να ξεφορτωθούμε την τέχνη σαν άχρηστο παιχνίδι. Ο Hegel ήταν σχετικά δίκαιος στην εκτίμηση του για την τέχνη· εκεί που έκανε λάθος ήταν στο να πιστεύει πως μπορούσε να την ξεφορτωθεί. Ήταν θύμα των εξελικτικών εννοιών της εποχής του, και εφάρμοσε αυτές τις έννοιες στον ανθρώπινο νου, όπου δεν έχουν χρησιμότητα. Η νόηση δεν αναπτύσσεται με την βελτίωση ή την εξαφάνιση των πρωταρχικών αισθήσεων ή ενστίκτων, αλλά με την καταστολή τους. παραμένουν βυθισμένα αλλά ζωντανά, και η τέχνη αν είναι οτιδήποτε, είναι περισσότερο αναγκαία σήμερα από ότι στην Λίθινη Εποχή.

Jennifer Wilson: Leo Tolstoy vs Αστυνομία

Ο Tolstoy έκλεινε προς αναζητητές, σε χαρακτήρες που ήταν μόνιμα στην δίνη μιας πνευματικής κρίσης· ο George Orwell τους περιέγραψε ως φιγούρες «που παλεύουν να κατασκευάσουν τις ψυχές τους». και πράγματι ο Tolstoy έβλεπε τις εκτατές κρίσεις, προσωπικές και κοινωνικές, ως αναγκαίες ρήξεις που μπορούσαν να προκαλέσουν μια βαθύτερη αμφισβήτηση της κοινωνίας και των πιστεύω που την υποστήριζαν. Από την δική του πνευματική αφύπνιση, που καταγράφει στο ημερολόγιο Μια Εξομολόγηση (1882), περιέγραψε την αίσθηση σαν το έδαφος από κάτω του να έχει καταρρεύσει. Δεν είναι έκπληξη έτσι, που οι αναγνώστες βρίσκουν ανανεωμένη επικαιρότητα στο έργο του σε μια εποχή που οι οικονομικές ανισότητες που αποκάλυψε ο COVID-19 και αστυνομικές δολοφονίες έχουν οδηγήσει έναν δίχως προηγούμενο αριθμό ανθρώπων να αρχίσουν να αμφισβητούν κάποιους από τους ιδρυτικούς μύθους της χώρας. Με εκκλήσεις για αποχρηματοδότητση της αστυνομίας, πολλοί αναρωτιούνται, για πρώτη φορά στη ζωή τους, όχι μόνο πως λειτουργούν οι θεσμοί μας αλλά αν θα έπρεπε να υπάρχουν καν.

Βασίλης Ραφαηλίδης: Η Έννοια της Κοινωνικότητας στην Τέχνη

Η «κοινωνιολογία της τέχνης» είναι μια επιστήμη υπό διαμόρφωσίν που, προς το παρόν, λανθάνει μέσα στο κόρπους της κυρίως ειπείν κοινών ιολογίας, τόσο όσον αφορά το αντικείμενό της, όσο και τη μεθοδολογία της. Σήμερα, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για μια «καθαρή κοινωνιολογία της τέχνης», και κάποιες μεμονωμένες προσπάθειες, όπως αυτή του Άρνολντ Χάουζερ δε συνιστούν συγκροτημένη επιστήμη, αλλά αρχικές και θεμελιώδεις απόπειρες για μια πιθανή αυτονόμηση, στο μέλλον, της «κοινωνιολογίας της τέχνης». Ίσως, μάλιστα, μια τέτοια επιστήμη να είναι περιττή. Η αισθητική και η φιλοσοφία της τέχνης, στο βαθμό που αποδέχονται την ιστορικότητα (τη χρονικότητα και τη ροϊκότητα των φαινομένων) καλύπτουν με επάρκεια το αντικείμενο μιας πιθανής «κοινωνιολογίας της τέχνης». Τούτη η ιστορικότητα της τέχνης μοιάζει αυτονόητη, αφού η κάθε τέχνη έχει τη δική της ιστορία κι αφού, ακόμα, η κάθε τέχνη εμφανίζεται, εξελίσσεται και διαφοροποιείται κάτω από λίγο ως πολύ προσδιορίσιμες κοινωνικοϊστορικές συνθήκες. Ωστόσο, ο αισθητικός ιδεαλισμός, με προεξάρχοντα τον Ριγκλ, απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε ιδέα εξέλιξης και προόδου στην τέχνη. Κατά τον Ριγκλ, η προκοπή της τέχνης είναι άμεσα εξαρτημένη από κάποιες καλλιτεχνικές ιδιοφυίες, που εμφανίζονται ή δεν εμφανίζονται σε κάθε εποχή, άσχετα από οποιεσδήποτε εξωτερικές συνθήκες. Η διαλεκτική (μαρξιστική) αισθητική, χωρίς να υποτιμά το ρόλο της προσωπικότητας και της ιδιοφυίας, δίνει έμφαση όχι στις καλές ή κακές σχέσεις του δημιουργού με το... Άγιο Πνεύμα, αλλά στη νοητικότητά του, την ευαισθησία του και κυρίως την ικανότητα του να μην προσκολλάται φανατικά στην υποκειμενική συνιστώσα των βιωμάτων του.

Diana Stoica: Η Βία Κατά των Γυναικών στη Διάρκεια της Πανδημίας του COVID-19

Η περίοδος της πανδημίας του COVID-19, χαρακτηρίστηκε από μια αύξηση σε ότι αφορά τον αριθμό των περιστατικών οικογενειακής βίας στις περισσότερες χώρες. Ερευνητές σημείωσαν πως στην διάρκεια δύσκολων περιόδων, όταν εμφανίζονται φυσικές καταστροφές όπως τυφώνες, σεισμοί και τσουνάμι, η συμπεριφορά των ανθρώπων τείνει να είναι πιο βίαιη προς την οικογένεια και ιδιαίτερα προς τι γυναίκες (σύζυγοι, σύντροφοι, κόρες, μητέρες κλπ). Αυτός ο τύπος συμπεριφοράς παρατηρήθηκε επίσης «μετά τις 29 πυρκαγιές του ‘Μαύρου Σαββάτου’ στην Αυστραλία και τον σεισμό των 7 βαθμών στην Αϊτή το 2010». Επίσης, στον «απόηχο του Τυφώνα Κατρίνα, μια μελέτη έδειξε έναν τετραπλασιασμό στα ποσοστά της έμφυλης βίας, που αφορούσε κυρίως βία εναντίον συντρόφων, μεταξύ των εκτοπισμένων γυναικών στο Μισισιπή». Την ίδια περίοδο, στη διάρκεια της έξαρσης του Εμπόλα, «μια επιδημία βιασμών, σεξουαλικών επιθέσεων, και βίας εναντίον των γυναικών» παρατηρήθηκε σε ολόκληρη την περιοχή της Δυτικής Αφρικής. Παρομοίως, τα στατιστικά δεδομένα έδειξαν πως «στη διάρκεια έξαρσης του Ζίκα, οι έμφυλες ανισότητες αυξήθηκαν και οι γυναίκες ήταν οι πιο ευάλωτες από κοινωνικο-οικονομική οπτική». Γιατροί, δικηγόροι, ψυχολόγοι, και ειδικοί έχουν δείξει πως πέρα από τον υψηλότερο αριθμό περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, οι πράξεις βίας γίνονται όλο και περισσότερο βάναυσες και απεχθείς στην διάρκεια των περιόδων έκτακτης ανάγκης. Έτσι, ο τόπος που έπρεπε να είναι ο πιο άνετος και ευχάριστος, που έπρεπε να προστατεύει και στηρίζει, μετατρέπεται σε μια εφιαλτική πραγματικότητα.

William S. Burroughs: Ένα Έθνος Καρφιών και Χαφιέδων

Είναι εξαιρετικά ανησυχητικό αυτό που μπορεί να κρύβεται πίσω από τη γιγαντιαία απάτη που λέγεται Πόλεμος κατά των Ναρκωτικών – ένας πόλεμος που ούτε υπάρχει πιθανότητα να κερδηθεί ούτε είναι φτιαγμένος γι’ αυτό το σκοπό. Ένα πράγμα είναι ολοφάνερο: ότι τα παλιά, καθαρά λεφτά με τα καινούρια, βρώμικα λεφτά σφίγγουν τα χέρια πίσω απ’ την πλάτη μας. Και η παλιά αποτυχημένη αστυνομική προσέγγιση του θέματος θα εξακολουθεί να κλιμακώνεται εις βάρος οποιοσδήποτε άποψης για τη διάθεση κονδυλίων στην έρευνα και τη θεραπεία. Στην πολιτική, αν κάτι δεν δουλεύει, αυτός είναι ο καλύτερος λόγος για να συνεχίσουν να το κάνουν. Αν κάτι δείχνει ότι θα μπορούσε ίσως να δουλέψει, μακριά κι αλάργα. Κάτι τέτοια πράγματα δημιουργούν κύματα, και οι τύποι εκεί ψηλά δεν γουστάρουν τα κύματα.

Jodi Melamed: Φυλετικός Καπιταλισμός

Αυτή η συνεισφορά στον πρώτο τόμο του Critical Ethnic Studies έχει ως στόχο να ενισχύσει την ακτιβιστική ερμηνευτική του «φυλετικού καπιταλισμού» για να απαντήσει στις τρεις συνθήκες με τις οποίες σήμερα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι κριτικές εθνικές μελέτες. Η πρώτη είναι πως η αποκαλούμενη πρωτογενής συσσώρευση – όπου το κεφάλαιο συγκεντρώνεται μέσα από ανοιχτά βίαια μέσα (πόλεμο, αρπαγή γης, εκτοπισμό, νέο/αποικιοκρατία) – έχει γίνει παντού αλληλένδετη και συνεχής με την συσσώρευση μέσα από την εκτεταμένη αναπαραγωγή, για την οποία πιστεύαμε πως απαιτούσε μόνο «την σιωπηρή βία των οικονομικών σχέσεων». Με το ανώτερο 10% να απολαμβάνει το 50% του συνολικού εισοδήματος των ΗΠΑ το 2012, και το ανώτατο 1% να κερδίζει το εκπληκτικό 95% του συνόλου των μετα-υφεσιακών εισοδηματικών κερδών, έχει γίνει ακόμη πιο ξεκάθαρο πως η συσσώρευση για τις τάξεις με οικονομικά πλεονεκτήματα απαιτεί την βία προς άλλους και επιδιώκει να οικειοποιηθεί για λογαριασμό του κεφαλαίου το σύνολο του κοινωνικού αποθέματος (γη, εργασία, εκπαίδευση, υγεία). Η δεύτερη συνθήκη είναι ο βαθμός στον οποίο ιδεολογίες ατομισμού, φιλελευθερισμού, και δημοκρατίας, διαμορφώνονται από και διαμορφώνουν οικονομίες της αγοράς και τη καπιταλιστική λογική από την αμοιβαία τους δημιουργία, μονοπωλούν τους όρους κοινωνικότητας, παρά την όλο και μεγαλύτερη κενότητα τους μπροστά στις επιθέσεις του νεοφιλελευθερισμού. Η Τρίτη συνθήκη είναι η εμφάνιση νέων οριζόντων ακτιβισμού που αμφισβητούν τα ερμηνευτικά όρια των εθνικών μελετών στο ότι ξεπερνούν τις αντινομίες του πολιτικού/οικονομικού ακτιβισμού, διαλύουν παλιούς όρους και γεωγραφίες αλληλεγγύης, και συχνά οδηγούνται από Αυτόχθονες, απαιτώντας μια αναθεώρηση της μελέτης του ακτιβισμού μπροστά στην σπουδαιότητα του Αυτόχθονα ακτιβισμού και της κριτικής θεωρίας.